تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ الَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِيَةً وَ يَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولئِکَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ «22»
«1» تفسير ابو الفتوح ج 6 ص 483.
«2» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 289.
«3» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 289.
«4» مصباح الشريعة باب 84.
جلد 6 - صفحه 372
صفت پنجم:
وَ الَّذِينَ صَبَرُوا: و آنانکه صبر نمودند و شکيبائى ورزيدند بر قيام به آنچه خداى تعالى واجب فرموده، و بر بلاى الهى از امراض و عقوبات و مصائب، و بر معاصى سبحانى و خوددارى کردند از ارتکاب گناهان به مخالفت نفس و هوى.
ابْتِغاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ: بجهت طلب خشنودى پروردگارشان نه به ريا و سمعه.
حاصل آنکه در هر سه مرحله صبر يعنى صبر در طاعت و صبر در معصيت و صبر بر مصيبت، شکيبائى نمودند به خلوص نيت بدون شائبه غيريت.
صفت ششم: وَ أَقامُوا الصَّلاةَ: و بپاى داشتند نماز را، يعنى اساس بقا و استقرار رکن اعظم ديانت را که نماز است فراهم نمودند.
صفت هفتم: وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ: و انفاق کردند بعض از آنچه روزى ايشان ساختيم، يعنى نفقه واجبه را از آن اخراج نمودند. سِرًّا وَ عَلانِيَةً: پنهانى مانند کسى که معروف المال نيست و آشکارا مثل شخصى که مشهور است به تمول.
صفت هشتم: و يدرؤون بالحسنة السّيّئة: 1- و دفع کردند به فعل طاعت معصيت را.
2- ابن عباس گويد: «1» دفع کنند به عمل نيک عمل بد را، چنانچه در مجمع «2» روايت شده از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که به معاذ فرمود: وقتى عمل بدى نمودى، پهلوى آن حسنه‌اى بجاى آور، محو کند آن را. ايضا در حديث ديگر. اتّبع السّيّئة بالحسنة تمحها، بلکه صريح آيه شريفه «إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ»
«1» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 289.
«2» مصدر اخير.
جلد 6 - صفحه 373
لکن مخفى نماند که اين در صغاير باشد نه کبائر، زيرا توبه و تدارک لازم دارد.
3- دفع نمايند بدى کسى را که به ايشان بدى نموده به احسان و عفو و عدم تکافؤ. کقوله تعالى «ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ».
4- مراد آنکه وقتى ظلم به آنها کنند عفو نمايند، و هرگاه محروم نمايند آنان را در مقابل عطا کنند، و هرگاه قطع کنند با آنها در ازاء آن صله نمايند.
5- دفع کنند به توبه کدرت گناه را.
6- على بن ابراهيم قمى از حضرت صادق عليه السّلام قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم لعلى عليه السّلام: يا علىّ ما من دار فيها فرحة الّا تبعها ترحة، و ما من همّ الّا و له فرج الّا همّ اهل النّار اذا عملت سيّئة فاتبعها بحسنة تمحها سريعا و عليک بصنايع المعروف فانّها تدفع مصارع السّوء. «1» فرمود رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به امير المؤمنين عليه السّلام: يا على نيست هيچ خانه‌اى که در آن خوشحالى باشد مگر آنکه تابع شود او را اندوهى، و نيست هيچ همى مگر براى آن فرجى باشد الا همّ اهل جهنم. هرگاه گناهى نمودى، پس در عقب آن بجاى آور حسنه و طاعتى را، محو نمايد آن را به سرعت. و بر تو باد به کارهاى خير، پس بتحقيق دفع کند محل ورود بديها را.
تنبيه: اين فرمايش حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به حضرت علوى عليه السّلام ارشادى و تأديبى براى مردم باشد، و الا وجود امير المؤمنين، معصوم از گناه و شائبه خطا و خطل به ساحت قدس آن سرور راه ندارد، و از اين قبيل است خطاب حق تعالى به رسول محترم «لئن اشرکت ليحبطنّ عملک».
أُولئِکَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ: آن جماعت متصفه به صفات مذکوره براى ايشان است سر انجام نيکو و عاقبت محمود که ثواب خداوند معبود باشد.
«1» تفسير قمى ج 1 ص 364.
جلد 6 - صفحه 374