تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ وَ مَنْ تابَ مَعَکَ وَ لا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (112)
چون حق تعالى بيان فرمود امر مخالفان را در توحيد و نبوت و اطناب کلام در شرح وعد و وعيد، در عقب آن رسول خود را امر به استقامت در تبليغ رسالت و
جلد 6 - صفحه 147
بيان شرايع به نحو اتم و قيام به وظايف عبادات بدون افراط و تفريط که مفوّت حقوق او است فرمود:
فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ: پس مستقيم باش چنانچه امر شده‌اى تو. وَ مَنْ تابَ مَعَکَ: و بايد مستقيم شوند آنانکه باز گشته‌اند از کفر، و ايمان آورده‌اند به تو.
وَ لا تَطْغَوْا: و سرکشى مکنيد از امر الهى و بيرون مرويد از حدود سبحانى به زياده و نقصان. إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ: بدرستى که خداى متعال به آنچه بجا مى‌آوريد بيناست، پس مجازات فرمايد شما را بر آن. اين کلام در معنى تعليل امر و نهى است، يعنى چون حق سبحانه بينا باشد بر احوال شما، پس از او بترسيد و در اوامر و نواهى او منقاد باشيد.
تنبيه: آيه شريفه رکن اعظم ديانت را که استقامت است بيان مى‌فرمايد. و مستقيم بر دين قويم کسى است که بر اوامر و نواهى الهى راسخ و ثابت قدم و مانند کوه در تهاجم سيلاب حوادث و وزيدن بادهاى مخالف متزلزل نگردد، و لذا فرموده‌اند: المؤمن کالجبل لا تحرّکه العواصف. «1» قشيرى گفته: مستقيم آن کس است که از راه حق برنگردد و به سر منزل مقصود برسد. «2» جرجانى گويد: طالب کرامت مباش، طالب استقامت باش. «3» محمد بن فضل گفته: آن چيزى که به بود او همه نيکوها نيکو شود و بر نبودى آن همه زشتيها زشت شود، استقامت است بدليل: «فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ». «4» بزرگى را پرسيدند: کدام عمل فاضل‌تر است؟ فرمود: استقامت.
ابو على دقاق را از معنى استقامت پرسيدند؟ «5» گفت: حقيقت استقامت سلوک است در جميع احوال بر جاده حق بر آن وجه که مأمور و مرضى او
«1» تفسير منهج الصادقين ج 4 ص 458 طبع علميه اسلاميه.
«2» همان مصدر.
«3» همان مصدر.
«4» همان مصدر.
«5» همان مصدر.
جلد 6 - صفحه 148
سبحانه باشد و به هيچ وجه من الوجوه شايبه اعوجاج و انحراف نداشته و از تطرّق افراط و تفريط محفوظ باشد و چشم دل از ماسوى بازداشته متوجه مولى باشد. و اين در غايت عسر است، لذا در جميع قرآن هيچ آيتى بر آن حضرت دشوارتر از اين کريمه نبوده، چنانچه ابن عباس نقل نموده «1» که نازل نشد بر رسول اکرم در جميع قرآن آيه‌اى که شديدتر و سخت‌تر باشد بر آن سرور از اين آيه، و از آن حضرت پرسيدند چه زود پيرى به شما آمد؟ فرمود: شيّبتنى سورة هود يعنى سوره هود مرا پير نمود. «2» ابو على نسوى گويد: «3» حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله را در خواب ديدم، پرسيدم: سبب پيرى شما از سوره هود چه چيز است؟ فرمود: «فاستقم کما امرت».
واحدى به اسناد خود از ابراهيم بن ادهم از مالک دينار از ابو مسلم جولانى نقل نموده: «4» لو صلّيتم حتّى تکونوا کالحنايا و صمتم حتّى تکونوا کالاوتار ثمّ کان الاثنان احبّ اليکم من الواحد لم تبلغوا حدّ الاستقامة. يعنى اگر نماز گزاريد بحدى که مانند منحنيان شويد و روزه داريد به اندازه‌اى که مثل ريسمان گرديد از لاغرى، در چنين حالى پرستش دوگانه محبوبتر باشد نزد شما از ستايش يگانه، نرسيده‌ايد مرتبه استقامت را.
شخص مؤمن علاقه‌مند به ديانت در تهاجم فتن و محن به سبب استقامت و ثبات، هر آينه گوى سعادت را از ميانه ربوده، سر آمد اقران و مقرب درگاه حضرت منان گردد.