اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما تَسئَلُهُم عَلَيه‌ِ مِن أَجرٍ إِن هُوَ إِلاّ ذِکرٌ لِلعالَمِين‌َ (104)
و سؤال نميکني شما از اينکه قوم بر اينکه دعوت و تبليغ اجر و مزدي اينکه نيست مگر يادآوري از براي جميع عالمين از اول زمان بعثت تا آخر دنيا مسئلة- اجرت بر واجبات چه واجب عيني باشد و چه واجب کفايي جايز نيست و لو هزار گونه نفع براي ديگران داشته باشد و دعوت و ابلاغ بر انبياء واجب عيني است و بر علماء اعلام واجب کفايي که اگر بمقدار کفايت قيام کردند تکليف از ديگران ساقط ميشود حتي اجر بر تجهيزات ميت هم بمقدار واجب جايز نيست بلي براي زائد از مقدار واجب مانعي ندارد حتي آيه شريفه قُل لا أَسئَلُکُم عَلَيه‌ِ أَجراً إِلَّا المَوَدَّةَ فِي القُربي شوري آيه 22 براي نفع امت است که بدون مودت ذوي القربي کليه اعمال و عبادات باطل و موجب زوال ايمان ميشود و باعث خلود در عذاب اشد از عذاب کفار و مشرکين ميگردد چنانچه در حديث است که اول عذاب و حکم دخول در نار ميشود در حق همين مخالفين و معاندين اينکه خاندان نبوت اينها اعتراض ميکنند که ما اقرار بتوحيد و نبوت داشتيم و بقبله نماز بجا ميآورديم هنوز مشرکين و کفار در حق آنها حکم نشده
جلد 11 - صفحه 287
چرا در حق ما حکم فرمودي خطاب ميرسد ليس من يعلم کمن لا يعلم و شاهد بر اينکه دعوي آيه شريفه است قُل ما سَأَلتُکُم مِن أَجرٍ فَهُوَ لَکُم إِن أَجرِي‌َ إِلّا عَلَي اللّه‌ِ سبأ آيه 47. لذا ميفرمايد وَ ما تَسئَلُهُم عَلَيه‌ِ مِن أَجرٍ تو سؤال نميکني بطريق نفي فرمود نه بطريق نهي اشاره به اينکه از لطف و عنايتي که بامّت داري از آنها توقعي نداري بلکه آنها را از فقر بغناء آوردي، از ذلّت بعزّت رسانيدي، از فرقت بوصال کشانيدي، از ضلالت بهدايت رسانيدي، از عداوت بوداد بردي، از کفر و شرک و ضلالت و جهالت بشاه راه ايمان و هدايت و معرفت تبديل فرمودي و از آنها مزدي طلب ننمودي.
ان هو اينکه عمل تو از تبليغ و وعظ و بيان احکام و بشارت و انذار نيست الّا ذکر که از غفلت بيرون آيند خدا را فراموش نکنند بسعادت و رستگاري نائل شوند وظيفه شناس شوند بفکر عالم آخرت افتند متذکر اهوال قيامت باشند نجات از مهالک دنيوي و اخروي پيدا کنند دست از باطل بشويند و راه حق را بگيرند و مشمول تفضلات الهي شوند.
للعالمين در اول سوره حمد در جمله الحَمدُ لِلّه‌ِ رَب‌ِّ العالَمِين‌َ بيان عوالم را نموديم: عالم عقول، عالم نفوس، عالم ارواح، عالم علوي، عالم سفلي از مجردات و ماديات از سماوات و ارض از جمادات و نباتات و حيوانات و جن‌ّ و انس و ملک از ذوي العقول و غير آنها.
و از اينکه جمله استفاده ميشود که رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بر ما سوي اللّه سرتاسر ممکنات مبعوث و تمام بايد تحت اطاعت او باشند و مکرر گفتيم که آيات بسياري در قرآن بالصراحه دلالت دارد که جمادات و نباتات و حيوانات هم شعور و ادراک و تکليف دارند که ذکر آنها موجب تطويل ميشود.
288