تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
تفسير اثنا عشرى ج2 349
وَ آتُوا الْيَتامى أَمْوالَهُمْ وَ لا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَ لا تَأْکُلُوا أَمْوالَهُمْ إِلى أَمْوالِکُمْ إِنَّهُ کانَ حُوباً کَبِيراً «2»
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 349
بعد از امر به تقوى و صله ارحام، امر به توفير حقوق يتامى و اتقاء از تصرفات ناشايسته در اموال آنها فرمايد:
وَ آتُوا الْيَتامى أَمْوالَهُمْ: و بدهيد مر يتيمان را، اى اولياى امور و اوصياى آنها، اموال ايشان را که به حکم ولايت و وصايت بر آن سلطه داريد، يعنى بر يتامى انفاق کنيد در حال صغر، و تنگ نگيريد بر آنها در نفقه، و همه مال را تسليم آنها نمائيد بعد از بلوغ و رشد. نظر به آنکه چون اولياى امور در اموال يتيمان تصرف ناشايسته مى‌کردند، مثل آنکه گوسفندى لاغر را در رمه آنها سر مى‌دادند و در عوض، گوسفندى فربه اخذ مى‌کردند و مى‌گفتند: «شاة بشاة».
حق تعالى منع فرمود که تصرف ناشايسته در اموال يتامى ننمائيد، بلکه اعطاى حق ذيحق را نمائيد.
وَ لا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ: و تبديل مکنيد مال ناپاک را به پاک و پاکيزه. 1- اخذ منمائيد مال جيّد يتيم را، که در حق شما خبيث است، و بجاى آن منهيد مال ردى را که نسبت به شما طيب است. 2- استبدال منمائيد مال يتيم را که حرام است، به مال پاک خود که حلال است. 3- استبدال منمائيد خسيس و زبون را، به طيب رفيع ثمين 4- استبدال مکنيد امر خبيث را، که آن اختزال اموال يتامى باشد به امر طيب که حفظ آن است.
وَ لا تَأْکُلُوا أَمْوالَهُمْ إِلى أَمْوالِکُمْ: و مخوريد و منتفع مشويد به مال يتامى در حالتى که منضم به اموال خود کنيد، يا مخوريد اموال ايشان را با اموال خود.
إِنَّهُ کانَ حُوباً کَبِيراً: بدرستى که خوردن مال يتيم يا تبدّل و خيانت در آن نزد خدا گناهى بزرگ مى‌باشد.
چون «غطفانى» آيه را شنيد، گفت: نعوذ باللّه من الحوب الکبير، و تمامى مال را تسليم برادرزاده خود نمود. و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: هر که باز داشته شد از بخل نفس خود و فرمان الهى را اطاعت نمود، در منزل خود که
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 350
بهشت است نزول کند. پسر چون مال را گرفت، در راه خدا انفاق نمود. پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: ثبت الاجر للغلام و بقى الوزر على والده: ثابت شد مزد براى پسر، و باقى ماند و زر بر پدرش.
از صادقين صلوات اللّه عليهما مروى است که: بعد از نزول اين آيه، صحابه از مخالطه يتامى اجتناب نمودند. يتيمان شکايت اين حال، خدمت حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نمودند. حق تعالى اين آيه نازل فرمود:
وَ يَسْئَلُونَکَ عَنِ الْيَتامى قُلْ إِصْلاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ وَ إِنْ تُخالِطُوهُمْ فَإِخْوانُکُمْ. «1» نکته: يتيم کسى است که پدر از او فوت شده، مأخوذ از «يتم»، به معنى انفراد است. و يتامى در اصل «يتايم» بوده، لام الفعل را قلب به عين الفعل، و يتامى گفته‌اند. يا جمع آن «يتمى»، چون «اسرى» از باب اقاله است، بعد آن را بر يتامى جمع بسته‌اند، مانند: «اسرى» و «اسارى».