تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
هُوَ الَّذِي يُرِيکُمُ الْبَرْقَ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ يُنْشِئُ السَّحابَ الثِّقالَ «12»
بعد از آن از کمال قدرت خود اخبار فرمايد:
هُوَ الَّذِي يُرِيکُمُ الْبَرْقَ: ذات احديت الهى خداوندى است که به قدرت کامله ارائه و نشان دهد در مقدمه باران برق را از ابر. خَوْفاً وَ طَمَعاً: در حالتى که ترساننده و به طمع اندازنده است. ترس از صاعقه‌اى که با او باشد و طمع به بارانى که قحطى را بر طرف کند. يا خوف نسبت به مسافر از ممکن نشدن مسافرت به سبب باران، و طمع براى مقيم در نموّ زراعات و خير کثير. يا خوف
جلد 6 - صفحه 350
ضرر براى اهل شهرى که از باران منتفع نشوند و طمع نسبت به آنها که اميد نفع دارند.
تنبيه: چون حق تعالى در آيه سابقه تخويف نمود بندگان را به انزال آنچه دافعى براى آن نيست، سپس ذکر فرمود اين آيات را که مشتمل است بر امور ثلاثه؛ زيرا دلايل قدرت و حکمت سبحانى است، و شباهت داشتن به نعم و احسان از بعض وجوه و مشابهت به قهر و عذاب از بعض وجوه، و در اين آيه شريفه چهار نوع شواهد را ذکر فرموده:
اول حدوث برق از عجائب قدرت الهى است زيرا شک نيست اثر جسمى است مرکب از اجزاء رطبه مائيه و اجزاء هوائيه و ناريه. و ايضا اجزاء مائيه غالب، و آب هم جسم سرد و تر، و آتش جسم گرم و خشک، و ظهور ضد از ضد تام برخلاف عادت، زهى قدرت قاهرى که ظاهر گرداند ضد از ضد! اگر گوئى هوا ابر را متراکم و اقتضاى طبيعت موجب احداث برق شود، اين قول مردود و باطل باشد به جهت آنکه متعقل نيست طبيعتى که از خود وجودى ندارد منشأ آثار وجوديه‌اى گردد به برهان عقلى که فاقد شيئى، موجد شيئى نخواهد بود.
ذات نايافته از هستى بخش
کى تواند که شود هستى بخش
نوع دوم از دلائل قادر متعال آنکه: وَ يُنْشِئُ السَّحابَ الثِّقالَ: و ايجاد فرمايد ابرهاى گران‌بار را به باران و مى‌کشد خود را در جوّ هوا؛ و اين هم از شواهد قدرت سبحانى است، زيرا ابر يا در جوّ هوا حادث شود يا سبب آن بخارات و اجزاء مائيه متصاعده زمين باشد؛ بنابر اول، واجب است حدوث آن به احداث قادر حکيم و هو المطلوب؛ و بنابر ثانى، اجزاء متصاعده از زمين که به کره هوا رسد و تبديل آب گردد، هر آينه بايد به يک رويه دائما باشد، و حال آنکه قطرات باران گاهى بزرگ و گاهى کوچک و زمانى متقارب و مرتبه‌اى متباعده؛ و ايضا مدت باريدن کم يا بسيار، هر آينه اين اختلاف باران در اين صفات با آنکه طبيعت زمين و آفتاب مسخنه بخارات يکى باشد، البته لازم دارد فاعل مختار مدبرى را که ايجاد اشياء در تحت قدرت او است. و ايضا تجربيات اخيار و واقعات اعصار دال است بر آنکه دعا و تضرع در آمدن باران اثر عظيمى
جلد 6 - صفحه 351
دارد، چنانچه سالهاى قحطى مشاهده گرديده و بدين جهت نماز استسقا مشروع، و حديث خروج حضرت رضوى عليه السّلام براى استسقا معروف و مشهور است.