تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لا تَرْکَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ وَ ما لَکُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِياءَ ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ (113)
«1» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 199.
«2» مصدر سابق.
«3» تفسير منهج الصادقين ج 4 ص 458.
«4» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 199.
جلد 6 - صفحه 149
بعد از امر به استقامت منع از مداهنه در امور دينيه و ميل به اهل ظلمه را نهى فرمايد:
وَ لا تَرْکَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا: و ميل اندک مکنيد به سوى آنان که ستم کردند بر خود و بر غير خود به شرک و کفر و گمراهى و سرکشى مانند تزيّى به زىّ ايشان و تعظيم ذکر آنها. و اختلاط با ايشان و طمع در هداياى ايشان و مداهنه نمودن با آنها، چه جاى ميل بسيار و معاونت ايشان در ظلم و راضى و شريک شدن با آنان. ابو العاليه گفت: راضى به عمل ايشان مباشيد. «1» قتاده گويد: ملحق به آنها مشويد. «2» نزد ابن کيسان- با آنها مسکن نگيريد. «3» زمخشرى در کشاف گويد: نهى شامل است مجالست و مصاحبت و ذکر ايشان و ملاقات و ديدن آنها و تشبه به ايشان و مداهنه با آنان و تعظيم ايشان. «4» فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ: پس برسد و مماسّ کند شما را آتش جهنم هرگاه رکون و ميل کمى کنيد به ستمکاران، پس چگونه باشد حال شما اگر اعتماد و اتکال و مساعدت و معاونت آنها نمائيد. و به جهت مبالغه در تهديد رکون مى‌فرمايد: وَ ما لَکُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِياءَ: و نيست مر شما را بجز ذات احديت الهى دوستانى که عذاب از شما باز دارند. ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ: پس يارى کرده نشويد، چه حکمت سبحانى موجب تعذيب ظلمه و ستمکاران است.
تنبيه: آيه شريفه ابلغ است در نهى از ظلم و تهديد بر آن، و خطاب به مؤمنان است به جهت تثبّت آنان بر استقامت ميل به يکى از طرفين افراط و تفريط. و ظلم هم عبارت است از قرار دادن چيزى در غير محل آن. و ظلم اعم است از آنکه
«1» تفسير ابو الفتح ج 6 ص 328.
«2» همان مصدر.
«3» همان مصدر.
«4» تفسير کشاف ج 2 ص 433.
جلد 6 - صفحه 150
بر نفس خود باشد به ارتکاب معاصى يا بر غير خود بر وجه تعدى. و آيه شريفه شامل باشد عامل به ظلم و معين بر ظلم و راضى به ظلم را و هر سه شريکند.
چنانچه در کافى از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که فرمود: العامل بالظلم و المعين له و الرّاضى به شرکاء ثلاثة. «1» در تفسير ابو الفتوح رازى رحمه الله روايت شده که چون روز قيامت شود:
نادى مناد اين الظّلمة و اعوان الظّلمة حتّى من لاق لهم دواة او برئ لهم قلما فجمعهم فى تابوت من نار: «2» منادى از قبل رب العزة ندا کند: کجا هستند ظالمان و ياران ظلمه جمع کنيد آنها را حتى کسى که ليقه به دوات آنها نموده يا قلمى تراشيده، پس همه را در تابوتى آتشى و در قعر جهنم جاى دهند.
محمد بن مسلم زيّات فرموده: «3» نشستن بر سر مردارها بهتر است تا قارى شدن بر در سراى ظلمه و اعوان ظلمه. وزير عراق اقتدا به امامى نمود، امام جماعت آيه شريفه قرائت نمود «وَ لا تَرْکَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ» موفق بيهوش شده بيفتاد، چون به هوش آمد او را از کيفيت سؤال کردند گفت: اين آيه در باره کسى است که رکون به ظالمين دارد، پس حال ظالمان چگونه باشد. «4»