آیه ۲ سوره رعد

سوره رعد(الرعد)، آیه ۲ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۹

اللَّهُ الَّذِي رَفَعَ السَّمَاوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ثُمَ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ كُلٌ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى يُدَبِّرُ الْأَمْرَ يُفَصِّلُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقَاءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ

خدا همان کسی است که آسمانها را، بدون ستونهایی که برای شما دیدنی باشد، برافراشت، سپس بر عرش استیلا یافت (و زمام تدبیر جهان را در کف قدرت گرفت)؛ و خورشید و ماه را مسخّر ساخت، که هر کدام تا زمان معینی حرکت دارند! کارها را او تدبیر می‌کند؛ آیات را (برای شما) تشریح می‌نماید؛ شاید به لقای پروردگارتان یقین پیدا کنید!

معنی کلمات و عبارات
«رَفَعَ»: برپا داشت. برافراشت. مراد پدید آوردن و آفریدن است. «عَمَدٍ»: اسم جمع است و واحد آن را (عَمُود) و (عِماد) ذکر کرده‌اند. برخی هم آن را جمع می‌دانند و مفرد را (عَمُود) و (عِماد) می‌شمارند (نگا: هُمَزَه / . «تَرَوْنَها»: مرجع ضمیر (ها) واژه (السَّمَاوَاتِ) یا (عَمَدٍ) است. این جمله می‌تواند صفت (عَمَد) یا حال (السَّمَاوَاتِ) باشد. «بَغَیرٍ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا»: آسمانها را می‌بینید که خداوند آنها را بدون ستون آفریده است. آسمانها را آفریده و با ستونهای نامرئیِ قوّه جاذبه به هم پیوند داده است. یعنی دارای ستون بوده ولی ستونها را نمی‌بینید. «إِسْتَوی عَلَی الْعَرْشِ»: (نگا: بقره / ، اعراف / ، یونس / / «سَخَّرَ»: مسخر گرداند. فرمانبردار کرد. «أَجَلٍ مُّسَمّیً»: سر رسید معیّن و مدّت مشخّص. مراد فرا رسیدن هنگامه رستاخیز است. «یُدَبِّرُ»: می‌گرداند. می‌چرخاند. «یُفَصِّلُ»: شرح می‌دهد. بیان می‌دارد (نگا: انعام / و ، یونس / .
نزول

سال ۱۸ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۵ رویداد)
نکات آیه
۱- خداوند برافرازنده آسمانهاست. «الله الذى رفع السموت» ۲- جهان آفرینش داراى آسمانهایى متعدد است. «رفع السموت» ۳- آسمانها، بر ستونهایى نامرئى بنا شده و برپا گشته است. «رفع السموت بغیر عمد ترونها» «عَمَد» جمع عمود و یا اسم جمع است و به معناى پایه هاست. جمله «ترونها» صفت براى عمد مى باشد. بنابراین «رفع السموت ...» ; یعنى، خداوند آسمانها را بدون پایه هایى که شما مشاهده اش کنید برافراشت. مفاد این جمله این است که پایه هایى وجود دارد، ولى شما نمى بینید. ۴- خداوند ، بر عرش (تمام هستى) تسلّط و فرمانروایى دارد. «ثم استوى على العرش» از معانى «استواء» تسلّط داشتن است و «ثم» براى تراخى رتبى مى باشد و این مفهوم را در جمله ارائه مى کند که مهمتر از برافراشته ساختن آسمانها ، این است که او بر عرش سلطه دارد. ۵- خورشید و ماه مقهور خدا و رام فرمان اویند. «سخر الشمس و القمر» «تسخیر» (مصدر سخّر) به معناى رام کردن و غلبه یافتن است. ۶- آسمانها ، عرش ، خورشید و ماه تا سرآمدى معیّن در حرکتند. «کل یجرى لأجل مسمًّى» مضاف الیه محذوف از کلمه «کل» ضمیرى است که به «السموت»، «عرش»، «شمس» و «قمر» باز مى گردد. «مسمّى» یعنى مشخص و معین. «اجل» در لغت به معناى مدت و نیز به معناى پایان مدت آمده است. برداشت فوق بر اساس دومین معناست. گفتنى است که بر این مبنا «لام» در «لأجل» به معناى «إلى» خواهد بود. ۷- حرکت آسمانها ، عرش ، خورشید و ماه براى سپرى شدن مدت معین شده براى حیات دنیاست. «کل یجرى لأجل مسمًّى» برداشت فوق بر این اساس است که «لأجل» به معناى مدت باشد. بر این اساس «لام» در «لأجل» به معناى غایت و هدف است. ۸- عمر آسمانها و خورشید و ماه (جهان آفرینش) محدود و تمام شدنى است. «کل یجرى لأجل مسمًّى» ۹- خداوند تدبیر کننده امور هستى است. «یدبر الأمر» ۱۰- تدبیر امور عالم تنها درخور برافرازنده آسمانها ، سلطه دار عرش ، و اختیاردار خورشید و ماه است. «الله الذى رفع السموت ... یدبر الأمر» در ترکیب «الله الذى ...» دو وجه گفته شده است: ۱- «الله» مبتدا و «الذى» صفت آن است و جمله «یدبر الأمر» خبر براى «الله». ۲- «الله» مبتدا و «الذى» خبر آن است. برداشت فوق از هر دو وجه استفاده مى شود، اگرچه بنابر وجه دوم دلالت آیه بر برداشت فوق صریح تر و روشن تر است. ۱۱- آفرینش آسمانهاى متعدد و رفیع ، تسخیر خورشید و ماه ، از نشانه هاى توان و اقتدار خدا و یکتایى او در تدبیر هستى است. «یفصّل الأیت» جمله هاى «الله الذى رفع السموت ...» حاکى است که متعلق «آیات» اقتدار خداوند ، سلطه او بر هستى و تدبیر آفرینش است ; یعنى: «یفصل الأیات الدالة على قدرته و ...». ۱۲- خداوند ، موجودات هستى را ممتاز و جدا از یکدیگر قرار داد تا هر یک آیت و نشانى بر قدرت و یکتایى او در تدبیر هستى باشد. «یفصّل الأیت» مراد از «الأیات» (نشانه ها) مى تواند موجودات هستى از قبیل آسمانها، زمین، گیاهان و  ... باشد و مى تواند مراد از آن آیات قرآنى باشد. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است. گفتنى است که بر این مبنا «تفصیل» (مصدر یفصّل) به معناى جداسازى و ممتاز قراردادن است. ۱۳- قرآن ، بیانگر نشانه ها و دلایل اقتدار خداوند و روشن گر تدبیر او بر امور جهان است. «یدبر الأمر یفصّل الأیت» در برداشت فوق «الأیات» به آیات قرآنى تفسیر شده است. گفتنى است که بر این مبنا مقصود از تفصیل (جداسازى) تبیین کردن و به روشنى بیان نمودن است. ۱۴- خداوند ، رب و پروردگار همه انسانهاست. «لعلکم بلقاء ربکم توقنون» ۱۵- نظام هستى (برافراشته بودن آسمانها ، رام بودن خورشید و ماه به فرمان خدا و حرکت آنها) دلیل و آیتى بر ربوبیت خداوند «الله الذى رفع السموت ... لعلکم بلقاء ربکم توقنون» چون خداوند در ابتداى آیه با جمله «الله الذى ...» توصیف و معرفى شد، ظاهر آن بود که در جمله «لعلکم ...» نیز «لعلکم بلقاء الله» آورده شود. این تعویض ; یعنى، آوردن «ربکم» به جاى «الله» مى رساند که مقصود اصلى از توصیف «الله» به ویژگیهاى یاد شده، اثبات ربوبیّت اوست. ۱۶- همه انسانها با خداوند ملاقات خواهند کرد و به او خواهند رسید. «لعلکم بلقاء ربکم توقنون» ۱۷- برپایى قیامت ، اصلى که باید به آن یقین و اطمینان داشت. «لعلکم بلقاء ربکم توقنون» «لقاى پروردگار» کنایه از برپایى قیامت است ; زیرا در آن صحنه است که ربوبیت خدا براى انسانها ملموس و محسوس مى شود و آن را به عین الیقین درمى یابند. ۱۸- اعتقاد و باور جزمى انسانها به معاد و لقاى خداوند ، از هدفهاى قرآن در بیان نشانه هاى قدرت و تدبیر خدا و سلطه او بر هستى است. «یفصّل الأیت لعلکم بلقاء ربکم توقنون» برداشت فوق ، ناظر به این معناست که مراد از «الأیات» آیات قرآنى باشد. ۱۹- دقّت در موجودات هستى و نظام آنها ، درپى دارنده باور به قیامت است. «الله الذى رفع السموت ... یفصل الأیت لعلکم بلقاء ربکم توقنون» برداشت فوق ، ناظر به این معناست که مراد از «الأیات» آیات تکوینى از قبیل برافراشته شدن آسمانها و ... باشد. ۲۰- توان خداوند بر آفرینش هستى و تدبیر امور آن ، دلیل توانایى او بر ایجاد قیامت است. «الله الذى رفع السموت ... یفصل الأیت لعلکم بلقاء ربکم توقنون» ۲۱- شناخت خداوند و صفات او ، موجب یقین آدمى به معاد است. «الله الذى ... لعلکم بلقاء ربکم توقنون»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۲۲- «عن أبى الحسن الرضا(ع) ...[فى قوله تعالى] «بغیر عمد ترونها»... فقال ثَمّ عمد و لکن لاترونها  ; [منبع: تفسیرقمى ، ج ۲ ، ص ۳۲۸ ; نورالثقلین ، ج ۲ ، ص ۴۸۰ ، ح ۵.] از امام رضا(ع) [درباره سخن خداوند ]«بغیر عمد ترونها» روایت شده است که فرمود: در آن جا ستونهایى است ولیکن شما آنها را نمى بینید».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۲)
  • استقرار و برافراشته شدن اسمانها با ستونهایی نامریی+۱ آیه
  • استقرار اسمانها در ارتفاعی بلند بدون داشتن ستون
  • خدا، تدبیرکننده امور اسمانها+۳ آیه
  • برافراشته بودن اسمانها با ستونهای نامریی
  • ترفیع اسمانها از سوی خدا+۱ آیه
  • عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۷ آیه
  • اسمانها دارای ستونهایی نامریی+۱ آیه
  • اسمانها، دارای عظمتی ستودنی+۱ آیه
  • برافراشتن اسمانها، از ایات خدا+۱ آیه
  • مسخّر و رام بودن خورشید، از ایههای خدا+۶ آیه
  • رام و مسخّر بودن ماه از ایههای خدا+۵ آیه
  • گردش دایم ماه در مداری مشخّص، نشانه خدا+۸ آیه
  • دست یافتن به یقین به لقاءالله، حکمت تفصیل و تشریح ایههای خدا
  • . تحصیل یقین به لقاءالله
  • اسمانها دارای اجل مسمّی و تغییرناپذیر
  • عمر خورشید، محدود و تمام شدنی+۳ آیه
  • توقّف خورشید در هر یک از منازل خود، در مدّتی معیّن+۳ آیه
  • عمر ماه، محدود و تمامشدنی+۳ آیه
  • توقف ماه در هر یک از منازل و درجات خود به مقداری معیّن+۳ آیه
  • توقّف خورشید و ماه در منازل خود در اجلی غیر قابل تغییر
  • اسمانها (کرات اسمانی) دارای اجل تغییرناپذیر
  • نظاممند بودن حرکت خورشید و ماه و حرکت ان در مدارهای خود، دلیلی بر توحید ربوبی+۸ آیه
  • چگونگی جهان افرینش و ارتباط و هماهنگی اجزای ان با یکدیگر، دلیلی بر حاکمیت افریدگاری توانا بر ان+۴ آیه
  • تربیت انسانها، از جانب خداوند+۳ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۳ آیه
  • مسخّر و رام بودن خورشید، از ایههای خدا برای اندیشهمندان+۲ آیه
  • گردش همیشگی خورشید در مداری مشخص، نشانه خدا برای متفکّران+۱ آیه
  • رام و مسخّر بودن ماه، از ایههای خدا و شایسته تفکّر و اندیشه+۳ آیه
  • گردش همیشگی ماه در مداری مشخص، نشانه خدا برای متفکّران+۲ آیه
  • خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۱۲ آیه
  • عرش الهی، مرکز تدبیر جهان افرینش+۵ آیه
  • نیندیشیدن در جهان افرینش و پند نگرفتن از ان، مورد توبیخ خداوند+۳ آیه
  • خداوند، تدبیر کننده امور هستی+۴ آیه
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی معاد و ملاقات انسانها با خداوند
  • تسخیر خورشید و حرکت ان برای زمان معیّن، براساس تدبیر الهی
  • تسخیر خورشید از سوی خداوند، راهی برای درک و پی بردن به الوهیّت او+۵ آیه
  • تسخیر خورشید از سوی خداوند، راهی برای درک و پی بردن به ربوبیت او+۲ آیه
  • تسخیر خورشید، از ایات الهی+۱ آیه
  • توجّه به تسخیر خورشید و حرکت ان، زمینه ساز باور انسان به لقای پروردگار
  • استمرار حرکت خورشید، تا سرامد زمان معیّن+۳ آیه
  • عمر خورشید، محدود و تمام شدنی+۳ آیه
  • افرینش اسمانها، بدون ستون دیدنی+۱ آیه
  • قابل مشاهده بودن اسمانها، بدون ستون، برای همگان+۱ آیه
  • افرینش اسمانها با ستونهایی نامریی، از ایات الهی و نشانه قدرت خداوند+۱ آیه
  • نامریی بودن ستون اسمانها، وادارنده انسان به تامّل در تدبیرکننده اسمانها+۱ آیه
  • برپایی اسمانها با ستونهای نامریی، نشانه ربوبیّت پروردگار
  • توجّه به افرینش اسمانها با ستونهای نامریی، زمینه ساز یقین به لقای پروردگار
  • نشانه های توحید ربوبی در برپایی اسمانها با ستونهای نامریی، برای اندیشه مندان+۱ آیه
  • شناختهای حسّی، منهای تعقّل و اندیشهورزی، بی ثمر در دستیابی به شناخت جهان هستی+۲ آیه
  • عرش، مرکز استیلای الهی بر جهان افرینش+۳ آیه
  • استیلای خداوند بر عرش پس از خلقت اسمانها+۳ آیه
  • عرش، مرکز فرمانروایی الهی بر جهان و تدبیر افرینش+۲ آیه
  • عمر خورشید، محدود و تمام شدنی+۳ آیه
  • عمر ماه، محدود و تمام شدنی+۳ آیه
  • حرکتِ شتابان و دقیق خورشید، در مدار و فلک خود+۴ آیه
  • حرکت شتابان و دقیق خورشید در فلک و مدار خود، از ایات خدا+۵ آیه
  • حرکتِ شتابان و دقیق ماه، در مدار و فلک خود+۴ آیه
  • حرکت قانونمند ماه، بر اساس حساب تعیین شده و تقدیر الهی+۷ آیه
  • ایات از اسما و صفات قران+۱ آیه
  • حتمیّت لقای انسانها با خدا و بازگشت انها به سوی او
  • قیامت، صحنه ملاقات همگان با خداوند
  • خلقت اسمانها با ستونهای نامریی، استیلای خداوند بر جهان افرینش، تسخیر خورشید و ماه به امر خداوند، به منظور یقین به لقای پروردگار
  • یقین به لقاءاللَّه، مقصود از تفصیل و تشریع ایههای خدا
  • ماه، مسخّر و منقاد فرمان خداوند+۷ آیه
  • تسخیر خورشید، ماه و حرکت مستمرّ انها تا مدّتی معیّن، از ایات الهی
  • رام ساختن ماه، از نشانههای توحید و وحدت اله+۴ آیه
  • تسخیر ماه از سوی خداوند، زمینه پی بردن به معاد و لقای خدا
  • حرکت مستمرّ ماه تا زمانی معیّن، از نشانههای حقّانیّت معاد
  • حرکت مستمرّ ماه تا مدّتی معیّن، از ایات الهی
  • حرکت و در گردش بودن ماه، دارای مدّتی تعیین شده، از سوی خداوند+۳ آیه
  • عمر ماه محدود و پایانپذیر+۳ آیه
  • ماه، دارای نظم خاص در حرکت و گردش خود+۶ آیه
  • مُدبّر/ اسما و صفات+۳ آیه
  • مُفصِّل/ اسماوصفات+۱ آیه
  • تفکّر در افرینش اسمانهای بدون ستون و تسخیر خورشید و ماه، زمینه یقین به قیامت
  • تفکّر در ایات وجودی، زمینهساز یقین انسان به لقای پروردگار در قیامت
  • تفکّر در تدبیر امور عالم و نظم جهان به وسیله خداوند، زمینه یقین انسان به لقای پروردگار در قیامت
  • لزوم یقین به لقاءاللّه
  • بیان تفصیلی ایات خدا در قران، به منظور یقین پیدا کردن انسانها به ملاقات با خداوند
  • درک تدبیر امور عالم از سوی خداوند، مقتضی یقین پیدا کردن انسانها به ملاقات با خداوند
  • درک قدرت خداوند بر برافراشتن اسمانها و زمین، بدون ستون قابل دیدن، مقتضی یقین پیدا کردن انسانها به ملاقات خداوند
  • درک قدرت خداوند بر تسخیر افتاب و ماه برای انسانها، مقتضی یقین پیدا کردن انان به ملاقات با خدا
واژه‌ها