تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ إِلاَّ رِجالاً نُوحِي إِلَيْهِمْ مِنْ أَهْلِ الْقُرى أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا کَيْفَ کانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَدارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا أَ فَلا تَعْقِلُونَ (109)
و چون از جمله شبهات منکرين نبوت حضرت ختمى مرتبت آنکه: اگر خداوند متعال اراده مى‌فرمود ارسال پيغمبر را هر آينه ملکى را مبعوث مى‌نمود، حق تعالى بر رد و الزام آنها فرمود:
وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ: و نفرستاديم پيش از تو براى رسالت و دعوت خلق به حقانيت. إِلَّا رِجالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ مِنْ أَهْلِ الْقُرى: مگر مردانى را که وحى
«1» همان مدرک، صفحه 22
جلد 6 - صفحه 314
فرموديم بسوى ايشان از اهل شهرها که از جهت علم و فضل و عقل و کمال سر آمد عصر بوده که پيغمبر از جنس خودشان مبعوث مى‌شد، چگونه تعجب نمايند در حق تو اى رسول اکرم و حال آنکه مقام جمع الجمعى را دارا و افضليت و اکمليت تو بر عالميان هويدا، بلکه علت غائى موجودات، وجود تو؛ و ظهور مخلوقات، پرتو نور تو باشند.
علّة الکون و لولاه لما
کان للعالم عين و اثر
تبصره- چون نبوت، رياست تشريعى و مقام ولايت کليه الهى است، لذا کسى را شايسته باشد که در قواى جسمانى و عقلانى هم به مرتبه کمال باشد؛ بنابراين اهل باديه و صحرانشينان و دهات را پيغمبرى نشايد، زيرا از حيث علم و عقل و ادراکات، پست‌تر از شهريها هستند.
و ايضا زنان هم از اين سمت محرومند، زيرا هر چه داراى کمالات شوند باز به درجه علم و عقل و کمال مردان نرسند، و ترجيح مادى و معنوى با مردان است «الرّجال قوّامون على النّساء» گذشته از اينها تمام عقلا و حکما و فلاسفه عالم تصديق دارند که مردان در اصل خلقت بر زنان ممتاز، و تساوى رتبه نخواهند داشت، و حضرت امير المؤمنين عليه السّلام از حقيقت آنان اخبار فرموده: هنّ نواقص العقول و نواقص الايمان. «1» بنابراين وجودى که نقص عقل و نقص ايمان داشته باشد، البته اقصى مرتبه کمال را نيابد.
و ايضا از طايفه جن هم پيغمبر مبعوث نشود، زيرا طبع نارى آنها غلبه، لذا مزاج اعتدال را ندارند؛ و بعلاوه سنخيت و جنسيت را که ملاک دعوت و تکميل جامعه بشريت است فاقد باشند.
بعد از آن در مقام تهديد مخالفان فرمايد: أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ: پس سير نمى‌کنند و سفر ننمايند اين جاحدان و کافران در زمين. فَيَنْظُرُوا کَيْفَ کانَ
«1» نهج البلاغه فيض ص 179 و در آن چنين است: معاشر النّاس انّ النّساء نواقص الايمان، نواقص الحظوظ، نواقص العقول- الخ.
جلد 6 - صفحه 315
عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ: تا بنگرند و نگاه کنند چگونه شد عاقبت و سر انجام کسانى که پيش از ايشان بودند و مانند اينان تکذيب و عناد ورزيدند از قبول حق، لا جرم عذاب استيصال آنها را هلاک و آثارشان به کلى محو گشت؛ اکنون منکرين نبوت و شريعت تو اى رسول محترم مگر اين واقعات را نديدند يا نشنيدند تا عبرت يابند و متنبه شوند.
وَ لَدارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا: و هرآينه سراى ديگر که محل ثواب است بهتر باشد مر کسانى را که بيانديشند مخالفت الهى را و بترسند عذاب سبحانى را به درک واجبات و ترک محرمات. أَ فَلا تَعْقِلُونَ: پس چرا تعقل و تفکر ننمايند منکرين و مخالفين تا حقيقت مطلب را دريابند.