اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل هذِه‌ِ سَبِيلِي أَدعُوا إِلَي اللّه‌ِ عَلي بَصِيرَةٍ أَنَا وَ مَن‌ِ اتَّبَعَنِي وَ سُبحان‌َ اللّه‌ِ وَ ما أَنَا مِن‌َ المُشرِکِين‌َ (108)
بفرما اي رسول محترم باين مشرکين و کفار اينکه است راه من دعوت ميکنم بسوي خداوند از روي دانش و بينايي من و کسي که متابعت مرا ميکند و منزه است خداي متعال و نيستم من از مشرکين.
قُل هذِه‌ِ مشار اليه هذه مجموعه دين مقدس اسلام از عقائد حقه و اخلاق فاضله و احکام شرعيه و دستورات الهيه است و تعبير بهذه دون هذا بواسطه اشتمال بر جميع مذکورات که گفتند دين مقدس اسلام عبارت است از امور دينيه و صفات قلبيه و ملکات نفسانيه و اعمال جوارحيه و عقائد و اخلاق و افعال.
تنبيه- انسان داراي سه جزء است نفس انساني که جوهر مجرد است که تعبير بعقل و لطيفه رباني و جوهر ملکوتي ميکنند و در لسان آيات و اخبار بقلب تعبير فرموده و اينکه چون مجرد است قابل عروض عرض نيست بلکه علم و معرفت موجب توسعه او ميشود و عين ذات او است و شايد اشاره باين باشد که فرمودند
جلد 11 - صفحه 292
من عرف نفسه فقد عرف ربه
که صفات زائد بر ذات ندارد و جز ذات چيزي نيست. و نفس حيواني و حيات جسمانيست که صفات حميده و ملکات حسنه و اخلاق فاضله راجع باوست. و اعضاء بدن که افعال صادره راجع بآنها است.
سبيلي طريقه و مسلک و مشي من اينست أَدعُوا إِلَي اللّه‌ِ مأمورم که تمام بشر و طائفه جن را تا قيام قيامت دعوت کنم بسوي توحيد و صفات و عدل الهي و احکام صادره از او و دستورات و فرامين او.
علي بصيرة از روي بينايي و يقين و اطمينان، و از براي بصير دو معنا است يکي مقابل عمي و ديگري داناي بحقايق امور و باين اطلاق بر خداوند ميشود هُوَ السَّمِيع‌ُ البَصِيرُ يعني از روي مدرک و دليل و برهان نه از راه تقليد و هواي نفس و عصبيت که در شماها است.
أَنَا وَ مَن‌ِ اتَّبَعَنِي دو احتمال در اينکه جمله ميرود يکي آنکه متعلق بادعو الي اللّه باشد يعني من و کساني که متابعت مرا ميکنند دعوت الي اللّه ميکنيم و باين راه دلالت و هدايت مينمائيم. ديگر آنکه متعلق ببصيرت باشد يعني از روي بصيرت دعوت ميکنيم و احتمال دوم اقرب است.
سبحان اللّه خداوند منزه و مبرّاء است از آنچه شما نسبت ميدهيد از شرک که شريک ندارد امر بقبيح نميکند و صفات زائده ندارد عيب و نقص و احتياج در ساحت قدس او روا نيست فعل لغو از او صادر نميشود.
وَ ما أَنَا مِن‌َ المُشرِکِين‌َ نه شرک ذاتي و نه صفاتي و نه افعالي و نه عبادتي و نه نظري در جميع اينها يک و يگانه است.
293