اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ رَفَع‌َ أَبَوَيه‌ِ عَلَي العَرش‌ِ وَ خَرُّوا لَه‌ُ سُجَّداً وَ قال‌َ يا أَبَت‌ِ هذا تَأوِيل‌ُ رُءياي‌َ مِن قَبل‌ُ قَد جَعَلَها رَبِّي حَقًّا وَ قَد أَحسَن‌َ بِي إِذ أَخرَجَنِي مِن‌َ السِّجن‌ِ وَ جاءَ بِکُم مِن‌َ البَدوِ مِن بَعدِ أَن نَزَغ‌َ الشَّيطان‌ُ بَينِي وَ بَين‌َ إِخوَتِي إِن‌َّ رَبِّي لَطِيف‌ٌ لِما يَشاءُ إِنَّه‌ُ هُوَ العَلِيم‌ُ الحَکِيم‌ُ (100)
و بالا برد يوسف ابوين خود را بر تخت سلطنتي و ابوين او و برادرانش براي او افتادند بسجده و گفت يوسف اي پدر بزرگوار اينکه است تأويل رؤياي من که قبلا خدمت شما گفتم بتحقيق خداوند قرار داد او را حق و ثابت و بتحقيق
جلد 11 - صفحه 280
احسان فرمود بمن زماني که مرا از حبس نجات داد و شما را آورد نزد من از بعد آنکه شيطان بين من و برادرانم جدايي انداخت بدرستي که پروردگار من لطف و عنايت دارد نسبت بهر چه که مشيتش تعلق گيرد بدرستي که او است عالم بهر چيزي و حکيم است بجميع مصالح و حکم.
وَ رَفَع‌َ أَبَوَيه‌ِ عَلَي العَرش‌ِ عرش عريکه سلطنت است و مختص بشخص سلطان است مثل تخت سلطنت بلقيس که هدهد گفت وَ لَها عَرش‌ٌ عَظِيم‌ٌ نمل آيه 23 و حضرت سليمان فرمود أَيُّکُم يَأتِينِي بِعَرشِها نمل آيه 38 و خداوند تشبيه فرمود عظمت و کبريايي و قدرت و احاطه خود را بعرش که فرمود ثُم‌َّ استَوي عَلَي العَرش‌ِ اعراف آيه 52. و اينکه فوق احترام بود که يوسف بابوين خود گذارد که جايگاه شما عريکه سلطنت است.
خَرُّوا لَه‌ُ سُجَّداً در باب سجده ملائکه بآدم گفتيم دو نحو سجده داريم سجده عبوديت و پرستش اينکه مختص بخدا است در مقابل عبده شمس و اصنام و کواکب و غير اينها که مشرکين داشتند. و سجده تعظيم و احترام که نسبت بملوک و سلاطين و انبياء و ساير اعاظم و بزرگان و اينکه تابع امر و نهي الهي است در شريعت اسلام نهي اکيد فرموده حرام است نه اينکه شرک باشد در مورد آدم امر اکيد فرموده واجب است و عين اطاعت خدا است و لذا شيطان مطرود شد بر مخالفت و در شريعت ابراهيم و انبياء بني اسرائيل جايز بلکه ممدوح بوده و احتياج بتأويلات و تصرفات بعض مفسرين نداريم و شاهد بر اينکه دعوي فرمايش خود حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است که اگر سجده بر غير خدا جايز بود ميگفتم زنها بشوهرها سجده کنند معني اينکه نيست که شوهرها را بپرستند بلکه اينکه نحو تعظيم و احترام ملحوظ دارند.
وَ قال‌َ يا أَبَت‌ِ هذا تَأوِيل‌ُ رُءياي‌َ مِن قَبل‌ُ البته خود يعقوب ميدانست که
جلد 11 - صفحه 281
فرمود لا تَقصُص رُؤياک‌َ عَلي إِخوَتِک‌َ و خود يوسف هم ميدانسته که ميفرمايد وَ عَلَّمتَنِي مِن تَأوِيل‌ِ الأَحادِيث‌ِ آيه بعد و هر دو انتظار آن را داشتند که موقع ظهورش چه موقع است زيرا رؤياي انبياء و معصومين شيطاني نيست و لو مدت زيادي بين رؤيا و ظهورش طول کشيده باشد مثل رؤياي حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم که بوزينه‌ها بر منبرش بالا ميروند که بني اميه و بني مروان باشند، شمس پدر بزرگوارش. قمر مادر مهربانش، يازده ستاره برادرانش.
قَد جَعَلَها رَبِّي حَقًّا مقابل رؤياي شيطاني که باطل و عاطل است چنانچه الهامات ملکي در مقابل وساوس شيطاني و وحي الهي بر قلوب انبياء و وحي شيطاني بر قلوب اشقياء که در قرآن ميفرمايد شَياطِين‌َ الإِنس‌ِ وَ الجِن‌ِّ يُوحِي بَعضُهُم إِلي بَعض‌ٍ زُخرُف‌َ القَول‌ِ غُرُوراً انعام آيه 112.
وَ قَد أَحسَن‌َ بِي إِذ أَخرَجَنِي مِن‌َ السِّجن‌ِ با چه عزّت و احترام و اقرار زنهاي مصري و زن عزيز مصر و ظهور مقام علمي و عملي او بر تمام اهل مصر بالاخص ملک مصر.
وَ جاءَ بِکُم مِن‌َ البَدوِ بدو باديه است چون يعقوب و پسرانش باديه‌نشين بودند بواسطه اغنام و گله گاو و گوسفند که آنها را در بيابان بچرانند چه احساني است بالاتر از اينکه تمام آنها با بسته‌گانشان مصري و شهرنشين در دربار سلطنتي نزد او باشند.
مِن بَعدِ أَن نَزَغ‌َ الشَّيطان‌ُ بَينِي وَ بَين‌َ إِخوَتِي نزغ بمعني افساد و اغواي شيطان است حضرت يوسف براي احترام برادران نسبت اينکه تفرقه و جدايي را بشيطان داد آنهم نه بگويد که آنها فريب شيطان را خوردند گفت ميان من و برادرانم افساد کرد و ما را از يکديگر جدايي انداخت إِن‌َّ رَبِّي لَطِيف‌ٌ لِما يَشاءُ از براي لطف معاني کردند و لکن ظاهر اينست
جلد 11 - صفحه 282
که مراد علم بدقائق امور باشد و بعبارت فارسي ريزه‌کاري کانّه يوسف ميخواهد اظهار کمال رضايت را کند که تمام اينکه پيش آمدها لطف و احسان و مقدمه بود براي رسيدن باين عزت و سلطنت و مقام.
إِنَّه‌ُ هُوَ العَلِيم‌ُ علمش بهر چيزي احاطه دارد الحکيم مصالح و مفاسد هر چيزي را ميداند، سپس در مقام شکرگزاري برآمد و اظهار امتنان.