تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْکِ وَ عَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ فاطِرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ تَوَفَّنِي مُسْلِماً وَ أَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ (101)
«1» همان مصدر.
«2» همان مصدر.
«3» همان مصدر.
«4» کمال الدين ص 524.
«5» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 266.
«6» تفسير برهان ج 2 ص 272.
جلد 6 - صفحه 302
رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْکِ: بار خدايا بتحقيق عطا فرمودى مرا ملک نبوت و ملک مصر. وَ عَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ: و تعليم فرمودى مرا تعبير خواب. فاطِرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ: اى آفريننده آسمانها و زمينها و ايجاد کننده آنها بدون مثال. أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ: تو ناصر و مدبر و حافظ من هستى در دنيا و آخرت و ولايت دارى در اين دو در اصلاح معاش و معاد من. تَوَفَّنِي مُسْلِماً: بميران مرا به حالت اسلام و ايمان.
در برهان- حضرت رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: «1» از انبياء تمناى موت ننمود مگر يوسف، وقت مرگ وصيت نمود برادران را که او را حمل به شام و جنب پدرانش دفن نمايند. پس يهودا وصى او شد، بعد روبيل، بعد ريالون، بعد شمعون، بعد شجر و دان و لاوى و شدخ و خيبر هر يک بعد ديگرى، و موسى و هارون از اولاد لاوى بودند. و بين دخول يوسف عليه السّلام و دخول موسى چهار صد و هشتاد سال فاصله شد.
نزد بعضى «2» مراد آيه شريفه دعا است به طلب استدامه لطف و توفيق که به سبب آن برايمان ثابت باشد تا وقت مرگ.
وَ أَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ: و ملحق فرما مرا به اهل بهشت از انبياء و اوليا و صديقين، يا مرا با پدران خود حشر فرما و به پايه درجات ايشان برسان و به ثواب آنان نائل گردان.
«1» تفسير برهان ج 2 ص 273.
«2» کشاف ج 3 ص 507.
جلد 6 - صفحه 303
تبصره: محققين وجهى براى تمناى مرگ ذکر نموده بدين تقرير: چون لذات دنيويه جسمانيه را حقيقتى نيست، بلکه تمام آنان دفع آلام طبيعيه و رفع سهام شهويه است، مثلا لذت خوردن دفع الم گرسنگى، و لذت وقاع دفع الم شهوى، و همچنين ساير لذات؛ بعلاوه هر کدام مشوب به کدوراتى خواهد بود. بنابراين نزد عقلا کمّلين، حقيره خسيسه و قليله دنيه بشمار آيد، و چون همت طبيبان روحانى صعود بر معارج ترقيات و موت هم نسبت به آنان ترقى و تقرب به رحمت الهى است، لا جرم تمناى تخلص از اين احوال خسيسه و تلبس به جلال منيعه و فيوضات ربانيه حاصل آيد به طلب موت و لحوق به صالحين.
خلاصه چون يوسف در مصر وفات يافت، اختلاف شد؛ هرکس مى‌گفت او را در محله خود دفن کنيم تا خير و برکت با ما باشد. گفتگو بسيار تا کار نزديک به نزاع؛ تا عاقبت قرار دادند او را در رود نيل دفن کنند تا آب نيل از آن گذشته به تمام محلات وارد و همگى خير و برکت يابند، لذا جسد يوسف عليه السّلام را در صندوقى از رخام گذاشته در وسط نيل دفن تا وقت خروج موسى عليه السّلام از مصر او را به بيت المقدس حمل نمود. بعد از عمالقه، فراعنه در مصر استيلا يافته و بنى اسرائيل در زير دست آنها به دين يوسف عليه السّلام باقى بودند تا آنکه موسى مبعوث شد.
خاتمه: چون کار يوسف عليه السّلام و يعقوب عليه السّلام و برادران در مصر منتظم شد، يک روز برادران گفتند: ما مى‌دانيم چه گناهان بزرگ از ما صادر شده، گرچه يوسف عليه السّلام، ما را عفو و پدر هم راضى گرديد، لکن ندانيم خداى تعالى ما را عفو فرموده يا نه؛ بيائيد تا طلب عفو الهى کنيم. مجتمعا نزد پدر آمدند، يوسف هم نشسته بود، گفتند: ما را کارى عظيم پيش است. پرسيد، گفتند: تا خداوند سبحان از ما عفو نفرمايد عفو شما براى ما فايده‌اى ندارد.
درخواست عفو را از درگاه او بنمائيد تا به وحى معلوم و چشم ما روشن شود.
يعقوب عليه السلام با يوسف عليه السلام در محراب ايستاده، برادران در قفاى ايشان، يعقوب عليه السلام دعا فرمود آنها آمين گفتند، تا مدت بيست سال اجابت دعا نيامد و ايشان خوشدل و خرسند نگرديدند.
جلد 6 - صفحه 304