آیه ۸۹ سوره یوسف

سوره یوسف، آیه ۸۹ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۶

معنی کلمات و عبارات
«إِذْ أَنتُمْ جَاهِلُونَ»: بدان گاه که نادان بودید. مراد زمان غرور و کلّه شقی جوانی است. ضمناً اشاره‌ای به عفو و بزرگواری یوسف و ارشاد برادران به توبه و استغفار را نیز دربر دارد.
نزول
نکات آیه
۱- عزیز مصر در پى مشاهده ذلت فرزندان یعقوب ، داستان رها کردن یوسف(ع) در چاه کنعان را به آنان یادآورى کرد. «قال هل علمتم ما فعلتم بیوسف و أخیه» مراد از «ما فعلتم بیوسف» و یا مصداق مورد نظر از آن، داستان رهاسازى یوسف(ع) در چاه کنعان است. گویا این یادآورى همان است که خداوند در آیه ۱۵ از همین سوره بیان داشت، بدین مضمون که همانا این واقعه (داستان چاه) را در آینده به آنان گزارش خواهى کرد، در حالى که متوجه نیستند (تو را نمى شناسند). ۲- بنیامین ، برادر پدرى و مادرى یوسف(ع) ، همچون یوسف(ع) ، مورد آزار و اذیت برادرانش بود. «قال هل علمتم ما فعلتم بیوسف و أخیه» ۳- بنیامین برخوردهاى نامناسب و آزارهاى برادرانش را براى یوسف(ع) شرح داده بود. «هل علمتم ما فعلتم بیوسف و أخیه إذ أنتم جهلون» عبارت «ما فعلتم بیوسف و أخیه» گویاى این است که فرزندان یعقوب بنیامین را نیز آزار داده بودند و یوسف(ع) از آن مطلع بود و ظاهر این است که او از طریق بنیامین با خبر شده بود. ۴- فراق یوسف(ع) و بنیامین و جدایى آنان از یکدیگر ، رویدادى سخت و رنج آور براى آن دو برادر «هل علمتم ما فعلتم بیوسف و أخیه» «ما» در عبارت «ما فعلتم بیوسف و أخیه» مى تواند اشاره به رنج فراق و جدایى یوسف(ع) و بنیامین نیز باشد. ۵- یوسف(ع) جهل و نادانى برادرانش را منشأ ستم آنان به وى و بنیامین دانست. «هل علمتم ما فعلتم بیوسف و أخیه إذ أنتم جهلون» ۶- برادران یوسف هنگام افکندن او در چاه کنعان ، گرفتار جهل و بى خردى بودند. «هل علمتم ما فعلتم بیوسف و أخیه إذ أنتم جهلون» ۷- ارتکاب گناهان و ستمکاریها ، برخاسته و نشأت گرفته از جهل است. «هل علمتم ما فعلتم بیوسف و أخیه إذ أنتم جهلون» ۸- برادران یوسف پس از سپرى کردن برهه اى از عمرشان از آزار و اذیت بنیامین دست کشیدند.* «هل علمتم ما فعلتم بیوسف و أخیه إذ أنتم جهلون» چون «إذ أنتم جاهلون» ظرف براى «فعلتم» است، زمان آن فعل را مقید به زمان جهل و نادانى برادران یوسف مى کند و این مفهوم را القا مى کند که پس از آن زمان، برخوردشان با بنیامین برخورد نامناسبى نبوده است. تناسب حکم و موضوع و طبیعت حال، این احتمال را به ذهن مى آورد که بگوییم آن زمان، زمان جدایى ایشان بوده است. ۹- یوسف(ع) ضمن اعتراض به عملکرد ناصواب برادرانش ، عذر تقصیرشان (جهل و نادانى) را به آنان القا کرد. «إذ أنتم جهلون» یوسف(ع) با مقید کردن عملکرد ناصواب برادرانش به زمان جهل آنان (إذ أنتم جاهلون) اشاره به این معنا دارد که: من شما را معذور مى شمرم چرا که در زمانى مرتکب خلاف شدید که نادان بودید. ۱۰- یوسف(ع) ، انسانى با گذشت ، جوانمرد و به دور از انتقام جویى بود. «هل علمتم ما فعلتم بیوسف و أخیه إذ أنتم جهلون» ۱۱- ذلت و مسکنت برادران یوسف در برابر وى ، نتیجه و پیامد ستمهاى آنان به او بود. «تصدق علینا ... هل علمتم ما فعلتم بیوسف و أخیه» از اینکه یوسف(ع) در پاسخ اظهارات ذلت آمیز برادرانش یادآور ستمهاى آنان به وى مى شود ، مى توان دریافت که یوسف(ع) درصدد است به این نکته اشاره کند که ذلت امروز برادرانش در مقابل وى ، نتیجه ستم دیروز آنان در حق اوست.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۲- «عن أبى عبدالله(ع): ... کل ذنب عمله العبد و إن کان به عالماً فهو جاهل حین خاطر بنفسه فى معصیة ربه ، و قد قال فى ذلک تبارک و تعالى یحکى قول یوسف لإخوته: «هل علمتم ما فعلتم بیوسف و أخیه إذ أنتم جاهلون» فنسبهم إلى الجهل لمخاطرتهم بأنفسهم فى معصیة الله ; [منبع: تفسیرعیاشى، ج ۱، ص ۲۲۸، ح ۶۲ ; تفسیربرهان، ج ۱، ص ۳۵۴، ح ۶.] از امام صادق(ع) روایت شده است: ... هر گناهى را که بنده انجام دهد - اگر چه به گناه بودن آن آگاه باشد - نادان است ; زیرا خود را به وسیله معصیت خدا به خطر انداخته است. خداى تبارک و تعالى در همین مورد، قول یوسف را خطاب به برادرانش حکایت کرده که گفت: «هل علمتم ما فعلتم بیوسف و أخیه إذ أنتم جاهلون» [امام(ع) فرمود:] یوسف به آنان نسبت نادانى داد ; چون خود را به وسیله معصیت خدا به خطر انداخته بودند».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۳)
  • نادانی، عامل نادیده گرفتن حقوق خویشاوندی
  • بنیامین، مورد اذیّت برادران خود
  • ازار برادران یوسف(علیه السلام) در حقّ وی
  • بخشیده شدن برادران یوسف(علیه السلام) و نادیدهگرفتنِ ازارهای انان، از سوی ان حضرت
  • جهل و نادانی برادران یوسف(علیه السلام)، منشا ستم انان به وی و بنیامین، از دیدگاه ان حضرت
  • ازار و اذیّت شدن بنیامین همانند یوسف(علیه السلام) به دست برادرانش و شرح ان از زبان بنیامین به یوسف(علیه السلام)
  • ظلم برادران یوسف در حق وی و برادرش، ناشی از جهل انان
  • جهل، عذر تقصیر برادران یوسف، در دیدگاه وی
  • جهل برادران یوسف، منشا برخورد نا مناسب انان با یوسف(علیه السلام) و بنیامین
  • حسادت برادران یوسف به وی و برادرش (بنیامین)، سبب ستم انان در حق ایشان+۱ آیه
  • حسادت برادران یوسف به وی و برادرش بنیامین، باعث ستم انان در حق ایشان+۱ آیه
  • پرسش ملامت امیز یوسف(علیه السلام) از رفتار جاهلانه برادرانش با وی+۱ آیه
  • پرسش ملامت امیز یوسف(علیه السلام) از رفتار جاهلانه برادرانش با وی+۱ آیه
  • گلایه یوسف(علیه السلام) از برادران خود، در مورد برخورد انان با وی و بنیامین
  • بهره مندی یوسف(علیه السلام) از عنایت خاص خداوند در اثر صبر بر ظلم برادران+۱ آیه
  • تلقین روش عذرخواهی به برادران از سوی یوسف(علیه السلام) با نسبت جهل به انان در کودکی
  • جهل و نادانی، عذر فرزندان یعقوب، در نزد یوسف(علیه السلام)
  • اقرار گرفتن یوسف(علیه السلام) از علم برادران خود، به اذیّت کردن وی در گذشته+۱ آیه
  • برخورد کریمانه یوسف(علیه السلام) با برادران خویش+۱ آیه
  • اجتناب از ازار و ایذای دیگران، با سخنان نسنجیده از اداب معاشرت+۱ آیه
  • پرسش ملامتامیز یوسف علیه السلام از رفتار جاهلانه برادرانش با وی+۱ آیه
  • ازار برادران یوسف، در حق وی
  • یوسف علیه السلام، یاداور ازارها و اذیّتهای برادران نسبت به خود
  • استغفار یوسف علیه السلام برای برادران خطاکار خود+۲ آیه
  • امرزش برادران یوسف، خواسته ان حضرت از خدا، در پی لغزش و ستم انان نسبت به وی+۲ آیه
  • جهل برادران یوسف، سبب ستم انان نسبت به وی
  • ازار رسانیدن برادران، به بنیامین (برادر پدر و مادری یوسف) از اثار حسادت
  • حسادت برادران یوسف به جایگاه یوسف و بنیامین در نزد پدر، سبب توطیه انان بر ضدّ یوسف+۲ آیه
  • ذلّت و درخواست عاجزانه برادران یوسف، برای دریافت اذوقه، پیامد ستمهای انان به او+۱ آیه
  • شادمانی برادران از یافتن یوسف علیه السلام به ویژه در جایگاه عزیز مصر+۲ آیه
  • یوسف علیه السلام، مورد ظلم و جفای برادران خود+۵ آیه
  • یوسف علیه السلام، القا کننده عذر (جهل و خردناورزی) به برادران جفاکار خود
  • شناخته شدن یوسف علیه السلام برای برادران، در پی یاداوری ستمهای انها از سوی ان حضرت+۱ آیه
  • برخورد برادران یوسف نسبت به وی، رفتاری گناهالود و ناپسند+۴ آیه
  • شمول رحمت و غفران خدا بر گناهکاران پشیمان، از اموزههای یوسف علیه السلام+۱ آیه
  • امرزش برادران خطاکار، از دعاهای یوسف علیه السلام در پیشگاه خدا+۲ آیه
  • پرسش ملامتامیز یوسف علیه السلام از رفتار جاهلانه برادرانش با وی+۱ آیه
  • بردباری یوسف علیه السلام در برابر تهمتها و ازارهای برادران خود+۲ آیه
  • بهرهمندی یوسف علیه السلام از عنایت خاص خدا، بر اثر صبر بر ظلم برادران+۱ آیه
  • گذشت یوسف علیه السلام از ازارهای گذشته برادران+۲ آیه
  • گذشت و عفو، در عین قدرت بر انتقام، از خصلتهای نیکوی یوسف علیه السلام+۲ آیه
  • نقش مدیریت یوسف علیه السلام در انتقال و هجرت خاندانش، از کنعان به مصر+۸ آیه
  • نقشه یوسف علیه السلام برای اوردن بنیامین به مصر+۱۳ آیه
واژه‌ها