تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ کُذِبُوا جاءَهُمْ نَصْرُنا فَنُجِّيَ مَنْ نَشاءُ وَ لا يُرَدُّ بَأْسُنا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ (110) لَقَدْ کانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبابِ ما کانَ حَدِيثاً يُفْتَرى وَ لکِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَ تَفْصِيلَ کُلِّ شَيْ‌ءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (111)
ترجمه
تا چون مأيوس شدند پيغمبران و گمان کردند پيشينيان که بآنها بتحقيق دروغ گفته شده آمد ايشانرا نصرت ما پس نجات داده شد هر که خواستيم و باز گردانده نشود عذاب ما از گروه گناهکاران
هر آينه باشد در قصّه آنها موجب عبرتى براى صاحب خردان نباشد نقلى که دروغ بسته شده باشد ولى تصديق چيزى
جلد 3 صفحه 184
است که در برابر آنست و بيان هر چيز و هدايت و رحمت براى گروهى که ميگروند.
تفسير
- خداوند تأخير انداخت نصرت پيغمبر خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را چنانچه تأخير انداخت عذاب امم سابقه را تا وقتى که مأيوس شدند انبياء گذشته از ايمان آنها و نصرت خودشان بر کفّار و گمان کردند امم سابقه که دروغ گفته شدند يعنى انبياء بآنها دروغ گفتند در آنکه وعده عذاب بآنها دادند در صورتى که ايمان نياورند و بنابراين ضمير مستتر در ظنّوا راجع است بامم سابقه که مستفاد از اين آيه و مذکور در آيه سابقه است بعنوان الذّين من قبلهم و بعضى کذّبوا بتشديد ذال قرائت نموده‌اند و بنابراين مرجع ضمير در ظنوا رسل است يعنى انبياء معتقد شدند که مردم آنها را تکذيب کردند در وعده عذاب و ديگر کسى بايشان ايمان نمى‌آورد و پس از نااميدى خداوند نصرت داد ايشانرا بر کفّار بارسال عذاب پس نجات داده شدند اهل ايمان بخواست خدا از آن و گرفتار شدند کسانيکه تکذيب نمودند پيغمبران را و مجرم شدند و کسى نتوانست جلوگيرى از عذاب آنها نمايد در عيون از حضرت رضا عليه السّلام نقل نموده در معناى اين آيه که فرمود تا وقتى که مأيوس شدند پيغمبران از قومشان و گمان کردند قومشان که دروغ گفته شدند آمد پيغمبران را نصرت ما و بوده است در قصّه حضرت يوسف و برادرانش يا در قصّه پيغمبران و اممشان عبرت و پند و اندرز براى خردمندان که چگونه خداوند اهل طاعت را بدرجات رفيعه در دنيا و آخرت ميرساند و چگونه اهل معصيت را در هر دو سراى رسوا و خوار و ذليل و بى‌اعتبار فرموده چون قرآن کلام خدا است نه افسانه مجعولى از يوسف و زليخا مانند ساير افسانه‌ها و مصدّق ساير کتب سماوى است که قبل از آن بر انبياء عظام نازل شده و در آن بيان و شرح تمام معارف و احکام دين است و موجب هدايت و رحمت است براى کسانيکه ايمان مى‌آورند بآن و عمل مى‌کنند بمفاد آن در ثواب الاعمال و عيّاشى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که کسيکه بخواند سوره يوسف را در هر روز يا در هر شب خداوند او را در قيامت محشور فرمايد باجمالى چون جمال يوسف و مأمون شود از فزع آنروز و از اخيار و بندگان صالح خدا باشد و در کافى از امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده
جلد 3 صفحه 185
که سوره يوسف عليه السّلام را بزنانتان نياموزيد و در نزد آنها نخوانيد چون در آن موجبات افتتان است سوره نور را بآنها بياموزيد که در آن مواعظ است بنظر حقير منظور آيات حدود و حجاب است و در خصال از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که بر زنها کراهت دارد ياد گرفتن سوره يوسف عليه السّلام
جلد 3 صفحه 186