اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَمّا فَصَلَت‌ِ العِيرُ قال‌َ أَبُوهُم إِنِّي لَأَجِدُ رِيح‌َ يُوسُف‌َ لَو لا أَن تُفَنِّدُون‌ِ (94)
و چون قافله از مصر خارج شد حضرت يعقوب که در فلسطين بود فرمود من مي‌يابم بوي يوسف را اگر شما (يعني اولاد اولاد يعقوب) مرا رمي بکم عقلي و سفاهت نمي‌کنيد.
وَ لَمّا فَصَلَت‌ِ العِيرُ فصل مقابل وصل است بمعناي جدايي و از اينکه جهت در کتب فقهيه فصولي معين ميکنند اشاره به اينکه مطالبي که در اينکه فصل گفته ميشود مربوط بمطالب قبل نيست و از آنها جداست و در سال شمسي: ربيع،
جلد 11 - صفحه 269
صيف، خريف، شتاء را فصول اربعه ميگويند که آثار هوي و حرارت و برودت و حالات اشجار و نباتات و حيوانات و انسان مختلف ميشود و نزول امطار و ثلج و زيادتي و نقصان مياه تفاوت پيدا ميکند. و قاضي و حاکم و رافع اختلافات را فصيل ميگويند و بالجمله تفرقه بين دو شيئي فصل است و جمع بين آن دو وصل است و در مفهوم هر دو مأخوذ است سبق ضدّ مثلا وصل بعد از آنکه جدا بودند اجتماع پيدا ميکنند و فصل پس از آنکه مجتمع بودند جدا ميشوند، و عير که برادران يوسف باشند و کسان ديگر که در خدمت او بودند جدا شدند و حرکت کردند و از مصر خارج شدند.
قال‌َ أَبُوهُم که حضرت يعقوب باشد بکسان آنها از اولاد و احفاد و اهل و عيال آنها که در نزد يعقوب بودند إِنِّي لَأَجِدُ رِيح‌َ يُوسُف‌َ که همان بوي پيراهن که نزد يوسف بود و شرحش گذشت که از بهشت بوده و در اخبار دارد که بوي بهشت پانصد سال راه ميرود و بعضي از عصات و کفار آن قدر دورند که بمشام آنها نميرسد. و از إبن عباس مرويست که گفت باد صبا از خداوند استجازه کرد که قبل از آمدن عير و بشير خبر يوسف را بيعقوب بشارت دهد و بوي او را بمشام يعقوب برساند و از اينکه جهت باد صبا فرحناک و لطيف شد و در لسان شعراء و در خطب ضرب المثل شده لکن کسان يعقوب که سالهاي دراز خبري از يوسف نداشتند و يوسف را تلف شده و هلاک شده ميپنداشتند ابدا اينکه کلام را باور نکردند و حمل بر پيري و سفاهت و خرافت کردند لذا ميفرمايد لَو لا أَن تُفَنِّدُون‌ِ از براي فند در لغت معاني ذکر کرده‌اند. حماقت- سفاهت- ضعف رأي- پيري- کذب و غير اينها لکن مناسب در اينکه مقام اينست که کلمه لاجد دلالت دارد بر قطع و يقين زيرا و جدان بدون قطع صدق نميکند مراد حمل بر اشتباه و مجرد خيال فاسدي است نظر به اينکه هميشه يوسف در نظر يعقوب بود
جلد 11 - صفحه 270
همچه توهمي در حق او کردند و لکن اينکه از باب عدم معرفت بمقام مقدس انبياء است زيرا معصومين از خطاء و اشتباه و ضعف رأي و سفاهت منزه هستند و بعين اينکه نسبت مشابه با آن نسبت است که ثاني برسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم داد موقعي که فرمود قلم و دوات بياوريد تا چيزي بنويسم که هرگز گمراه نشويد گفت (دعوه ان الرجل ليهجر) لعنه اللّه.