تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ کَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْها وَ هُمْ عَنْها مُعْرِضُونَ (105)
«1» عيون اخبار الرضا عليه السّلام ج 2 ص 130.
جلد 6 - صفحه 307
بعد از آن، وصف غفلت و جهالت کفار را بيان مى‌فرمايد:
وَ کَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ: و چقدر حجت و دلالت و نشانه و علامت داله بر وحدانيت الهى جلّ جلاله در آسمانها از شمس و قمر و کواکب و رعد و برق و همچنين در زمين از جماد و نبات و حيوان به اقسام مختلفه و انواع متفاوته و آثار قرون گذشته وجود دارد. يَمُرُّونَ عَلَيْها: مرور مى‌کنند بر اين آيات و مشاهده نمايند بيّنات را لکن تفکر ننمايند و تنبّه نيابند، بلکه، وَ هُمْ عَنْها مُعْرِضُونَ: و ايشان از تفکر و عبرت به اين آيات اعراض کنند و رو برگردانند.
تنبيه: دلايل و آيات توحيد ذات سبحانى و بينات قدرت و حکمت الهى، بايد از امور محسوسه؛ و آن يا اجرام فلکيه است يا اجسام عنصريه.
اما اجرام فلکيه دو قسمند: افلاک و کواکب.
اما افلاک طريقه استدلال به آن مختلف است گاهى مقادير معينه هريک استدلال شود، گاهى به احوال حرکات آن به سبب مسبوقيت به عدم يا کيفيت آن در بطّى و سرعت يا به اختلاف جهات حرکات.
اما اجرام کوکبيه گاهى استدلال شود به وجود صانع به مقادير و مکان و حرکات آن و گاهى به الوان و ضياء و گاهى به تأثيرات آن در حصول ضوء و ظل و ظلمت و نور.
اما اجسام عنصريه طرق استدلال آنها متفاوت است گاهى از بسائط و آن عجائب بر و بحر و گاهى از مواليد و آن اقسامى است:
1- آثار علويّه از رعد و برق و ابر و باران و برف و هوا و قوس و قزح.
2- معادن به اختلاف طبايع و صفات و کيفيات آن.
3- نباتات و خواص چوب و برگ و ميوه و اختصاص هر يک به طعم و بوى و رنگ خاص.
4- اختلاف احوال حيوانات از پرنده و چرنده و درنده در اشکال و طبايع و اصوات و خلقت.
5- تشريح ابدان و قواى انسانيه و بيان منفعت حاصله در هر جزئى از اجزاء داخله و خارجه آن که عقول متحير است.
جلد 6 - صفحه 308
پس اين مجمل دلايل و از اين قبيل است قصص اولين و حکايات سابقين و کتابى که شرح اين دلايل باشد هرآينه شارح جمله عالم اعلى و عالم اسفل و عقل بشرى را احاطه به تمام آن نخواهد بود.