سوره یوسف، آیه ۱۰۸ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۸
قُلْ هَٰذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَىٰ بَصِيرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِي وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ
بگو: «این راه من است من و پیروانم، و با بصیرت کامل، همه مردم را به سوی خدا دعوت میکنیم! منزّه است خدا! و من از مشرکان نیستم!»
معنی کلمات و عبارات
«أَدْعُو»: دعوت میکنم. در رسمالخطّ قرآنی الف زائدی در آخر دارد. «عَلَی بَصِیرَةٍ»: با بینش و آگاهی. با بیان و حجّت واضح و آشکار؛ نه کورکورانه و از روی تقلید. حال ضمیر فعل (أَدْعُو) است. «وَ مَنِ اتَّبَعَنِی»: و هرکس که از من پیروی کند این چنین باید باشد. واژه (مَنْ) میتواند عطف بر ذوالحال باشد، و یا این که مبتدا بوده و خبر آن محذوف و (کَذلِکَ) باشد.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- ابلاغ توحید، تبلیغ قرآن و مبارزه با شرک، وظیفه پیامبر(ص) و راه و رسم او بود. «قل هذه سبیلى»
«هذه» اشاره به مطالبى است که آیات قبل به آنها اشاره داشت. از جمله آنهاست: ابلاغ توحید ، نفى شرک ، تبلیغ قرآن و تعالیم وحى.
۲- فراخوانى مردم به خدا و سوق دادن آنان به سوى او ، وظیفه پیامبر(ص) و راه و رسم او بود. «أدعوا إلى الله»
۳- توحید خالص و پیراسته از هر گونه شرک ، ایمان به قرآن و وحى ، راه رسیدن به خداست. «و ما أکثر الناس و لو حرصت بمؤمنین ... و ما یؤمن أکثرهم بالله إلاّ و هم مشرکون ... قل هذه سبیلى أدعوا إلى الله»
۴- پیامبر(ص) وظیفه دار اعلام صریح مواضع عقیدتى برنامه رسالت خویش «قل هذه سبیلى أدعوا إلى الله ... و ما أنا من المشرکین»
برداشت فوق از کلمه «قل» استفاده شده است.
۵- پیامبر(ص) بر عقیده توحیدى خویش و نفى شرک و نیز لزوم فراخوانى مردم به توحید و مبارزه با شرک ، از دلیل و حجّتى روشن برخوردار بود. «قل هذه سبیلى أدعوا إلى الله على بصیرة أنا و من اتبعنى»
«بصیرة» به معناى حجت و دلیل روشن است (لسان العرب). آیات قبل و نیز آیه مورد بحث، بیانگر متعلق «بصیرة» است که در برداشت، برخى از آنها آورده شد. قابل ذکر است که در ترکیب این فراز چند نظر ابراز شده است. از جمله اینکه «على بصیرة» خبر براى «أنا» و «من اتبعنى» عطف بر «أنا» است ; یعنى: «أنا و من اتبعنى على بصیرة».
۶- پیروان پیامبر(ص) مردمانى موحّد و بهره مند از دلیل و حجّت بر عقیده توحیدى خویش «على بصیرة أنا و من اتبعنى»
۷- بصیرت امتها در گرو بصیرت رهبران ایشان است. «على بصیرة أنا و من اتبعنى»
نیاوردن «على بصیرة» در «من اتبعنى» على رغم مقصود بودن آن ، اشاره به این دارد که بصیرت پیروان پیامبر (رهبر) در گرو بصیرت اوست.
۸- لزوم بهره مندى رهبران جامعه اسلامى و مبلغان دینى از بصیرت و بینایى و داشتن حجت روشن بر اتخاذ راهها و روشها «قل هذه سبیلى أدعوا إلى الله على بصیرة أنا»
۹- پیروان پیامبر(ص) موظف به فراخوانى مردم به توحید و مبارزه با شرک «أدعوا إلى الله على بصیرة أنا و من اتبعنى»
برداشت فوق، بر این اساس است که «على بصیرة» متعلق به «أدعوا» باشد. بر این مبنا «أنا» تأکید براى ضمیر «أدعوا» و «من اتبعنى» عطف بر فاعل «أدعوا» مى شود ; یعنى: «أنا أدعوا إلى الله على بصیرة و من اتبعنى یدعو إلى الله على بصیرة».
۱۰- لزوم مبتنى کردن عقاید دینى بر حجّت و دلیل روشن «على بصیرة أنا و من اتبعنى»
۱۱- فراخوانى مردم به توحید و مبارزه با شرک ، نشانه صداقت در پیروى از پیامبر(ص) است. «أدعوا إلى الله على بصیرة أنا و من اتبعنى»
۱۲- خداوند از هر عیب و نقصى منزّه و از داشتن شریک مبرّاست. «و سبحن الله و ما أنا من المشرکین»
«سبحان» به معناى تسبیح (منزّه دانستن از نقص و عیب) است. این کلمه مفعول مطلق براى فعل محذوف (اسبح و یا نسبح) مى باشد ; یعنى: اسبح و یا نسبح الله تسبیحاً. از مصادیق مورد نظر براى عیب و نقص، شریک داشتن است. قابل ذکر است که جمله «سبحان الله» عطف بر «هذه سبیلى» است ; یعنى: «قل سبحان الله».
۱۳- پیامبر(ص) هرگز در زمره مشرکان نبود. «و ما أنا من المشرکین»
۱۴- توحید و نفى شرک اساس دین اسلام «قل هذه سبیلى ... و ما أنا من المشرکین»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹۳–۱۱۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۰۳–۱۱۱ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۰۸ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۰۸ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۰۸ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۰۸ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۰۸ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۰۸–۱۰۹ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۰۸
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار بصیرت رهبران جامعهآثار دعوت به توحیدآثار دعوت به شرک ستیزیاحتجاج رهبران جامعه اسلامیاحتجاج مبلغاناحتجاج مسلماناناخلاص در توحیداهمیت نفی شرکبصیرت رهبران جامعه اسلامیبصیرت مبلغانتوحید پیروان محمددعوت به شرک ستیزیدعوت پیروان محمددلایل توحید محمددلایل توحید مسلماناندلایل شرک ستیزی محمدزمینه بصیرت امتهاصداقت در پیروی از محمدصراحت در عقیدهمسؤولیت پیروان محمددعوت از مردمروش تقربتبلیغ قرآنایمان به وحیصراحت محمداهمیت بصیرتتوحید محمدشرایط مبلغاننقش رهبریاخلاص محمدموحدانتبلیغ توحیدصراحت در تبلیغشرک ستیزی محمداهمیت رهبریتنزیه محمدخدا و عیباصول دینسیره محمداهمیت برهان در عقیدهدعوتهای محمدشرایط رهبریآثار توحیدمحمد و مشرکاناهمیت توحیددعوت به توحیدتوحید ذاتیایمان به قرآنتبلیغ محمدصفات جلالتنزیه خداجهان بینی توحیدیمسؤولیت محمدآثار ایمان
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۳)
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به اعلام عبادت خالصانه خود برای خدا+۴ آیه
- اخطار خداوند به مشرکان صدراسلام، از فرارسیدن قیامت در حال غفلت انان+۱ آیه
- پیروان پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) انسانهایی با بصیرت
- برخورداری پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه واله) از ضمیری روشن و اگاه+۱ آیه
- دعوت پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) و پیروان ان حضرت، از روی بصیرت و روشندلی
- لزوم بهرهمندی مبلّغان دینی، از بصیرت و داشتن حجّت روشن در کارشان
- تسبیح پروردگار از جانب محمّد(صلی الله علیه واله)
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به تنزیه خداوند
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، دعوتکننده تمامی انسانها به یکتاپرستی+۴ آیه
- محمّد(صلی الله علیه واله)، از خداپرستان موحّد+۶ آیه
- مسلمانان، از خداپرستان موحّد+۱ آیه
- اخلاص در تبلیغ، امری مطلوب+۳ آیه
- لزوم بهره مندی مبلّغان دینی، از بصیرت و داشتن حجّت روشن، در کارشان
- پیامبر(صلی الله علیه واله) موظّف به دعوت (مردم) به توحید+۱ آیه
- لزوم بهره مندی رهبران جامعه اسلامی و مبلّغان دینی، از بصیرت و بینایی و داشتن حجّت روشن بر اتّخاذ راهها و روشها
- ایمان به خدا، از دعوتهای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
- دین اسلام، از موارد راه خدا
- تنزیه خدا، از اتّخاذ شریک برای خود
- شرک ستیزی پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، با تمام مشرکان+۷ آیه
- بصیرت و اگاهی، مانع شرک و بت پرستی
- لجاجت مشرکان در تکذیب پیامبران و برخورد عنادامیز با انان+۱ آیه
- لجاجت مشرکان در تکذیب دعوتهای به حق، موجب یاس پیامبران از ایمان انان+۱ آیه
- دعوت پیامبر صلی الله علیه و اله از مردم، برای ایمان به خویش+۴ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، دعوتکننده به خدا و یکتاپرستی+۴ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، دارای بصیرت در تبلیغ و دعوت خود به توحید و نفی شرک
- پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به تسبیح و تنزیه خداوند
- تکذیب محمّد صلی الله علیه و اله، از ناحیه کافران
- محمّد صلی الله علیه و اله، از خداپرستان موحّد+۵ آیه
- ابلاغ توحید و بیزاری جستن از شرک، راه پیامبر صلی الله علیه و اله
- دعوت به خدا از روی بصیرت، راه پیامبر صلی الله علیه و اله و پیروان ان حضرت
- راه پیامبر صلی الله علیه و اله، امیخته با بصیرت و بینایی
- راه محمّد صلی الله علیه و اله، مبتنی بر دعوت خداوند یگانه و پیراسته از هرگونه شرک
- پیروان پیامبر، دعوتکننده و فراخوان مردم به راه ان حضرت
- دعوت به توحید خالص و پیراسته از شرک، نشانه صداقت در پیروی از سیره پیامبر صلی الله علیه و اله
- قاطعیّت در نفی معبودهای کافران و امتناع از عبادت انها در تمام عمر خویش، وظیفه الهی بر عهده پیامبر صلی الله علیه و اله در تبلیغ دین+۴ آیه
- برخورداری پیامبر صلی الله علیه و اله، از بصیرت، در فراخوانی مردم به توحید و نفی مظاهر شرک
- تنزیه پیامبر صلی الله علیه و اله، از هرگونه شرک و بتپرستی+۵ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور دور شدن از صف مشرکان+۲ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور اعلان عبادت خدای یکتا و پرهیز از شرک+۱ آیه
- مسلمانان، از خداپرستان موحّد+۱ آیه
- وجوب بهره مندی مبلغان دینی، از بصیرت و داشتن حجت روشن، در کارشان
- وجوب تبلیغ دین، با بصیرت و حجت روشن
- دعوت مردم به توحید، از وظایف و واجبات پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه