اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ هَل عَلِمتُم ما فَعَلتُم بِيُوسُف‌َ وَ أَخِيه‌ِ إِذ أَنتُم جاهِلُون‌َ (89)
يوسف فرمود ببرادرانش آيا فهميديد و دانستيد چه کرديد با يوسف و برادرش زماني که بوديد نادانان.
قال‌َ هَل عَلِمتُم استفهام تقريري است اشاره بعظمت فعل قبيح است چنانچه اگر کسي کار بسيار قبيحي از او سر زند مي‌گويي فهميدي چه کردي.
ما فَعَلتُم بِيُوسُف‌َ او را بحيله از پدرش جدا کرديد و اراده قتل او را داشتيد و در چاه انداختيد و بثمن بخس دراهم معدوده او را فروختيد.
و اخيه او را تنها گذارديد و ميان او و برادرش جدايي انداختيد و بفراق برادرش محزون و غمناکش کرديد و بنظر ذلت و خفت و بي‌اعتنايي باو نگاه ميکرديد سؤال- چرا و بابيه نفرمود با اينکه بيعقوب بيشتر اذيت کرده بودند.
جواب- براي احترام يعقوب بوده و شأن مقامش چنانچه مفسرين گفتند لکن ظاهر اينست که او را اعتراف داشتند و خود آنها قبلا اظهار کردند حزن يعقوب را و سفيد شدن چشمهايش و در مورد يوسف و برادرش انکار ميکردند إِذ أَنتُم جاهِلُون‌َ مفسرين گفتند يعني بچه بوديد يا در عنفوان جواني و اينکه تعبير يک نوع لطفي بود که تلقين آنها کند عذر خود را که ما بچه بوديم و اول جواني چندان توقعي از ما نبايد داشته باشيد لکن معناي جهل را درک نکردند چون جهل دو معني دارد يکي جهل مقابل علم دانا و نادان و يکي جهل مقابل عقل برداريد کتاب عقل و جهل کافي را و اخبار وارده در جنود عقل و جهل و اينکه جهل بمعني حمق است چنانچه عقل هم دو معني دارد عقل مقابل جنون و عقل مقابل جهل و اينکه همان عقل است که فرمود
(العقل ما عبد به الرحمن و اکتسب به الجنان)
و همان عقل است که در قرآن ميفرمايد أَ فَلا تَعقِلُون‌َ يا لَعَلَّکُم تَعقِلُون‌َ و اينکه همان عقل است خداوند از نور عظمت خود خلق فرمود
جلد 11 - صفحه 264
و اعمال صالحه و اخلاق حميده از جنود عقل است چنانچه جهل را از بحر اجاج ظلماني خلق فرمود و تمام اعمال سيّئه و صفات رذيله از جنود جهل است.