آیه ۱۰۱ سوره یوسف

سوره یوسف، آیه ۱۰۱ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۷

رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِي مِن تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ أَنتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ

پروردگارا! بخشی (عظیم) از حکومت به من بخشیدی، و مرا از علم تعبیر خوابها آگاه ساختی! ای آفریننده آسمانها و زمین! تو ولیّ و سرپرست من در دنیا و آخرت هستی، مرا مسلمان بمیران؛ و به صالحان ملحق فرما!»

معنی کلمات و عبارات
«مِنَ الْمُلْکِ»: از ملک و حکومت، حرف (مِنْ) می‌تواند تبعیضیّه باشد، و می‌تواند زائد بوده و (الْمُلْکِ) مفعول باشد. یعنی ملک و حکومت را. «تَأْوِیلِ»: تعبیر. «الأحَادِیثِ»: جمع حدیث. خوابها (نگا: یوسف / ). «فَاطِرَ»: آفریننده. نوآفرین. «تَوَفَّنِی»: مرا بمیران. جانم را بگیر. «مُسْلِماً»: مسلمان. حال است. «تَوَفَّنِی مُسْلِماً»: این عبارت، بیانگر عبودیّت کامل و نیاز شدید به کمک خدا و طلب حسن ختام زندگی از او است، و تعلیمی است برای پیروان یوسف و همه مؤمنان دیگر.
نزول
نکات آیه
۱- یوسف(ع) ، پس از برشمردن احسانها و نعمتهاى خدادادیش براى یعقوب(ع) ، به ستایش خداوند و دعا به درگاه او پرداخت. «رب قد ءاتیتنى ... فاطر السموت و الأرض ... توفنى مسلمًا و ألحقنى بالصلحین» ۲- توجه به ربوبیّت خداوند از آداب دعا و نیایش است. «رب قد ءاتیتنى ... توفنى مسلمًا و ألحقنى بالصلحین» ۳- یوسف(ع) با یادآورى نعمتهاى الهى و توجه به ربوبیّت و علم و حکمت فراگیر خداوند ، خویشتن را در محضر او احساس کرد. «إن ربى لطیف لما یشاء إنه هو العلیم الحکیم. رب قد ءاتیتنى» تغییر سیاق ; یعنى، التفات از غیبت (إن ربى ... إنه هو العلیم) به خطاب (رب قد ءاتیتنى) حاوى نکاتى است از جمله اینکه یوسف(ع) با یاد کردن از نعمتهاى خدادادى و توجه به ربوبیّت و علم و حکمت مطلق الهى، به این حقیقت توجه پیدا کرد که خداوند حاضر و ناظر است. از این رو خود را در محضر او احساس کرد و او را مخاطب قرار داد. ۴- توجّه آدمى به اسما و صفات خدا ، زمینه ساز دیدن خویش در محضر او و روى آورى به دعا و نیایش به درگاه وى «إنه هو العلیم الحکیم. رب قد ءاتیتنى من الملک ... توفنى مسلمًا» ۵- خداوند ، اعطا کننده حکومت و فرمانروایى به یوسف(ع) «رب قد ءاتیتنى من الملک» ۶- قلمرو حکومتى یوسف(ع) محدود بود و فراگیر همه سرزمینها نمى شد. «قد ءاتیتنى من الملک» برداشت فوق با توجه به اینکه «من» در «من الملک» براى تبعیض است ، استفاده شده است. ۷- بهره مند شدن از قدرت و مکنت از نعمتهاى بزرگ الهى است. «رب قد ءاتیتنى من الملک» از آن جا که یوسف(ع) در مقام سپاسگزارى و بیان الطاف خداوند است ، معلوم مى شود: آنچه نام برده از نعمتهاى الهى است و از اینکه در میان نعمتهاى بى شمار الهى چندین نعمت را یادآور شده است ، عظمت و بزرگى آنها را مى توان استفاده کرد. ۸- یوسف(ع) برخوردار از علم به تأویل رؤیاها و تحلیل حوادث «علمتنى من تأویل الأحادیث» «احادیث» جمع حدیث است. صاحب مفردات در معناى کلمه حدیث گفته است: «هر کلامى که با شنیدن و یا از طریق وحى - چه در بیدارى و چه در خواب - به انسان برسد به آن حدیث گفته مى شود». بنابراین مراد از احادیث هم مى تواند رؤیاها باشد و هم مى تواند حوادث و رویدادها باشد. ۹- دانش یوسف(ع) به تعبیر و تأویل رؤیاها و تحلیل حوادث و رخدادها ، دانشى مطلق و نامحدود نبود. «علمتنى من تأویل الأحادیث» برداشت فوق با توجه به «من» که براى تبعیض است ، استفاده مى شود. ۱۰- خداوند ، آموزگار یوسف(ع) در تأویل و تحلیل رؤیاها و حوادث «رب قد ... علمتنى من تأویل الأحادیث» ۱۱- دانش تعبیر رؤیاها و تحلیل حوادث ، دانشى گران قدر و از نعمتهاى خداوند است. «و علمتنى من تأویل الأحادیث» ۱۲- خداوند پدید آورنده آسمانها و زمین «فاطر السموت و الأرض» «فاطر» به معناى آفریننده و پدید آورنده است. این کلمه در آیه شریفه مناداست ; یعنى: «یافاطر السموت». ۱۳- جهان آفرینش حاوى آسمانهاى متعدد «فاطر السموت» ۱۴- خداوند ، ولى و سرپرست انسانهاست و امور ایشان به تمامى در اختیار اوست. «أنت ولىّ فى الدنیا و الأخرة » ۱۵- ولایت و سرپرستى خدا محدود به زمان و مکان نبوده و در دنیا و آخرت نافذ است. «أنت ولىّ فى الدنیا و الأخرة » ۱۶- آفریننده هستى تنها حقیقت شایسته و توانمند براى سرپرستى و ولایت بر آدمیان «فاطر السموت و الأرض أنت ولىّ فى الدنیا و الأخرة » یوسف(ع) پس از توصیف خداوند به پدید آورنده آسمانها و زمین (هستى) او را ولىّ خویش مى خواند تا به این حقیقت اشاره کند که: چون خدا خالق هستى است ، ولىّ و سرپرست است. ۱۷- برخوردارى یوسف(ع) از قدرت و مکنت و بهره مندى او از دانش تعبیر رؤیاها و تحلیل حوادث ، پرتوى از ولایت خداوند بر او بود. «قد ءاتیتنى من الملک و علمتنى ... أنت ولىّ فى الدنیا و الأخرة » ۱۸- لزوم تسلیم شدن در برابر خداوند و احکام و مقدرات او «توفنى مسلمًا» «اسلام» (مصدر مسلماً) به معناى تسلیم شدن و انقیاد است. نیاوردن متعلق «مسلماً» براى رساندن شمول و عموم آن مى باشد ; یعنى ، تسلیم در برابر هر آنچه خداوند بخواهد فرمان دهد و یا تقدیر کند. ۱۹- تسلیم خدا بودن در تمامى عمر و در حال مردن ، از دعاها و درخواستهاى یوسف(ع) به درگاه خداوند «توفنى مسلمًا» ۲۰- تسلیم خدا بودن تا پایان عمر ، از نعمتهاى بزرگ الهى است. «توفنى مسلمًا» جمله «مرا در حال تسلیم بمیران» (توفنى مسلماً) کنایه از این است که من همواره تسلیم تو باشم به گونه اى که در هر لحظه و شرایطى که جان دادم ، با این وصف قرین بوده باشم. ۲۱- خداوند ، انسانها را مى میراند و جانشان را باز مى گیرد. «توفنى مسلمًا» «توفّى» به معناى گرفتن کامل و تمام است و مراد از آن میراندن مى باشد ; چون میراندن آدمى ، گرفتن جان و روح اوست. ۲۲- زیستن با صالحان در سراى آخرت از نعمتهاى گران سنگ الهى است. «و ألحقنى بالصلحین» جمله «ألحقنى» پس از «توفنى مسلماً» مى رساند که مراد از الحاق ، الحاق در قیامت و سراى آخرت است. ۲۳- ملحق شدن به صالحان در سراى آخرت ، از تقاضاهاى یوسف(ع) در نیایشش به درگاه خداوند «و ألحقنى بالصلحین» ۲۴- انسان باید براى تسلیم بودن در برابر خدا و عاقبت به خیر شدن و زیستن با صالحان در سراى آخرت ، دعا کرده و به درگاه خدا نیایش کند. «توفنى مسلمًا و ألحقنى بالصلحین» ۲۵- پذیرش ولایت خداوند ، زمینه ساز تسلیم شدن در برابر خدا و شایسته بودن براى همزیستى با صالحان در سراى آخرت «أنت ولىّ فى الدنیا و الأخرة توفنى مسلمًا و ألحقنى بالصلحین» ۲۶- یاد کردن از نعمتهاى خداوند و ستایش کردن او با صفاتى شایسته ، از آداب دعا به درگاه اوست. «رب قد ءاتیتنى من الملک ... فاطر السموت و الأرض ... توفنى مسلمًا و ألحقنى بالصلحین» ۲۷- فرمانبردارى از خداوند و تسلیم او بودن ، شرط درآمدن به جرگه صالحان است. «توفنى مسلمًا و ألحقنى بالصلحین»
تفسیر (۱۱)
روایات و احادیث

۲۸- «عن أبى عبدالله(ع) یقول: بینا رسول الله(ص) جالس فى أهل بیته إذ قال: أحبّ یوسف أن یستوثق لنفسه ... لما عزل له عزیز مصر عن مصر ... خرج إلى فلاة من الأرض فصلى رکعات فلما فرغ رفع یده إلى السماء فقال: «رب قد آتیتنى من الملک و علّمتنى من تأویل الأحادیث فاطر السماوات و الأرض أنت ولیى فى الدنیا و الأخرة» قال: فهبط إلیه جبرئیل فقال له: یا یوسف ما حاجتک؟ فقال: رب «توفنى مسلماً و ألحقنى بالصالحین» فقال أبوعبدالله(ع) خشى الفتن  ; [منبع: تفسیرعیاشى، ج ۲، ص ۱۹۹، ح ۸۹ ; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۷۲، ح ۲۲۰.] از امام صادق(ع) روایت شده که مى فرمود: رسول خدا(ص) زمانى در جمع خانواده خود نشسته بود که بى مقدمه فرمود: یوسف دوست داشت کار خود را محکم کند ... هنگامى که عزیز مصر به نفع او از ریاست مصر برکنار شد ... یوسف به بیانانى رفت و چند رکعت نماز خواند و چون فارغ شد، دست به سوى آسمان برداشت و گفت: «رب قد آتیتنى ...». [پیامبر(ص) ]فرمود: پس جبرئیل بر یوسف فرود آمد و به او گفت: اى یوسف! حاجت تو چیست؟ یوسف گفت: پروردگارا! «توفنى مسلماً و ألحقنى بالصالحین» سپس امام صادق(ع) فرمود: یوسف از فتنه ها ترسید».

احادیث مرتبط (بر اساس موضوع)

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

اهمیت تسلیم به مقدراتحکومت یوسفذکر اسما وصفاتزمینه تقرب یوسفشرایط همنشینی با صالحانقابض ارواحمحدوده حکومت یوسفمنشأ حکومت یوسفنعمت تسلیم به خدانعمت همنشینی با صالحانهمنشینی اخروی با صالحانولایت دنیوی خداولایت مطلق خداولی یوسفیوسف در محضر خدایوسف و صالحاناهمیت تسلیم به دیننعمت حکومتاهمیت دانش تحلیل حوادثمحدوده علم یوسفنعمت دانش تحلیل حوادثنعمت دانش تعبیر رؤیامنشأ علم یوسفمنشأ قدرت یوسفاحسان به یوسفشکرگزاری یوسفیوسف و یعقوبآثار قبول ولایت خداولایت خالق آفرینشویژگیهای ولایت خدااهمیت دانش تعبیر رؤیاانقیاد یوسفدعای یوسفآثار ذکر حکمت خدانشانه های ولایت خداملاک ولایتولایت اخروی خدادانش تحلیل حوادث یوسفنعمتهای یوسفاهمیت حسن فرجاممعلم یوسفولی انسان هانعمت قدرتاحسان خدازمینه تسلیم به خدادانش تعبیر رؤیای یوسفذکر نعمتزمینه تقربآثار ذکر نعمتاهمیت دعاآثار تسلیم به خدااهمیت تسلیم به خداآثار ذکر ربوبیت خداخالق آسمان هاذکر ربوبیت خدافضایل یوسفآثار اطاعت از خدامراتب نعمتآثار ذکر علم خداخالق زمینمنشأ مرگاختیارات خداتعدد آسمانحمد خداآداب دعاآثار ذکرتعالیم خداقصه یوسفنقش خداعطایای خداخالقیت خدانعمتهای خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۰۴)
  • توجّه مؤمنان در نیایشهای خود به اخرت و علاقهمندی انان به رهایی از عذاب ان+۱ آیه
  • ممکن بودنِ جمع بین دنیا و اخرت و دستیابی به سعادت هردو+۱ آیه
  • خدا، مولا و سرپرست انسانها در اخرت
  • دعای یوسف(علیه السلام) به درگاه خدا برای برانگیخته شدن با صالحان در اخرت
  • عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۵ آیه
  • خدا، پدید اورنده اسمان به صورتی ابتکاری و بدون سابقه+۵ آیه
  • خدا، پدید اورنده اسمانها+۵ آیه
  • افرینش زمین، از ایات خدا+۲ آیه
  • بهرهمندی یوسف(علیه السلام) از علم تعبیر خواب از ارهاصات ان حضرت+۲ آیه
  • تسلیم و اطاعت در برابر خداوند تا واپسین لحظه زندگی، دعای یوسف(علیه السلام) به درگاه خداوند
  • اطاعت و انقیاد در تمام عمر و در حال مردن، از دعاهای یوسف(علیه السلام) به درگاه خداوند
  • یوسف(علیه السلام)، تحت تربیتهای ویژه الهی+۵ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۱۳ آیه
  • قرار گرفتن در شمار صالحان، از اثار تسلیم در برابر خداوند+۳ آیه
  • مردن با حالت تسلیم در برابر خداوند، دعای یوسف(علیه السلام) در پیشگاه خداوند، به هنگام به دست گرفتن حکومت+۲ آیه
  • مردن در حال تسلیم در برابر خداوند، از دعاهای یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
  • مردن در حال تسلیم در برابر خداوند، دعای یوسف(علیه السلام) در پیشگاه خداوند، به هنگام بهدست گرفتن حکومت+۱ آیه
  • تعلیم تاویل رؤیا، از طرف خداوند به یوسف(علیه السلام)+۳ آیه
  • خداوند، تعلیمدهنده اصلی علوم به بشر+۱ آیه
  • شکوفایی تمدّن مصر باستان در عصر یوسف(علیه السلام)+۲ آیه
  • خداوند، افریننده جهان، بدون الگویی از پیش+۵ آیه
  • لزوم توجّه حاکمان، به مشیّت خدا در امور+۲ آیه
  • لزوم توجّه حاکمان، به قدرت خدا و پرهیز از غرور و اتّکا به قدرت و مکنت خویش
  • پسندیده بودن ذکر نعمتهای الهی، هنگام دعا و طلب حاجت از خدا+۱ آیه
  • شایسته بودن دعا برای ملحق شدن به صالحان و نیکان+۲ آیه
  • شایسته بودن احترام حاکمان، به حق+۱ آیه
  • لزوم توجّه حاکمان، به قدرت خدا و پرهیز از غرور و اتکا به قدرت و مکنت خویش
  • لزوم توجّه حاکمان، به مشیّت خدا در امور+۲ آیه
  • برخورداری یوسف(علیه السلام)، از نعمت سلطنت و حکومت اعطایی خداوند+۲ آیه
  • فراگیر نبودن حکومت یوسف(علیه السلام)، در همه سرزمینها+۱ آیه
  • خداوند، منشا اعطای حکومت
  • برقراری نظم و امنیّت و دفاع از جان و مال مردم، از وظایف حکومت+۲ آیه
  • تعلیم تعبیر خواب و تحلیل حوادث به یوسف(علیه السلام)، پرتوی از ربوبیّت الهی+۲ آیه
  • دادن حکومت به یوسف(علیه السلام)، پرتوی از ربوبیّت خدا+۱ آیه
  • ربوبیّت خدا، مقتضی دعا و بیان خواسته های خود+۶ آیه
  • یاد ربوبیّت خدا، از اداب سخن گفتن با او+۲ آیه
  • حکومت، از عطایای خدا به یوسف(علیه السلام)
  • ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۸ آیه
  • توجّه به ولایت خدا، از اداب دعا
  • یاد کردن نعمتهای خداوند، از اداب دعا+۱ آیه
  • دعای یوسف(علیه السلام)، برای برانگیخته شدن با صالحان، در اخرت
  • تسلیم خدا بودن در تمام عمر و در حال مردن، از دعاهای یوسف(علیه السلام) به درگاه خداوند+۱ آیه
  • در زمره صالحان قرار گرفتن، دعای یوسف(علیه السلام) به درگاه الهی+۱ آیه
  • ثبات قدم در ایمان تا زمان مرگ، دعای یوسف(علیه السلام)به درگاه الهی+۱ آیه
  • اعتقاد یوسف(علیه السلام)، به ولایت خداوند بر او، در دنیا و اخرت
  • رفاه یوسف(علیه السلام) پس از دوران دشوار زندان+۳ آیه
  • بقای روح ادمی، در عالم پس از مرگ+۱ آیه
  • روح، امری مجرّد از مادّه و مستقلّ از بدن و باقی پس از مرگ+۱ آیه
  • روح انسان، تمام حقیقت وی+۱ آیه
  • جدایی روح از بدن، هنگام مرگ+۱ آیه
  • قبض روح انسانها به امر خداوند، هنگام مرگ+۱ آیه
  • علم تعبیر رؤیا و دانش تحلیل حوادث، از نعمتهای خداوند+۲ آیه
  • خداوند، تعلیم دهنده تعبیر رؤیا به یوسف(علیه السلام)+۳ آیه
  • یعقوب(علیه السلام)، از تعبیرکنندگان رؤیای یوسف(علیه السلام)+۲ آیه
  • خداوند، پدیداورنده زمین، به صورتی ابتکاری و بدون سابقه+۵ آیه
  • خداوند، خالق و پدیداورنده زمین+۵ آیه
  • خدا، منشا شناخت انسانها+۲ آیه
  • حضور گروهی از انسانها در قیامت، با نام صالحان+۲ آیه
  • صالحان انسانهای کامل و ارمانی در بینش یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
  • پذیرش ولایت خدا و مردن با حال تسلیم و انقیاد، شرایط رسیدن به مقام صالحان در بینش یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
  • پذیرش ولایت خدا، زمینه همراهی و همنشینی با صالحان در اخرت
  • صالحان، دارای درجه و مقامی والا و ارزشمند+۴ آیه
  • درخواست یوسف(علیه السلام) از درگاه الهی، برای ملحق ساختن وی به جمع و مقام صالحان در اخرت
  • تسلیم بودن در برابر پروردگار عالم، از شرایط دستیابی به مقام صالحان+۲ آیه
  • پذیرش ولایت خداوند، زمینه ساز رسیدن به مقام صالحان
  • هم نشینی و همراهی با صالحان، ارمانی مقدّس و ارزشمند+۱ آیه
  • تعلیم تعبیر رؤیا به یوسف(علیه السلام)، از عطایای خدا به وی+۶ آیه
  • علم شهودی یوسف(علیه السلام) به حاکمیّت یافتن خود در مصر+۲ آیه
  • یوسف(علیه السلام)، دارنده علم لدنّی+۵ آیه
  • تمدّنها، از اثار و نشانه های قدرت خدا+۲ آیه
  • بهره مند شدن از قدرت و مکنت، از نعمتهای بزرگ الهی+۲ آیه
  • اگاهی پیامبر صلی الله علیه و اله از تاریخ یوسف علیه السلام به وسیله وحی
  • مرگ در حال تسلیم خدا بودن، از دعاهای یوسف علیه السلام به درگاه پروردگار
  • برخورداری مصریان از حکومت، نشانه تمدّن ان دیار+۲ آیه
  • مُعلّم/ اسماوصفات+۳ آیه
  • مُؤتی/ اسماوصفات+۱ آیه
  • نایل شدن یوسف علیه السلام به حکومت و عزیزی مصر، نعمتی گرانسنگ از سوی خداوند
  • یاداوری نعمتهای خداوند، از اداب دعا+۱ آیه
  • ولایت خدا تنها ولایت پایدار در دنیا و اخرت+۱ آیه
  • عدم محدودیّت ولایت خداوند به زمان و مکان+۱ آیه
  • برخورداری یوسف علیه السلام از قدرت، مکنت و دانش تعبیر رؤیا پرتوی از ولایت خدا بر او+۱ آیه
  • یوسف علیه السلام، بازگو کننده خلاصهای از سرگذشت خویش و احسانهای خداوند، برای پدرش یعقوب علیه السلام+۱ آیه
  • ایمان به اخرت، از اموزههای دین یوسف علیه السلام+۱ آیه
  • بهرهمندی یوسف علیه السلام از علم تعبیر خواب، از ارهاصات ان حضرت+۲ آیه
  • سجود برادران برای یوسف علیه السلام بعد از رسیدن وی به مقام زمامداری در مصر+۲ آیه
  • یوسف علیه السلام، تحت تربیتهای ویژه الهی+۵ آیه
  • تعلیم تاویل و تعبیر رؤیا، از طرف خدا به یوسف علیه السلام+۳ آیه
  • تسلیم خدا بودن در تمام عمر و در حال مرگ، از دعاهای یوسف علیه السلام به درگاه خدا
  • در زمره صالحان قرار گرفتن، دعای یوسف علیه السلام به درگاه الهی
  • شکوفایی تمدن مصر باستان، در عصر یوسف علیه السلام+۲ آیه
  • ایمان به اخرت، از اموزههای دین یوسف علیه السلام+۱ آیه
  • رفاه و اسایش یوسف علیه السلام، پس از دوران دشوار زندان و رسیدن به مقام حکومت+۳ آیه
  • ادب یوسف علیه السلام هنگام یاد کردن خدا با ذکر اوصاف و نعمتهای او+۴ آیه
  • یوسف علیه السلام، از مؤمنان و معتقدان به خدا و اسما و صفات او+۴ آیه
  • مردن با حالت تسلیم در برابر خدا، دعای یوسف علیه السلام در پیشگاه او پس از تحصیل قدرت و حکومت+۱ آیه
  • شکر و سپاس یوسف علیه السلام در برابر نعمتهای الهی+۱ آیه
  • یوسف علیه السلام، از صاحبان و دارندگان علم لدنّی+۵ آیه
  • برخورداری یوسف علیه السلام از حکومت، در مصر+۴ آیه
  • شکر یوسف علیه السلام با ذکر اوصاف خدا، به دلیل بهرهمندی از نعمتهای او (حکومت و علم تعبیر خواب)
  • توانایی بر تعبیر خواب، نعمت اعطایی خدا به یوسف علیه السلام
  • اعتقاد یوسف علیه السلام به عالم اخرت+۱ آیه
  • دعای یوسف علیه السلام، به درگاه خدا، برای برانگیخته شدن با صالحان در اخرت
  • علم تعبیر رؤیا و دانش تحلیل حوادث، از نعمتهای خداوند به یوسف علیه السلام+۲ آیه
  • خداوند، تعلیم دهنده تعبیر رؤیا به یوسف علیه السلام+۳ آیه
واژه‌ها