اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلَمّا أَن جاءَ البَشِيرُ أَلقاه‌ُ عَلي وَجهِه‌ِ فَارتَدَّ بَصِيراً قال‌َ أَ لَم أَقُل لَکُم إِنِّي أَعلَم‌ُ مِن‌َ اللّه‌ِ ما لا تَعلَمُون‌َ (96)
پس چون که آمد بشير انداخت قميص يوسف را بر صورت يعقوب پس برگشت بينا برادران يوسف پس از آنکه شناختند يوسف را بسيار فرحناک شدند و بسرعت هر چه تمام‌تر از مصر حرکت و نزد يعقوب رسيدند يهودا که پيراهن باو سپرده شده بود سبقت گرفت و پيراهن را بر صورت يعقوب انداخت که مفاد فَلَمّا أَن جاءَ البَشِيرُ است و چون او بشارت يوسف را داد بشيرش گفتند پيراهن را باز کرد که بوي او هوا را معطر کرد.
القيه القي يهودا پيراهن را علي وجه يعقوب پيش از آنکه خبر يوسف را باو بدهند فارتدّ ارتداد برگشتن چيزي از حالتي بحالت ضدّ آن است. ارتداد در دين برگشتن مسلم است از اسلام بکفر و اينکه دو قسم است:
فطري و ملي.
فطري آنست که نطفه آن در اسلام منعقد شده سپس کافر شود مثل بسياري از اينکه جوانان عصري رجالا و نساء بالاخص محصلين و محصلات و ارتداد منحصر باين نيست که يهودي شود يا نصراني بلکه اگر يکي از ضروريات دين را منکر شد مرتد ميشود مگر آنکه لشبهة باشد که بايد رفع شبهه آن را کرد و حکم مرتد فطري اعدام است بيکي از انحاء ثلاثة.
و ملّي آنست که نطفه آن در کفر منعقد شده باشد سپس اسلام آورد بعدا بحالت کفر برگردد و حکمش حبس است تا بميرد يا اسلام اختيار کند و از براي مرتد پنج حکم گفتند:
1- نجاست بدن 2- بطلان ازدواج 3- ممنوعيت از ارث 4- قتل 5- که محل اختلاف است عدم قبول توبه و تحقيق آنست که توبه او قبول ميشود و ازدواج او بعقد جديد صحيح است و اگر قبل از ثبوت نزد حاکم توبه
جلد 11 - صفحه 273
کرد قتل هم برداشته ميشود و لکن ارث اگر مورث او در حال ارتداد بميرد باو برنميگردد و اگر پس از توبه بميرد ارث ميبرد.
و مراد در اينجا اينست که يعقوب از حالت عمي و بياض عين برگشت بصيرا بينا شد سپس بشارت يوسف را که عزيز مصر شده با آن عظمت و عزت و رياست که تمام اهل مصر رجالا و نساء و تمام اموال آنها منقولا و غير منقول مملوک او شده‌اند بيعقوب دادند، و در بعض اخبار دارد که اينکه پيراهن را بر هر ذي آفتي بيندازند بکلي رفع آن ميشود و حضرت يعقوب نه فقط بصير شده باشد حالت شکستگي و ضعف و انحناء و هم‌ّ و غم‌ّ آن مبدّل شد بصحت و سلامت و استقامت و فرح و سرور و سجده شکر کرد سپس استفسار از إبن يامين کرد گفتند نزد يوسف معززا ماند و او را نگاه داشت نزد خود و انتظار دارد که تمام ما با اهل و عيال در خدمت شما و بالاتفاق جلاء وطن کنيم و برويم مصر نزد يوسف و شما بوصال او برسيد و خدمت گذار شما باشد.
قال‌َ أَ لَم أَقُل لَکُم إِنِّي أَعلَم‌ُ مِن‌َ اللّه‌ِ ما لا تَعلَمُون‌َ حضرت يعقوب فرمود باولاد و احفاد و کسان خود آيا من نگفتم بشما که محققا من ميدانم از جانب وحي الهي چيزي را که شما نميدانيد.
چون وحي الهي باو رسيده بود که يوسف زنده است و وعده وصال هم باو داده بودند که بالاخره بوصال او ميرسيد بلکه از همان رؤياي يوسف حضرت يعقوب عزت و برتري او را بر برادرانش ميدانست و لذا فرمود لا تَقصُص رُؤياک‌َ عَلي إِخوَتِک‌َ بلي محل يوسف و در چه حالي است او را نميدانست و همين انتظار و فراق باعث حزن و اندوه او بود اگر بکلي مأيوس بود اينکه نحو نميشد که گفتند (اليأس احدي الراحتين) لذا قال يعقوب بآنها أَ لَم أَقُل استفهام تقريري
جلد 11 - صفحه 274
است که اعتراف کنند که شما چنين فرمودي نظير آيه شريفه أَ لَست‌ُ بِرَبِّکُم قالُوا بَلي و بسياري از آيات ديگر مثل أَ لَم أَعهَد إِلَيکُم يا بَنِي آدَم‌َ أَن لا تَعبُدُوا الشَّيطان‌َ إِنَّه‌ُ لَکُم عَدُوٌّ مُبِين‌ٌ و غير اينها.
لکم خطاب بجميع اولاد و احفاد و اهل و کسان آنها است إِنِّي أَعلَم‌ُ مِن‌َ اللّه‌ِ تقييد من اللّه از جهت اينکه بطرق عادي نبوده که اگر وحي الهي نبود من هم مثل شماها مأيوس بودم و دروغ شما را باور ميکردم و اينکه هم يکي از معجزات انبياء است بکوري چشم کساني که بکلي منکر معجزه هستند يا منکر علم غيب براي انبياء و ائمه عليهم السلام ميشوند بتوهّم اينکه ظواهر آيات دلالت دارد بر اينکه علم غيب مختص بخدا است و مکرر گفته‌ايم که اگر ما ميگفتيم از پيش خود اينها علم غيب دارند حق بجانب شما است لکن پس از وحي الهي و اخبار خداوند ديگر بر آنها غيب نيست بر ما غيب است و ما مي‌گوييم آنها بآنچه نزد ما غيب است چنانچه خداوند علم دارد بآنچه بر بندگان حتي الانبياء غيب است لکن بر ذات مقدس او غيب نيست و بعين مثل اينست که ما خبر از فردا نداريم وَ ما تَدرِي نَفس‌ٌ ما ذا تَکسِب‌ُ غَداً وَ ما تَدرِي نَفس‌ٌ بِأَي‌ِّ أَرض‌ٍ تَمُوت‌ُ لقمان آيه 34، لکن باخبار خداوند در قرآن مجيد و باخبار انبياء و ائمه عليهم السلام از بسياري از خصوصيات آتيه خبر داريم از ظهور حضرت بقية اللّه عجل اللّه تعالي فرجه و علائم حتميه ظهور و کيفيات ظهور و دوره رجعت و عوالم عالم برزخ و قيامت و بسياري از خصوصيات آنها ديگر بر ما غيب نيست پس چه مانعي دارد بگوئيم خداوند تعليم فرمود علم ما کان و ما يکون الي انقضاء خلقه بآنها) چنانچه در دعاء ندبه در پيشگاه الهي عرض ميکني
و علمته علم ما کان و ما يکون الي انقضاء خلقک
و اخبار در اينکه باب متواتر است بتواتر معنوي منحصر بدعاء ندبه نيست.
جلد 11 - صفحه 275
ما لا تَعلَمُون‌َ شما نميدانستيد حتي خود پسران يعقوب که بدروغي گفتند که اکله الذئب آنها هم نميدانستند حيات يوسف و بازگشت يعقوب با عزت تمام.