سوره یوسف، آیه ۱۰۴ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۸
وَمَا تَسْأَلُهُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِّلْعَالَمِينَ
و تو (هرگز) از آنها پاداشی نمیطلبی؛ آن نیست مگر تذکّری برای جهانیان!
معنی کلمات و عبارات
«إِنْ هُوَ»: آن نیست. حرف (إِنْ) نافیه، و (هُوَ) یعنی: قرآن. «ذِکْرٌ»: پند و اندرز. یادآوری (نگا: آلعمران / ).
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- پیامبر(ص) کمترین مزدى براى ابلاغ قرآن و تعالیم وحى درخواست نمى کرد. «و ما تسئلهم علیه من أجر»
«سؤال» و مشتقات آن هرگاه بدون حرف «عن» متعدى شوند - چنان چه در آیه شریفه این گونه است - به معناى مطالبه و درخواست خواهند بود. کلمه «أجر» نکره و پس از نفى واقع شده و لذا دلالت بر عموم دارد و کمترین مزد را نیز شامل مى شود. «من» زایده نیز این معنا را تأکید مى کند.
۲- کافران هیچ عذر و بهانه اى براى ایمان نیاوردن به قرآن و پیامبر(ص) نداشتند. «و ما أکثر الناس و لو حرصت بمؤمنین. و ما تسئلهم علیه من أجر»
آیه ۱۰۲ عهده دار اثبات حقانیّت قرآن در رسالت پیامبر(ص) بود و آیه ۱۰۳ اشاره به این معنا داشت که قرآن و تعالیم وحى به واسطه پیامبر(ص) به مردم ابلاغ شد. آیه مورد بحث بیانگر این است که هیچ هزینه اى از آنان مطالبه نشد ; یعنى، راه هر عذر و بهانه اى براى ایمان نیاوردن کافران مسدود بود.
۳- مبلغان دینى باید از دریافت مزد براى ابلاغ دین و تعالیم قرآن پرهیز کنند. «و ما تسئلهم علیه من أجر»
۴- اسلام و تعالیم قرآن جهانى است و محدود به زمان ، مکان و طایفه اى نیست. «إن هو إلاّ ذکر للعلمین»
۵- معارف قرآن و احکام آن ، حقایقى است که باید آنها را فرا گرفت و همواره به خاطر داشت. «إن هو إلاّ ذکر للعلمین»
«ذکر» به علم و معرفتى گفته مى شود که در ذهن حاضر باشد و از آن غفلت نشود. توصیف قرآن به این که ذکر است ، اشاره به این دارد که حقایق آن باید آموخته شود و از یاد نرود و از آن غفلت نشود.
۶- تبلیغ قرآن نباید وسیله درآمدهاى مادى قرار گیرد. «و ما تسئلهم علیه من أجر إن هو إلاّ ذکر للعلمین»
حصر در جمله «إن هو ...» حصر اضافى و نسبى است که به قرینه جمله «و ما تسئلهم ...» مى توان گفت: مقصود این است که قرآن را خداوند بر پیامبر(ص) نازل کرد تا حقایق آن را به مردم بیاموزد و ابلاغ کند نه اینکه آن را وسیله کسب معاش قرار دهد و پیامبر(ص) نیز همین گونه عمل کرد (ما تسئلهم ...).
۷- اختصاص نداشتن قرآن به مردم عصر بعثت ، از دلایل شایسته نبودن درخواست مزد از ایشان در قبال ابلاغ آن «و ما تسئلهم علیه من أجر إن هو إلاّ ذکر للعلمین»
برداشت فوق ، مقتضاى ارتباط میان «دریافت نکردن مزد رسالت» و «جهانى بودن قرآن» است ; یعنى ، چون قرآن براى همه مردم و براى همه عصرهاست ، شایسته نیست مزد آن از گروه و طایفه اى خاص گرفته شود.
۸- ایمان نیاوردن گروهى از مردم حتى اکثریت آنان در یک زمان ، نباید مبلغان دینى را دلسرد کرده و مأیوس کند. «و ما أکثر الناس و لو حرصت بمؤمنین ... إن هو إلاّ ذکر للعلمین»
جمله «إن هو إلاّ ذکر للعالمین» - که دلالت بر جهانى بودن قرآن و اسلام دارد و اختصاص آن را به مردم مکه و عصر بعثت نفى مى کند - اشاره به این نکته دارد که: اى پیامبر! از ایمان نیاوردن اکثریت مردم مکه ناراحت مباش و مأیوس نشو ; چرا که قرآن مخصوص این مردم نیست و از آنِ همه عالم است. اینها ایمان نیاوردند، سراغ دیگران باید رفت.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹۳–۱۱۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۰۳–۱۱۱ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۰۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۰۴ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۰۴ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۰۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۰۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۰۳–۱۰۷ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۰۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار جهان شمولی قرآناهمیت تعلم قرآنقداست قرآنمبلغان و کفر مردممحمد و تبلیغ قرآنمزد تبلیغ قرآنمبلغان و مزد تبلیغبی ایمانی به محمداهمیت امیدواری مبلغانتبلیغ مجانی محمدبی ایمانی به قرآناهمیت ذکر قرآنبی منطقی کفرجهان شمولی اسلامآسیب شناسی تبلیغجهان شمولی قرآناهمیت قرآنویژگیهای اسلاممسؤولیت مبلغانویژگیهای قرآن
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۸)
- عدم مطالبه اجرت از سوی پیامبر(صلی الله علیه واله) در مقابل رسالت خویش+۴ آیه
- اخلاص پیامبر(صلی الله علیه واله)، در ابلاغ پیامهای الهی+۶ آیه
- پاداشخواهی برای تبلیغ دین، خلاف سیره انبیا+۱۱ آیه
- تبلیغ مخلصانه پیامبران، بدون درخواست مزد+۱۱ آیه
- جهانشمولی تبلیغ و رسالت حضرت محمد(صلی الله علیه واله)تا نهایت تاریخ+۸ آیه
- اجرتخواهی برای تبلیغ دین الهی، خلاف سیره انبیا+۱۱ آیه
- اخلاص در تبلیغ، امری مطلوب+۱۳ آیه
- تبلیغ مخلصانه دین الهی، بدون درخواست مزد+۹ آیه
- زهدورزی پیامبر(صلی الله علیه واله) در درخواست نکردن اجر و مزد از مردم، برای خود، در برابر هدایت و انجام رسالت+۵ آیه
- مزد نخواستن برای اجرای رسالت و هدایت مردم، نشانه زهد پیامبران+۱۰ آیه
- عدم مطالبه اجرت از سوی محمّد صلی الله علیه و اله، در مقابل رسالت خویش+۴ آیه
- اخلاص و عدم درخواست مزد، به هنگام تبلیغ از سوی محمّد صلی الله علیه و اله+۶ آیه
- تبلیغ محمّد صلی الله علیه و اله، فراگیر و جهان شمول+۸ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به طلب نکردن هیچ مزدی از مردم، در قبال انجام دادن رسالت خویش+۸ آیه
- رسالت پیامبر صلی الله علیه و اله، عمومی و جهانی+۷ آیه
- اخلاص و اجتناب از درخواست اجرت در قبال تبلیغ ایین و احکام الهی، سیره تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و اله+۳ آیه
- اخلاص محمّد صلی الله علیه و اله، در تبلیغ و ابلاغ پیامهای الهی+۷ آیه
- قران، موعظهای فرستاده شده از جانب خداوند+۱ آیه