تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّي إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ (98)
* (قالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّي. يعقوب عليه السّلام ايشان را وعده داده گفت: زود باشد که طلب آمرزش کنم براى شما پروردگارم را. إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ:
«1» همان مصدر ص 440.
جلد 6 - صفحه 294
به درستى که شأن چنين است ذات احديت الهى آمرزنده است گناه معصيت کاران را به عفو از عقاب، مهربان است به ايشان به تفضل و اعطاى ثواب.
تنبيه: در وجه تأخير يعقوب استغفار را وجوهى است:
اول آنکه خواست تا بشناسد حقيقت توبه آنها را که باخلاص تام است يا نه.
دوم تأخير نمود تا وقت سحر بيايد، زيرا اقرب به اجابت است، و لذا آيات و اخبار در استغفار سحر وارد شده:
اما آيات: مانند «وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ» «وَ الْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحارِ» اما اخبار:
1- در کافى و صافى از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که فرمود رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: خير وقت دعوتم اللّه فيه الاسحار و تلا هذه الاية فى قول يعقوب سوف استغفر لکم ربّى، و قال: اخّرهم الى السّحر «1»:
يعنى: بهترين وقتى که شما خدا را در آن وقت بخوانيد سحرها است، و آيه شريفه قول يعقوب را تلاوت و فرمود: تأخير انداخت استغفار ايشان را تا وقت سحر.
2- ارشاد ديلمى: از جمله وحى سبحانى به داود عليه السّلام: يا داود عليک بالاستغفار فى دلج اللّيل و الاسحار «2»: اى داود، بر تو باد به استغفار در تاريکى سحرهاى شب.
3- از حضرت باقر عليه السّلام از رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم قال:
انّ للّه تعالى مناديا ينادى فى السّحر هل من داع فاجيبه؟ هل من مستغفر فاغفر له؟ هل من طالب فاعطيه؟ ثمّ قال: هو الوقت الدّى وعد فيه يعقوب بنيه ان يستغفر لهم و هو الوقت الدّى مدح فيه المستغفرين فقال: و المستغفرين
«1» اصول کافى ج 2 ص 477، و تفسير صافى ص 278.
«2» ارشاد القلوب جزء اوّل، باب 22 ص 86 (طبع منشورات الرضى)
جلد 6 - صفحه 295
بالاسحار «1» فرمود: بتحقيق خداى تعالى را منادى است که ندا کند در وقت سحر: آيا خواننده درگاه الهى کسى هست تا اجابت کنم او را، آيا مستغفرى هست تا بيامرزم او را، يا طالبى هست تا مطلوب او را برآورم. پس حضرت فرمود: سحر وقتى است که يعقوب عليه السّلام وعده داد اولاد خود را تا براى ايشان طلب آمرزش نمايد و وقتى است که حق تعالى مدح فرموده در آن مستغفرين را و فرموده «و المستغفرين بالاسحار».
وجه سوم: آنکه تأخير انداخت تا وقت سحر شب جمعه، چنانچه در فقيه و مجمع و عياشى از حضرت صادق عليه السّلام: اخّره الى السّحر ليلة الجمعة. «2» تتمه: در علل الشرايع «3» از حضرت صادق عليه السّلام سؤال شد وجه تأخير يعقوب استغفار را، و لکن يوسف عليه السّلام وقتى برادران اعتراف به تقصير و عذر خواستند گفت «لا تثريب عليکم اليوم يغفر اللّه لکم و هو ارحم الرّاحمين» يعنى الآن ملامتى بر شما نيست خدا شما را بيامرزد.
حضرت فرمود: چون قلب جوان رقيق‌تر از قلب پير، و جنايت فرزندان يعقوب هم بر يوسف وارد آمد و جنايت آنان بر يعقوب بواسطه جنايت ايشان بود بر يوسف، لذا يوسف مبادرت نمود به عفو از حقّ خود، و لکن عفو يعقوب چون از حق غير بود، بدين جهت تأخير انداخت تا وقت سحر شب جمعه «4».
ابن محبوب از حضرت باقر عليه السّلام روايت نموده «5» که يعقوب فرزندان را گفت: امروز حرکت کنيد همگى به طرف يوسف. پس يعقوب و خاله يوسف و پسران با کمال فرح و سرور سير نموده، مدت نه روز وارد مصر شدند، يوسف عليه السّلام به استقبال ايشان با اهل مصر بيرون آمد.
«1» همان مدرک صفحه 92.
«2» تفسير عياشى ج 2 ص 296.
«3» علل الشرايع ج 1 ص 54، و تفسير برهان ج 2 ص 268.
«4» علل الشرايع ج 1 ص 54، و تفسير برهان ج 2 ص 268.
«5» تفسير عياشى ج 2 ص 196.
جلد 6 - صفحه 296