تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
المر تِلْکَ آياتُ الْکِتابِ وَ الَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْکَ مِنْ رَبِّکَ الْحَقُّ وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا يُؤْمِنُونَ «1» اللَّهُ الَّذِي رَفَعَ السَّماواتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ کُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى يُدَبِّرُ الْأَمْرَ يُفَصِّلُ الْآياتِ لَعَلَّکُمْ بِلِقاءِ رَبِّکُمْ تُوقِنُونَ «2»
ترجمه
اين آيتهاى قرآن است و آنچه فرستاده شد بتو از پروردگارت حقّ است ولى بيشتر مردم نميگروند
خدا است آنکه بر افراشت آسمانها را بدون ستونهائى که به بينيد آنها را پس مستولى شد بر عرش و مسخّر کرد آفتاب و ماه را هر يک ميروند تا مدّتى نامبرده تدبير ميکند کار خلق را بيان ميکند آيتها را باشد که شما بمشاهده جزاى پروردگارتان يقين کنيد..
تفسير
- تحقيق فواتح السّور در اوّل سوره بقره گذشت و در معانى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که المر معناى آن انا اللّه المحيى المميت الرّزاق است. اين آيات آيات آن کتاب موعود است که ناسخ کتب سماوى و مبيّن آنها و معجزه باقيه تو است و مثل و مانندى نداشته و نخواهد داشت و چيزى که نازل شده است بتو از پروردگارت حق و محقّق و ثابت است ولى با وجود اين بيشتر مردم ايمان بتو و کتابت نمى‌آورند چون مستغرق در شهوات و سرگرم بلذّاتند از وادى علم و معرفت دور و ديده بصيرتشان در دنيا و آخرت کور است خداوند جهان آن چنان خدائى است که آفريد آسمانهاى با رفعت و بلندى و عظمت را و نگهداشت آنرا بدون ستونهائى که به بينيد آنها را چنانچه عيّاشى ره از حضرت رضا عليه السّلام نقل نموده که آنجا ستونهائى هست ولى شما نمى‌بينيد آنها را و بنابراين شايد مراد از ستونها قواء حافظه يا قدرت و مشيّت الهيّه باشد که حافظ و نگهدار آنها است از سقوط و زوال و جمله ترونها صفت عمد است که آن جمع عماد يا عميد است و بعضى آنرا جمله مستقلّه دانسته‌اند و ضمير
جلد 3 صفحه 187
ها را راجع بسموات و بنابراين مراد آنستکه خداوند بر پا داشت آسمانهاى بلند را بدون ستونها مى‌بينيد آن آسمانها را که بدون ستون بر پا است با آنکه ظاهرا مراد از سماوات افلاک هفتگانه است که منسوب بکواکب سبعه سيّاره ميباشند و جسم آنها مرئى نيست تا بى‌ستون بود نشان مرئى باشد مگر مراد از آسمان کبودى مشهود در فضا از تراکم هوا يا ادخنه و ابخره باشد که بيستون بودن آن مرئى و نگهدار آن در جهت فوق قواء طبيعى و قدرت الهى است در هر حال معناى اوّل که مؤيّد بروايت است اظهر و اتقن است پس مستولى و محيط و مسلّط شد بيک نسبت بر موجودات علوى و سفلى چنانچه مراد از عرش و استواء بر آن در سوره بقره و اعراف مستوفى گذشت و مسخّر فرمود آفتاب و ماه را باراده خود که هر يک از آن دو کوکب مضى‌ء و ساير کواکب سير ميکنند در مدار خود تا مدّت معينه‌اى که خدا مقدر فرموده از شبانه روز و سال و ماه يا تا روز قيامت و تدبير ميکند امور خلق را از ايجاد و اعدام و اماته و احياء و غير اينها بر وفق حکمت و مصلحت بنظام اتمّ احسن و نازل ميکند و بيان ميفرمايد و شرح ميدهد آيات دالّه بر مبدء و معاد را تا مردم يقين کنند بروز جزا و لقاء خدا در آنروز بديده بصيرت و سعى کنند که در چنين روز که تمام خلق در پيشگاه الهى جمعند خجل و منفعل نباشند ..