آیه ۱۰۴ سوره یوسف

سوره یوسف، آیه ۱۰۴ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۸

معنی کلمات و عبارات
«إِنْ هُوَ»: آن نیست. حرف (إِنْ) نافیه، و (هُوَ) یعنی: قرآن. «ذِکْرٌ»: پند و اندرز. یادآوری (نگا: آل‌عمران / ).
نزول
نکات آیه
۱- پیامبر(ص) کمترین مزدى براى ابلاغ قرآن و تعالیم وحى درخواست نمى کرد. «و ما تسئلهم علیه من أجر» «سؤال» و مشتقات آن هرگاه بدون حرف «عن» متعدى شوند - چنان چه در آیه شریفه این گونه است - به معناى مطالبه و درخواست خواهند بود. کلمه «أجر» نکره و پس از نفى واقع شده و لذا دلالت بر عموم دارد و کمترین مزد را نیز شامل مى شود. «من» زایده نیز این معنا را تأکید مى کند. ۲- کافران هیچ عذر و بهانه اى براى ایمان نیاوردن به قرآن و پیامبر(ص) نداشتند. «و ما أکثر الناس و لو حرصت بمؤمنین. و ما تسئلهم علیه من أجر» آیه ۱۰۲ عهده دار اثبات حقانیّت قرآن در رسالت پیامبر(ص) بود و آیه ۱۰۳ اشاره به این معنا داشت که قرآن و تعالیم وحى به واسطه پیامبر(ص) به مردم ابلاغ شد. آیه مورد بحث بیانگر این است که هیچ هزینه اى از آنان مطالبه نشد ; یعنى، راه هر عذر و بهانه اى براى ایمان نیاوردن کافران مسدود بود. ۳- مبلغان دینى باید از دریافت مزد براى ابلاغ دین و تعالیم قرآن پرهیز کنند. «و ما تسئلهم علیه من أجر» ۴- اسلام و تعالیم قرآن جهانى است و محدود به زمان ، مکان و طایفه اى نیست. «إن هو إلاّ ذکر للعلمین» ۵- معارف قرآن و احکام آن ، حقایقى است که باید آنها را فرا گرفت و همواره به خاطر داشت. «إن هو إلاّ ذکر للعلمین» «ذکر» به علم و معرفتى گفته مى شود که در ذهن حاضر باشد و از آن غفلت نشود. توصیف قرآن به این که ذکر است ، اشاره به این دارد که حقایق آن باید آموخته شود و از یاد نرود و از آن غفلت نشود. ۶- تبلیغ قرآن نباید وسیله درآمدهاى مادى قرار گیرد. «و ما تسئلهم علیه من أجر إن هو إلاّ ذکر للعلمین» حصر در جمله «إن هو ...» حصر اضافى و نسبى است که به قرینه جمله «و ما تسئلهم ...» مى توان گفت: مقصود این است که قرآن را خداوند بر پیامبر(ص) نازل کرد تا حقایق آن را به مردم بیاموزد و ابلاغ کند نه اینکه آن را وسیله کسب معاش قرار دهد و پیامبر(ص) نیز همین گونه عمل کرد (ما تسئلهم ...). ۷- اختصاص نداشتن قرآن به مردم عصر بعثت ، از دلایل شایسته نبودن درخواست مزد از ایشان در قبال ابلاغ آن «و ما تسئلهم علیه من أجر إن هو إلاّ ذکر للعلمین» برداشت فوق ، مقتضاى ارتباط میان «دریافت نکردن مزد رسالت» و «جهانى بودن قرآن» است ; یعنى ، چون قرآن براى همه مردم و براى همه عصرهاست ، شایسته نیست مزد آن از گروه و طایفه اى خاص گرفته شود. ۸- ایمان نیاوردن گروهى از مردم حتى اکثریت آنان در یک زمان ، نباید مبلغان دینى را دلسرد کرده و مأیوس کند. «و ما أکثر الناس و لو حرصت بمؤمنین ... إن هو إلاّ ذکر للعلمین» جمله «إن هو إلاّ ذکر للعالمین» - که دلالت بر جهانى بودن قرآن و اسلام دارد و اختصاص آن را به مردم مکه و عصر بعثت نفى مى کند - اشاره به این نکته دارد که: اى پیامبر! از ایمان نیاوردن اکثریت مردم مکه ناراحت مباش و مأیوس نشو ; چرا که قرآن مخصوص این مردم نیست و از آنِ همه عالم است. اینها ایمان نیاوردند، سراغ دیگران باید رفت.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۸)
  • عدم مطالبه اجرت از سوی پیامبر(صلی الله علیه واله) در مقابل رسالت خویش+۴ آیه
  • اخلاص پیامبر(صلی الله علیه واله)، در ابلاغ پیامهای الهی+۶ آیه
  • پاداشخواهی برای تبلیغ دین، خلاف سیره انبیا+۱۱ آیه
  • تبلیغ مخلصانه پیامبران، بدون درخواست مزد+۱۱ آیه
  • جهانشمولی تبلیغ و رسالت حضرت محمد(صلی الله علیه واله)تا نهایت تاریخ+۸ آیه
  • اجرتخواهی برای تبلیغ دین الهی، خلاف سیره انبیا+۱۱ آیه
  • اخلاص در تبلیغ، امری مطلوب+۱۳ آیه
  • تبلیغ مخلصانه دین الهی، بدون درخواست مزد+۹ آیه
  • زهدورزی پیامبر(صلی الله علیه واله) در درخواست نکردن اجر و مزد از مردم، برای خود، در برابر هدایت و انجام رسالت+۵ آیه
  • مزد نخواستن برای اجرای رسالت و هدایت مردم، نشانه زهد پیامبران+۱۰ آیه
  • عدم مطالبه اجرت از سوی محمّد صلی الله علیه و اله، در مقابل رسالت خویش+۴ آیه
  • اخلاص و عدم درخواست مزد، به هنگام تبلیغ از سوی محمّد صلی الله علیه و اله+۶ آیه
  • تبلیغ محمّد صلی الله علیه و اله، فراگیر و جهان شمول+۸ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به طلب نکردن هیچ مزدی از مردم، در قبال انجام دادن رسالت خویش+۸ آیه
  • رسالت پیامبر صلی الله علیه و اله، عمومی و جهانی+۷ آیه
  • اخلاص و اجتناب از درخواست اجرت در قبال تبلیغ ایین و احکام الهی، سیره تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و اله+۳ آیه
  • اخلاص محمّد صلی الله علیه و اله، در تبلیغ و ابلاغ پیامهای الهی+۷ آیه
  • قران، موعظهای فرستاده شده از جانب خداوند+۱ آیه
واژه‌ها