اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
حَتّي إِذَا استَيأَس‌َ الرُّسُل‌ُ وَ ظَنُّوا أَنَّهُم قَد کُذِبُوا جاءَهُم نَصرُنا فَنُجِّي‌َ مَن نَشاءُ وَ لا يُرَدُّ بَأسُنا عَن‌ِ القَوم‌ِ المُجرِمِين‌َ (110)
تا زماني که انبياء مأيوس شدند از ايمان آوردن قوم و مشرکين و کفار قوم گمان بردند که اينکه رسل و انبياء دروغ بستند بخدا و خداوند آنها را نفرستاده و دستوري بر آنها نيامده آمد آن رسل را نصرت ما پس نجات داده شد هر کس که ما خواستيم که مؤمنين باشند و بأس و عذاب ما برداشته نميشود از قوم گنه کاران دعوت انبياء و رسل حتم و لازم است تا مادامي که احتمال تأثير ميرود که قوم ايمان آورند و پس از قطع بعدم تأثير دعوت نتيجه ندارد و حجة بر آنها تمام شده چنانچه در خطاب بحضرت نوح ميفرمايد وَ أُوحِي‌َ إِلي نُوح‌ٍ أَنَّه‌ُ لَن يُؤمِن‌َ
جلد 11 - صفحه 295
مِن قَومِک‌َ إِلّا مَن قَد آمَن‌َ فَلا تَبتَئِس بِما کانُوا يَفعَلُون‌َ هود آيه 38 و چنانچه يکي از شرائط امر بمعروف و نهي از منکر احتمال تأثير است و مکرر گفته‌ايم مجرد فاعليت فاعل کافي نيست قابليت قابل هم شرط است.
حَتّي إِذَا استَيأَس‌َ الرُّسُل‌ُ يعني انبياء دعوت ميکنند تا زماني که مأيوس شوند از ايمان قوم پس از يأس آنها را رها ميکنند چنانچه ميفرمايد فَذَرهُم يَخُوضُوا وَ يَلعَبُوا حَتّي يُلاقُوا يَومَهُم‌ُ الَّذِي يُوعَدُون‌َ زخرف آيه 83 معارج آيه 42 وَ ظَنُّوا و يقين پيدا کردند که ظن در اينجا بمعني يقين است بقرينه لفظ بأس أَنَّهُم قَد کُذِبُوا که قوم آنها را تکذيب کردند و فرمايشات آنها را دروغ پنداشتند و تصديق نکردند.
جاءَهُم نَصرُنا نصرت الهي براي رسل آمد فَنُجِّي‌َ مَن نَشاءُ که مؤمنين باشند نجات پيدا کردند باراده و مشيّت الهي چنانچه مکررا در آيات شريفه درباره قوم نوح، هود، صالح و غير اينها ميفرمايد فنجينا الّذين آمنوا و کفار و مشرکين دچار عذاب شدند وَ لا يُرَدُّ بَأسُنا عذاب و بليات دنيوي مثل غرق، خسف، صيحه، صاعقه و ساير بليات و عقوبت اخروي خلود در آتش.
عَن‌ِ القَوم‌ِ المُجرِمِين‌َ جرم تقصير کاريست مجرم تقصير کار است شامل مشرک و کافر و مخالف و ارباب ضلال و مبدع و معاند و منکر ضروريات و جاحد و مرتاب و شاک و اهل معاصي که هر کدام در حدّ خود مقصر هستند بلي عصات مؤمنين ممکن است بشفاعت و شمول رحمت و مغفرت ردّ بأس از آنها بشود و اينها مسلما در اينکه آيه مشمول نيستند و مراد غير اينها است.
296