اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
اللّه‌ُ الَّذِي رَفَع‌َ السَّماوات‌ِ بِغَيرِ عَمَدٍ تَرَونَها ثُم‌َّ استَوي عَلَي العَرش‌ِ وَ سَخَّرَ الشَّمس‌َ وَ القَمَرَ کُل‌ٌّ يَجرِي لِأَجَل‌ٍ مُسَمًّي يُدَبِّرُ الأَمرَ يُفَصِّل‌ُ الآيات‌ِ لَعَلَّکُم بِلِقاءِ رَبِّکُم تُوقِنُون‌َ «2»
خداوند آن خدائيست که بالا برده آسمانها را بدون ستون که مشاهده
جلد 11 - صفحه 300
ميکنيد پس از آن احاطه قدرت فرمود بر عرش و مسخر فرمود خورشيد و ماه را تمام اينها در جريان هستند تا مدت معيني تدبير امر ميفرمايد و آيات قدرت خود را تفصيل ميدهد باشد که شما بملاقات پروردگار يعني رحمت و عذاب قيامت يقين پيدا کنيد.
اينکه آيه شريفه از مشکلات آيات است و هر دسته بمذاق خود تفسير کرده‌اند و اخبار بسياري در ذيل اينکه آيه وارد شده که از فهم حقير خارج است و بايد بگوئيم که اهل البيت ادري بما في البيت و آنچه بنظر ميرسد اکتفاء ميکنيم اللّه‌ُ الَّذِي رَفَع‌َ السَّماوات‌ِ اصلا سماء بمعني ارتفاع است که سموّ يعني مرتفع و ارتفاع سماوات بمناسبت اهل زمين است که در هر نقطه زمين باشند آسمان بالاي سر آنها است و اينها هفت آسمان است بنص‌ّ قرآن که قُل مَن رَب‌ُّ السَّماوات‌ِ السَّبع‌ِ وَ رَب‌ُّ العَرش‌ِ العَظِيم‌ِ مؤمنون آيه 88 تُسَبِّح‌ُ لَه‌ُ السَّماوات‌ُ السَّبع‌ُ وَ الأَرض‌ُ وَ مَن فِيهِن‌َّ اسراء آيه 46، و تمام اينکه کرات جويه کواکب و ستاره‌ها در آسمان اول هستند بدليل قوله تعالي فَقَضاهُن‌َّ سَبع‌َ سَماوات‌ٍ فِي يَومَين‌ِ وَ أَوحي فِي کُل‌ِّ سَماءٍ أَمرَها وَ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنيا بِمَصابِيح‌َ فصلت آيه 11 إِنّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنيا بِزِينَةٍ الکَواکِب‌ِ و الصافات آيه 6 بِغَيرِ عَمَدٍ تَرَونَها بدون ستون تمام اينکه کرات حتي کره زمين و آب در اينکه فضاء وسيع بحفظ الهي نگاه داشته شده نه پايه دارد که بر جايي قرار گيرد و نه بند و علاقه دارد که بجايي بسته شده باشد و نه تکيه‌گاهي دارد که بجايي تکيه داده باشد نه مثل ميخ در آسمان کوبيده شده باشد که حکماء قديم ميگفتند و اينکه جمله را تفسير کردند که عمد دارد لکن شما نمي‌بينيد لکن معني ظاهرا اينست که عمد ندارد که شما ببينيد.
ثُم‌َّ استَوي عَلَي العَرش‌ِ اينکه جمله را مجسمه گفتند خداوند روي عرش
جلد 11 - صفحه 301
نشسته و حکم ميکند لکن معني قيام بتدبير است و عرش محيط بعالم جسمانيست که ميفرمايد ثُم‌َّ استَوي عَلَي العَرش‌ِ يُدَبِّرُ الأَمرَ يونس آيه 3 و در همين آيه تصريح دارد.
وَ سَخَّرَ الشَّمس‌َ وَ القَمَرَ شمس و قمر از باب مثال است تمام اينکه کرات مسخر امر الهي هستند چنانچه ميفرمايد وَ سَخَّرَ لَکُم‌ُ اللَّيل‌َ وَ النَّهارَ وَ الشَّمس‌َ وَ القَمَرَ وَ النُّجُوم‌ُ مُسَخَّرات‌ٌ نحل آيه 12 وَ الشَّمس‌َ وَ القَمَرَ وَ النُّجُوم‌َ مُسَخَّرات‌ٍ بِأَمرِه‌ِ اعراف آيه 52 أَ لَم يَرَوا إِلَي الطَّيرِ مُسَخَّرات‌ٍ فِي جَوِّ السَّماءِ ما يُمسِکُهُن‌َّ إِلَّا اللّه‌ُ نحل آيه 81 و غير اينها از آيات.
کُل‌ٌّ يَجرِي لِأَجَل‌ٍ مُسَمًّي کل يعني اينکه کرات جويه از شمس و قمر و نجوم و کره ارض و جريان اينها سه قسم جريان است يک قسم وضعي دور خود ميچرخد مثل کره زمين در شبانه روز يک دور ميزند، يک قسم انتقالي مثل منظومه‌هاي شمسي که دور کره شمس ميچرخد، يک قسم استقامتي که تمام اينکه کرات بطرف کره وکاء که نصر الطائرش گويند سير ميکنند.
لِأَجَل‌ٍ مُسَمًّي فناء دنيا و قيام قيامت که تمام از حرکت و سير ميافتند يُدَبِّرُ الأَمرَ تدبير امور تنظيم تمام کارها است بر وفق حکمت و مصلحت بنحو مرتب و منظم که ذره‌اي تخلف پذير نيست تمام بجا و بموقع و عين صلاح است يُفَصِّل‌ُ الآيات‌ِ تمام مصنوعات الهي و مخلوقات ربوبي و افعال و دستورات حق آيات حق است
(و في کل شيئي له آية || تدل علي انه واحد)
چه آيات تکويني و چه آيات قرآني و چه فرامين تشريعي لکن چشم بصيرت ميخواهد و قلب روشن کور و کر و تاريک دل مشاهده نميکند خداوند تمام آنها را تفصيل داده و بيان فرموده لَعَلَّکُم بِلِقاءِ رَبِّکُم تُوقِنُون‌َ لعل براي ترديد نيست بلکه بايد است و لقاء
جلد 11 - صفحه 302
رب‌ّ نه اينست که مجسمه قائل هستند بلکه لقاء عظمت و رحمت و سعادت و بهشت و جهنم و عالم آخرت است که بازگشت تمام بسوي او است و غرض اصلي از خلقت عالم همان رجوع بعالم آخرت است و الّا دستگاه خلقت لغو ميشود أَ فَحَسِبتُم أَنَّما خَلَقناکُم عَبَثاً وَ أَنَّکُم إِلَينا لا تُرجَعُون‌َ مؤمنون آيه