اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ أَقِم‌ِ الصَّلاةَ طَرَفَي‌ِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِن‌َ اللَّيل‌ِ إِن‌َّ الحَسَنات‌ِ يُذهِبن‌َ السَّيِّئات‌ِ ذلِک‌َ ذِکري لِلذّاکِرِين‌َ (114)
و برپا بدار نماز را دو طرف روز و يک قسمت از شب محققا حسنات و اعمال حسنه از بين ميبرد اعمال سيئه را اينکه يادآوري است براي کساني که بياد خدا هستند وَ أَقِم‌ِ الصَّلاةَ اقامه نماز اتيان بنماز است بتمام شرائط و اجزاء و وادار کردن مکلفين باتيان آن که تارک نماز نباشند و نگذارند نماز از ميان مسلمين برداشته شود مثل زمان حاضر که اکثر جوانها ذکورا و اناثا تارک الصلاة هستند طَرَفَي‌ِ النَّهارِ اخبار در بيان دو طرف نهار مختلف است بعضي بصبح و عصر تعبير فرموده، بعضي بصبح و مغرب، بعضي بصبح و ظهر لکن مکرر گفته‌ايم که اخبار وارده در تفسير آيات بيان مصاديق است و آنچه بنظر ميآيد و اللّه العالم اينکه نهار اول ظهر است که شمس در وسط السماء باشد و دو طرف آن يکي از طلوع فجر است که اول روز است شرعا تا زوال شمس و در اينکه قسمت فقط نماز صبح واجب است که در بين الطلوعين است و ديگر از بعد از زوال است تا مغرب که که نماز ظهر و عصر باشد که وقتش باقي است تا مغرب و بنا بر اينکه معني وَ زُلَفاً مِن‌َ اللَّيل‌ِ يک پاره از شب است که مغرب و عشاء باشد که وقتش باقي است تا نصف شب بلکه وقت اضطراري او باقي است تا صبح و اينکه منطبق ميشود با آيه شريفه أَقِم‌ِ الصَّلاةَ لِدُلُوک‌ِ الشَّمس‌ِ إِلي غَسَق‌ِ اللَّيل‌ِ وَ قُرآن‌َ الفَجرِ إِن‌َّ قُرآن‌َ الفَجرِ کان‌َ مَشهُوداً اسري آيه 80 که دلوک شمس اول زوال است و غسق ليل نصفه شب که در اينکه قسمت چهار نماز واجب است و قرآن فجر مراد قرائت قرآن نيست بلکه معني در آيه خواندن فجر است يعني خواندن نماز فجر که مشهود ملائکه شب و ملائکه روز است.
جلد 11 - صفحه 137
إِن‌َّ الحَسَنات‌ِ يُذهِبن‌َ السَّيِّئات‌ِ مراد مسئله احباط و تکفير نيست زيرا مختص بايمان و کفر است که اگر کافر ايمان آورد تمام گناهان زمان کفرش تکفير ميشود چنانچه فرمود
الاسلام يجب ما قبله
و اگر مؤمن کافر شد تمام عبادات زمان ايمانش حبط ميشود، بلکه مراد اينست که حسنات يکي از مثوباتش آمرزش و عفو از سيّئات او است چنانچه در اخبار مثل زدند اينکه صلوات خمس را بنهر جاري که اگر کسي پنج مرتبه در شبانه‌روزي خود را در نهر جاري بشويد چرکي در بدن او باقي نمي‌ماند اينها هم چرکي معصيت را ميشويد. و ممکن است مراد از ذهاب سيئات اينکه باشد که حسنات باعث توفيق ترک معاصي ميشود چنانچه ميفرمايد إِن‌َّ الصَّلاةَ تَنهي عَن‌ِ الفَحشاءِ وَ المُنکَرِ عنکبوت آيه 44، و اينکه جمله اگر چه در مورد صلوات است الا اينکه مورد مخصص نيست اينکه جمله عموم دارد کليه حسنات را شامل ميشود چه از واجبات و چه از مستحبات چه امور قلبيه باشد يا خلقيه يا عمليه.
ذلِک‌َ ذِکري لِلذّاکِرِين‌َ اينکه بيان يادآوري است که فرمود وَ ذَکِّر فَإِن‌َّ الذِّکري تَنفَع‌ُ المُؤمِنِين‌َ زاريات آيه 55، و مراد از ذاکرين همان مؤمنين هستند که بياد خدا باشند که اينکه نوع آيات و مواعظ باعث يادآوري آنها و تنبه آنها ميشود. و اما کساني که غافل از خدا هستند خردلي بآنها تأثير نمي‌کند نظير فرمايشات حضرت ابي عبد اللّه عليه السّلام است که با لشکر کربلا ميفرمود و موعظه ميکرد آنها را.