اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَنزَل‌َ مِن‌َ السَّماءِ ماءً فَسالَت أَودِيَةٌ بِقَدَرِها فَاحتَمَل‌َ السَّيل‌ُ زَبَداً رابِياً وَ مِمّا يُوقِدُون‌َ عَلَيه‌ِ فِي النّارِ ابتِغاءَ حِليَةٍ أَو مَتاع‌ٍ زَبَدٌ مِثلُه‌ُ کَذلِک‌َ يَضرِب‌ُ اللّه‌ُ الحَق‌َّ وَ الباطِل‌َ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذهَب‌ُ جُفاءً وَ أَمّا ما يَنفَع‌ُ النّاس‌َ فَيَمکُث‌ُ فِي الأَرض‌ِ کَذلِک‌َ يَضرِب‌ُ اللّه‌ُ الأَمثال‌َ «17»
خداوند نازل فرمود از طرف بالا آب را پس سيل پيدا کرد رودخانه‌ها باندازه خود پس سيل برداشت بر خود کف بسيار بلندي و از چيزهايي که آب ميکنيد از معادن مثل طلا و نقره و ساير فلزّات و کثافات آنها خارج ميشود و خالص آن باقي ميماند براي زينت يا متاع اواني که آنها کثافات آنها مثل کفهاي رودخانه‌ها است همين نحو مثال ميزند خداوند حق و باطل را پس آنچه کف و کثافات است از بين ميرود و آنچه موجب نفع بشر است باقي ميماند همين نحو خداوند مثالهايي ميزند.
خداوند در اينکه آيه شريفه دو نحوه مثال ميزند براي تميز حق و باطل يک نحوه اينکه أَنزَل‌َ مِن‌َ السَّماءِ ماءً خداوند ارسال رسل کرد، انزال کتب،
جلد 11 - صفحه 324
جعل احکام از عالم بالا توسط وحي و ملائکه مثل اينکه باران را از عالم بالا نازل ميفرمايد فَسالَت أَودِيَةٌ بِقَدَرِها در هر شهرستاني و قريه‌اي انبياء و مبلّغين دين فرستاد باندازه استعداد آنها دعوت کنند و ارشاد و هدايت نمايند چنانچه در رودخانه‌ها و انهار بقدر احتياج اهل آن آب و سيل فرستاد.
فَاحتَمَل‌َ السَّيل‌ُ زَبَداً رابِياً همين نحوي که روي آب کفهاي بسيار ظاهر ميشود که بسا روي آب را ميپوشاند همين نحو دعات باطله و مبلّغين سوء از مشرک و کافر و ضال‌ّ روي حقايق و فرمايشات انبياء و دستورات الهي را ميپوشاند لکن مثل کف روي آب هستند باندک زماني زايل ميشوند همين چهار روز دنيا نحوه ديگر مثال ميزند وَ مِمّا يُوقِدُون‌َ عَلَيه‌ِ فِي النّارِ اينکه فلزات را که از معادن اخراج ميکنند ابتداء مخلوط بکثافات است آن را بتوسط آتش آب ميکنند و دور مياندازند و فلز خالص آن را بکار ميزنند همين نحو حق و باطل مخلوط بيک ديگر است خداوند باطل را از حق جدا ميکند و دور مياندازد و حق را خالص ميفرمايد.
ابتِغاءَ حِليَةٍ أَو مَتاع‌ٍ بعض اينکه معادن و جواهرات براي حلي و زيور و زينت بکار ميآيد و بعضي براي اسباب دست از آنچه بشر احتياج دارد مثل آهن مس‌ّ، برنج، ورشو و نحو اينها.
زبد مثله اينکه کثافات مثل کف درياها است از بين ميرود و خالصش بمصرف ميرسد.
کَذلِک‌َ يَضرِب‌ُ اللّه‌ُ الحَق‌َّ وَ الباطِل‌َ باطل نابود ميشود و حق بر جا و مستقر ميماند فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذهَب‌ُ جُفاءً جفاء دور انداخته است يعني از بين ميرود و اثري از او باقي نميماند چنانچه باطل چنين است که ميفرمايد قُل جاءَ الحَق‌ُّ وَ زَهَق‌َ الباطِل‌ُ إِن‌َّ الباطِل‌َ کان‌َ زَهُوقاً اسراء آيه 83 و زهوقا بمعني ناچيز شده
جلد 11 - صفحه 325
وَ أَمّا ما يَنفَع‌ُ النّاس‌َ از جواهر و معادن فَيَمکُث‌ُ فِي الأَرض‌ِ همين نحو که حق براي دنيا و آخرت نافع است باقي و ثابت است.
کَذلِک‌َ يَضرِب‌ُ اللّه‌ُ الأَمثال‌َ چنانچه گفتند (من دأب المحصلين اعطاء الحکم بالمثال).