آیه ۱۱۳ سوره هود

سوره هود، آیه ۱۱۳ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۴

وَ لاَ تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ وَ مَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ ثُمَ لاَ تُنْصَرُونَ

و بر ظالمان تکیه ننمایید، که موجب می‌شود آتش شما را فرا گیرد؛ و در آن حال، هیچ ولیّ و سرپرستی جز خدا نخواهید داشت؛ و یاری نمی‌شوید!

معنی کلمات و عبارات
«لا تَرْکَنُوا»: تکیه مکنید. معتمد و مستند خود مسازید و مدانید. «الَّذِینَ ظَلَمُوا»: کافران و مشرکان حربی. «ثُمَّ»: پس از تکیه به کافران و مشرکان که دشمنان خدا و مؤمنانند. «لا تُنصَرُونَ»: یاری نمی‌گردید. پیروز گردانده نمی‌شوید.
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- تمایل به ستمگران و اتکاى بر آنان ، حرام و گناهى بزرگ است. «و لاترکنوا إلى الذین ظلموا» «الرکون إلى شىء»; یعنى ، گرایش پیدا کردن به چیزى و اعتماد کردن بر آن. ۲- تمایل به ستمگران و اتکاى بر آنان ، موجب گرفتار شدن به آتش دوزخ است. «و لاترکنوا إلى الذین ظلموا فتمسکم النار» ۳- ستم پیشگان ، به آتش دوزخ درخواهند افتاد. «فتمسکم النار» جمله «فتمسکم النار» بیان مى کند که اتکاى بر ستمگران، درپى دارنده آتش است. این معنا مى رساند که خود ستمگران نیز به آتش درخواهند افتاد. تعبیر «فتمسکم» مى تواند اشاره به این نکته باشد که: ستمگران آتش هستند و با اعتماد و تکیه به آنان، آتش با شما تماس پیدا خواهد کرد. ۴- شرک و پرستش غیر خدا ، ظلم و درپى دارنده آتش دوزخ است. «و لاترکنوا إلى الذین ظلموا فتمسکم النار» از مصداقهاى مورد نظر براى ظلم - به قرینه آیات پیشین - شرک ورزى و پرستش غیرخداست. ۵- مسلمانان نباید در پایدارى بر دین و پیشبرد اهداف آن بر ستمگران ، اتکا کنند و از آنان یارى طلبند. «فاستقم کما أُمرت و من تاب معک ... و لاترکنوا إلى الذین ظلموا» نهى از تمایل به ستمگران و اتکاى بر آنان ، پس از امر به استقامت در راه دین ، توجه دادن مؤمنان است به این که مبادا براى رسیدن به این مقصود (استقامت در راه دین و پیشبرد اهداف آن) بر ستمگران تکیه کنند و از آنان یارى بخواهند. ۶- تکیه بر ستمگران براى گسترش توحید و دین ، طغیان و خروج از حد و مرز تعیین شده است. «فاستقم کما أُمرت ... لاتطغوا ... و لاترکنوا إلى الذین ظلموا» عبارت «و لاترکنوا ...» مى تواند بیانگر مصداقى از «لاتطغوا» باشد و تفسیرى براى «کما اُمرت» تلقى گردد. ۷- ستمگران هرگز اهل ایمان را در رسیدن به هدفهاى توحیدى شان یارى نخواهند کرد. «و لاترکنوا إلى الذین ظلموا ... ما لکم من دون الله من أولیاء» ۸- هدف ، نمى تواند توجیه کننده وسیله باشد. «فاستقم کما أُمرت ... و لاتطغوا ... و لاترکنوا إلى الذین ظلموا» ۹- تنها خداوند ، یاور و سرپرست انسانهاست. «و ما لکم من دون الله من أولیاء» ۱۰- نپذیرفتن ولایت و سرپرستى خداوند ، آدمى را به دام اولیا و سرپرستانى متعدد گرفتار مى سازد. «و ما لکم من دون الله من أولیاء» آوردن «ولى» به صورت مفرد به جاى «أولیاء» در رساندن مقصود (نبود هیچ ولى و سرپرستى جز خدا) کافى بود. بنابراین جمع آوردن «أولیاء» اشاره به نکاتى دارد. برداشت فوق ناظر به یکى از آن نکات است. ۱۱- ستمکاران ، شایسته ولایت و سرپرستى نیستند. «و لاترکنوا إلى الذین ظلموا ... و ما لکم من دون الله من أولیاء» ۱۲- تنها با اتکا بر خدا و یارى طلبیدن از او ، مى توان بر دین دارى پایدارى کرد و اهداف دین را پیش برد. «فاستقم کما أُمرت ... و ما لکم من دون الله من أولیاء» برداشت فوق ، مقتضاى ارتباط «فاستقم ...» با «ما لکم من دون الله من أولیاء» است. ۱۳- گرفتاران به آتش دوزخ ، نجات دهنده اى نخواهند داشت و از طرف هیچ کس یارى نخواهند شد. «ثم لاتنصرون»
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۴- «عن أبى عبدالله(ع) فى قول الله عزوجل: «ولاترکنوا إلى الذین ظلموا ...» قال: هو الرجل یأتى السلطان فیحب بقائه إلى أن یدخل یده إلى کیسه فیعطیه; [منبع: کافى، ج ۵، ص ۱۰۸، ح ۱۲; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۰۰، ح ۲۳۰.] از امام صادق(ع) درباره سخن خدا که فرموده: «و لاترکنوا إلى الذین ظلموا ...» روایت شده است: رکون به ظالم این است که شخص نزد سلطان [ظالم]برود و دوست بدارد که او زنده بماند تا دست در کیسه اش کند و چیزى به او بدهد». ۱۵- «عن رسول الله(ص): ... من مدح سلطاناً جائراً و تخفّف و تضعضع له طمعاً فیه کان قرینه إلى النار ... قال الله عزوجل: «و لاترکنوا إلى الذین ظلموا فتمسکم النار...; [منبع: أمالى صدوق، ص ۳۴۷، ح ۱، مجلس ۶۶; بحارالأنوار، ج ۷۲، ص ۳۶۹، ح ۳.] از رسول خدا(ص) روایت شده است: ... کسى که سلطان ستمگرى را به خاطر طمع داشتن به او، ستایش کند و در برابر او کوچکى و تواضع نماید در آتش همنشین او گردد ... خداوند عزوجل فرمود: و لاترکنوا ...». ۱۶- «عن على بن الحسین(ع) [فى حدیث طویل]: ... و لاترکنوا إلى الدنیا فإن الله عزوجل قال لمحمد صلى الله علیه و آله و سلم: «و لاترکنوا إلى الذین ظلموا فتمسکم النار» و لاترکنوا إلى زهرة الدنیا و ما فیها رکون من اتخذها دار قرار و منزل استیطان ...; [منبع: کافى، ج ۸، ص ۷۵، ح ۲۹; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۰۰، ح ۲۳۱.] از امام سجاد(ع) [ضمن حدیثى طولانى] روایت شده است: ... به دنیا تمایل و اطمینان نکنید; زیرا خداوند عزوجل به حضرت محمد(ص) فرمود: «ولاترکنوا ...» و به زیبایى دنیا و آنچه در دنیاست تمایل و اطمینان نکنید، بسان تمایل و اطمینان کسى که آن را خانه همیشگى و جاى ماندن خود قرار داده است...». ۱۷- «عن أبى عبدالله(ع) [فى قوله تعالى]«و لاترکنوا إلى الذین ظلموا فتمسکم النار» قال: أما انه لم یجعلها خلوداً و لکن تمسکم النار فلاترکنوا إلیهم; [منبع: تفسیرعیاشى، ج ۲، ص ۱۶۱، ح ۷۲; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۰۰، ح ۲۳۳.] از امام صادق(ع) [درباره سخن خداوند]«ولاترکنوا...» روایت شده است که فرمود: آگاه باشید خداوند[سزاى تمایل و اطمینان به ستمگران]را آتش دائمى قرار نداد، ولى آتش به شما مى رسد. بنابراین از تمایل و اطمینان به ظالمان پرهیز کنید». ۱۸- «عن النبى(ص) قال: ... و قال لقمان لإبنه: یا بنىّ ... إن کنت صالحاً فابعد من الأشرار و السفهاء ، فربما أصابهم الله بعذاب فیصیبک معهم ، فقد أفصح الله سبحانه و تعالى بقوله:... و... و قال سبحانه: «و لاترکنوا إلى الذین ظلموا فتمسکم النار»...; [منبع: بحارالأنوار، ج ۷۱، ص ۱۸۹، ح ۱۸.] از رسول خدا(ص) روایت شده است که فرمود: ... لقمان به فرزندش گفت: اى پسرک من! ... اگر انسان شایسته اى هستى از اشرار و سبک مغزان دورى کن، چه بسا خداوند بر آنان عذابى بفرستد و تو را هم با آنان فرا گیرد ... خداوند در گفتار خود به روشنى فرموده: ... و ...«و لاترکنوا إلى الذین ...»...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۶)
  • ازاد نبودن مؤمنان در اعتماد به ظالمان
  • مؤمنان، موظّف به حفظ استقلال خود
  • هشدار خداوند به مسلمانان، در صورت ترک استقلال خود+۱ آیه
  • خداوند، یگانه یاور و مددرسان حقیقی+۳ آیه
  • اتکا به ستمگران، باعث محروم شدن از امدادهای الهی
  • گرفتاران در عذاب اخرتی، محروم از هرگونه امداد+۱ آیه
  • انحصار ولایت مطلق به خداوند یکتا+۶ آیه
  • هشدار خدا به مسلمانان و مؤمنان، از گرفتاری به عذاب جهنّم، در صورت گرایش و اتّکا به ظالمان+۱ آیه
  • اتّکا به ستمگران، موجب گرفتاری به اتش دوزخ
  • ظلم، از موجبات گرفتاری به اتش دوزخ+۲ آیه
  • نار (اتش) از نامهای جهنّم
  • نجات از جهنّم و عذاب ان، غیر ممکن برای دوزخیان کافر و گناهکار+۱ آیه
  • حرمت اتکا و تکیه بر ظالمان
  • حرمت اتّکا و سازشکاری با ظالمان
  • حرمت همکاری با ظالمان و رضایت به فعل انان
  • ممنوعیّت مسلمانان از پذیرش سلطه ظالمان
  • شرک به خدا، مصداق ظلم و ستمگری+۴ آیه
  • شکیبایی زمینه ساز اجتناب از اتّکا به ستمگران+۱ آیه
  • پرهیز از اتّکای به ستمگران نیازمند صبر و شکیبایی+۱ آیه
  • تکیه بر ستمگران، برای گسترش توحید و دین، از موارد طغیان و خروج از حدّ و مرز تعیین شده+۱ آیه
  • عدم جواز استمداد از ظالمان، برای پیشبرد اهداف دین+۱ آیه
  • گرایش به ستمگران و اعتماد و اتّکا به انان، عملی حرام
  • تمایل به ستمگران و اعتماد و اتّکای بر انان، موجب گرفتاری به اتش دوزخ
  • عدم شایستگی ستم پیشگان، برای حکومت+۱ آیه
  • ظلم، موجب محروم شدن از ولایت+۳ آیه
  • اعتماد نمودن به ظالمان، موجب محروم شدن از یاری در قیامت
  • جایز نبودن همکاری با ظالمان و رضایت به فعل انان
  • شرک، از مصادیق ظلم+۳ آیه
  • عبادت غیر خدا، از مصادیق بارز ظلم+۱ آیه
  • عبادت غیر خدا، موجب گرفتاری به اتش فراگیر جهنّم+۲ آیه
  • اتش جهنم، عذاب مدح کننده پادشاه ستمگر
  • پرهیز از تمایل و تکیه کردن به ظالمان و ستمگران، موعظه خداوند+۱ آیه
  • مؤمنان، تحت ولایت و نصرت الهی+۱ آیه
  • پذیرش ولایت خدا باعث بی نیازی از ولایت دیگران+۶ آیه
  • تنها خداوند، ولیّ مؤمنان+۵ آیه
  • ولایت و سرپرستی غیر شایسته برای ظالمان
واژه‌ها