آیه ۱۱۴ سوره هود

سوره هود، آیه ۱۱۴ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۴

وَ أَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ إِنَ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذٰلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ

در دو طرف روز، و اوایل شب، نماز را برپا دار؛ چرا که حسنات، سیئات (و آثار آنها را) از بین می‌برند؛ این تذکّری است برای کسانی که اهل تذکّرند!

معنی کلمات و عبارات
«طَرَفَیِ النَّهارِ»: دو طرف روز. مراد اوّل و آخر روز است که هنگام گزاردن نماز صبح و عصر است. «زُلَفاً»: جمع زُلْفَة، و در لفظ و معنی مانند (قُرَب) جمع قُرْبَة است. یعنی: نزدیکیها و اوائل شب که وقت نماز مغرب و عشاء است. «الْحَسَنَاتِ»: همه اعمال صالحه و از جمله ترک زشتیها و پلشتیها (نگا: نساء / ، انفال / ). «ذلِکَ»: این سفارشها و توصیه‌ها، از امر به استقامت تا اقامه نماز. «ذِکْرَی»: یادآوری. تذکّر. یا این که به معنی مذکّر است، یعنی یادآورنده و تذکّر دهنده. «الذَّاکِرِینَ»: یادآورندگان. پندپذیران. به یاد دارندگان. برای پی‌بردن به اوقات پنجگانه نماز مراجعه شود به (طه / و روم / و اسراء / ).
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- لزوم برپا داشتن نمازهاى یومیه در اوقات مقررشده آنها «و أقم الصلوة طرفى النهار و زلفًا من الّیل» ۲- دو طرف روز (صبح و عصر یا صبح و مغرب) و اوایل شب، از اوقات مقرر شده براى نماز است. «و أقم الصلوة طرفى النهار و زلفًا من الّیل» «طرف» به معناى جانب و ناحیه است. دو جانب روز منطبق است بر صبح و عصر و یا صبح و مغرب. «زُلَف» (جمع زلفة) به معناى ساعات اولیه شب است که وقت نماز مغرب و عشا مى باشد. ۳- پیامبر(ص) باید الگوى مردمان در اقامه نماز باشد. «و أقم الصلوة» مفسران برآنند که مراد از نماز در آیه مورد بحث، نمازهاى یومیه است و این نمازها بر همگان واجب است. بنابراین مخاطب قراردادن پیامبر(ص) در بیان لزوم اقامه نماز، مى تواند اشاره به برداشت فوق باشد. ۴- اقامه نماز ، تکیه گاهى براى استقامت در راه دین و ابلاغ آن «فاستقم کما أُمرت ... و أقم الصلوة» ۵- انجام کارهاى نیک ، مایه ترک کردن کارهاى ناپسند است. «إن الحسنت یذهبن السیئات» زدوده شدن ناپسندها - که «یذهبن السیئات» دلالت بر آن دارد - محتمل است به این معنا باشد که: کارهاى ناپسند تحقق نمى یابد. بر این اساس جمله «إن الحسنات ...» حاکى از این است که: انجام کارهاى نیک روحیه اى در آدمى ایجاد مى کند که به سراغ کارهاى ناشایست نمى رود. ۶- انجام کارهاى نیک ، موجب آمرزش گناهان است. «إن الحسنت یذهبن السیئات» برداشت فوق ، بر این اساس است که مراد از زدوده شدن «سیئات» از میان رفتن گناهان باشد. بر این مبنا جمله «إن الحسنات ...»; یعنى ، کارهاى نیک باعث مى شود که گناهان از میان برود و آدمى آمرزیده شود. ۷- نمازهاى شبانه روزى ، از بارزترین کارهاى نیک است. «و أقم الصلوة ... إن الحسنت یذهبن السیئات» ۸- نمازهاى یومیه ، مایه ترک کارهاى ناروا و نیز موجب آمرزش گناهان است. «و أقم الصلوة ... إن الحسنت یذهبن السیئات» ۹- دستور اقامه نمازهاى یومیه ، از مواعظ و پندهاى مهم خداوند است. «و أقم الصلوة ... ذلک ذکرى» مشارالیه «ذلک» مى تواند همه دستورات و حقایقى باشد که در این آیه و دو آیه قبل بیان شده است. در برداشت فوق «ذلک ذکرى» در ارتباط با «أقم الصلاة» معنا شده است. به کارگیرى «ذلک» - که براى اشاره به دور است - در مشارالیه نزدیک، حاکى از عظمت و اهمیت آن مشارالیه مى باشد. ۱۰- نماز ، وسیله یاد خدا و فراموش نکردن اوست. «و أقم الصلوة ... ذلک ذکرى» ۱۱- لزوم پایدارى بر دین ، پرهیز از طغیان و سرکشى و تمایل نداشتن و تکیه نکردن بر ستمگران ، از مواعظ و پندهاى مهم خداوند است. «فاستقم کما أُمرت ... و لاتطغوا ... و لاترکنوا إلى الذین ظلموا... ذلک ذکرى للذکرین» ۱۲- محو شدن گناهان با انجام کارهاى نیک ، حقیقتى شایسته و بایسته به خاطر سپردن و همواره به یاد داشتن است. «إن الحسنت یذهبن السیئات ذلک ذکرى للذکرین» ۱۳- تنها موعظه پذیران ، از توصیه ها و مواعظ الهى پند خواهند گرفت. «ذلک ذکرى للذکرین» زمخشرى در کشاف «ذکرى» را به موعظه و «ذاکرین» را به پندپذیران معنا کرده است.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۱۴- «عن أبى جعفر(ع) [فى حدیث]:... و قال تبارک و تعالى: ... «أقم الصلاة طرفى النهار» و طرفاه صلاة المغرب و الغداة. «و زلفاً من اللیل» فهى صلاة العشاء الأخرة...; [منبع: معانى الأخبار، ص ۳۳۲، ح ۵; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۰۰، ح ۲۳۴.] از امام باقر(ع) ضمن حدیثى روایت شده است: ... خداوند تبارک و تعالى فرمود: «أقم الصلاة طرفى النهار» دو طرف آن، نماز مغرب و صبح است. [و فرمود]«زلفاً من اللیل» آن نماز عشاء است...». ۱۵- «عن أبى عبدالله(ع) فى قول الله عزوجل:«إن الحسنات یذهبن السیئات» قال: صلاة المؤمن باللیل تذهب بما عمل من ذنب بالنهار; [منبع: کافى، ج ۳، ص ۲۶۶، ح ۱۰; نورالثقلین، ج ۲ ، ص ۴۰۱ ، ح ۲۳۴.] از امام صادق(ع) در باره سخن خدا که فرموده: «إن الحسنات یذهبن السیئات» روایت شده است که فرمود: نماز مؤمن در شب هر گناهى را که در روز انجام داده از بین مى برد». ۱۶- «عن على(ع) انه قال: الصلوات الخمس کفّارة لما بینهنّ ما اجتنبت الکبائر و هى التى قال الله عزوجل: «إن الحسنات یذهبن السیئات»; [منبع: دعائم الإسلام، ج ۱، ص ۱۳۵; بحارالأنوار، ج ۷۹، ص ۲۳۳، ح ۵۷.] از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده است که فرمود: نمازهاى پنجگانه کفاره گناهانى است که در فاصله بین آنها انجام گرفته مادامى که از گناهان کبیره اجتناب شود و این است معناى سخن خداوند عز و جل: إن الحسنات یذهبن السیئات». ۱۷- «عن أمیرالمؤمنین(ع): ... ان الله تعالى یکفّر بکل حسنة سیئة قال الله عزوجل: «إن الحسنات یذهبن السیئات»; [منبع: امالى شیخ طوسى، ج ۱ ، ص ۲۵; نورالثقلین ، ج ۲ ، ص ۴۰۲ ، ح ۲۳۸.] از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده: ... خداوند متعال به وسیله هر عمل نیکى گناهى را از بین مى برد ، خداوند عزوجل فرمود: إن الحسنات یذهبن السیئات». ۱۸- «عن رسول الله(ص): ... یهمّ العبد ... بالسیئة أن یعملها ... و إن هو عملها اُجّل سبع ساعات و قال صاحب الحسنات لصاحب السیئات ... لاتعجل عسى أن یتبعها بحسنة تمحوها فإن الله عزوجل یقول: «إن الحسنات یذهبن السیئات»; [منبع: کافى، ج ۲، ص ۴۲۹، ح ۴; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۰۱، ح ۲۳۵.] از رسول خدا(ص) روایت شده است: ... [هنگامى که]بنده خدا تصمیم به انجام کارى ناشایست مى گیرد ... اگر آن گناه را انجام داد، هفت ساعت به او مهلت داده مى شود و فرشته مأمور ثبت کارهاى نیک به فرشته مأمور ثبت گناهان مى گوید: شتاب نکن شاید او در پى این گناه کار نیکى انجام دهد که آن گناه را از بین ببرد. خداوند عزوجل مى فرماید: إن الحسنات یذهبن السیئات».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۷)
  • احسان، سبب محو گناهان و بدیها+۲ آیه
  • نماز، از مصادیق احسان+۳ آیه
  • تکفیر گناهان، از جمله پاداشهای الهی+۲ آیه
  • برپا داشتن نماز، موجب بهرهمندی از پاداش الهی+۳ آیه
  • پوشیده شدن گناهان با کارهای نیک، شایسته یاداوری
  • احسان و عمل نیک، موجب پوشش گناهان+۳ آیه
  • نماز شب، از عوامل تکفیر گناهان
  • بهپاداشتن نمازهای یومیّه، موجب پوشش گناهان
  • کارهای شایسته، از میان برنده گناهان و جبرانکننده بدیها+۱ آیه
  • نماز، از مصادیق حسنه
  • وجوب اقامه نماز+۷ آیه
  • وجوب نمازهای صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشا+۶ آیه
  • وجوب نماز، در اوقات پنجگانه شبانه روز+۶ آیه
  • محو شدن گناهان با انجام دادن کارهای نیک، پندی به ذاکران خدا
  • دو طرف روز، از اوقات مقرر شده برای نماز
  • شامگاهان و اوایل شب، از اوقات نمازهای واجب+۱ آیه
  • فرمان خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، برای اقامه نماز در پاسی از شب+۳ آیه
  • صبر زمینه ساز اقامه نماز و مواظبت بر ان+۴ آیه
  • باور به پاداش دهی خداوند از عوامل شکیبایی در انجام نماز+۱ آیه
  • بر پا کردن نماز در اوقات مقرر ان نیازمند صبر و شکیبایی+۱ آیه
  • دعوت خداوند از پیامبر(صلی الله علیه واله) مبنی بر شکیبایی در اقامه نماز+۲ آیه
  • صبر بر اقامه نماز از اسباب قرار گرفتن در زمره نیکوکاران+۱ آیه
  • شب هنگام، زمانی مناسب برای عبادت و راز و نیاز به درگاه الهی+۵ آیه
  • امر خداوند بر اقامه نمازهای یومیّه، مایه پند و عبرت برای عبرت پذیران
  • وجوب تهجّد و نماز شب بر پیامبر صلی الله علیه و اله، افزون بر واجبات دیگر+۴ آیه
  • «اقِم»+۲ آیه
  • خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۱۴ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور شکیبایی در اقامه نماز+۲ آیه
  • نماز، از تکالیف الهی بر محمّد صلی الله علیه و اله+۴ آیه
  • لزوم برپا داشتن نمازهای یومیّه از ناحیه محمّد صلی الله علیه و اله، در اوقات مقرّر خود+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به ادای فریضه صبح+۱ آیه
  • رسول خدا صلی الله علیه و اله مامور اقامه نماز ظهر+۱ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله موظّف به اقامه نماز عشا+۱ آیه
  • پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، موظّف به برگزاری نماز عصر+۱ آیه
  • اقامه نماز مغرب، از وظایف محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به اقامه نماز+۲ آیه
  • مغرب، وقت مقررّ شده برای وجوب نماز مغرب+۵ آیه
  • پندپذیری موعظهپذیران، از توصیهها و مواعظ الهی
  • لزوم پایداری و استقامت بر دین، از موعظههای خداوند+۱ آیه
  • به پاداشتن نمازهای یومیّه، از موعظه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله
  • پرهیز از تمایل و تکیه کردن به ظالمان و ستمگران، موعظه خداوند
  • پرهیز از طغیان و سرکشی، از مواعظ و پندهای الهی+۱ آیه
  • اقامه نماز، سبب قرار گرفتن در زمره محسنان+۳ آیه
  • اقامه نماز، تکیهگاهی برای استقامت در راه دین و تبلیغ ان+۱ آیه
  • برپایی نماز، سبب تکفیر گناهان و محو انها+۱ آیه
  • اقامه نماز، وسیله یاد خدا
  • نقش نماز، در بازداشتن ادمی از گناهان و منکرات+۱ آیه
  • نقش نماز، در جلب مغفرت و امرزش الهی+۱ آیه
  • مواظبت بر انجام دادن نمازها در اوقات فضیلت خود، امری مهم و مستحبّ+۵ آیه
  • صبر، زمینهساز اقامه نماز و مراقبت بر ان+۵ آیه
  • بهپاداشتن نماز، موجب بهرهمندی از پاداش الهی+۳ آیه
  • نمازهای یومیّه، از بارزترین کارهای نیک
  • وجوب اقامه نماز+۷ آیه
  • وجوب نمازهای صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشا+۶ آیه
  • وجوب نماز، در اوقات پنجگانه شبانه روز+۶ آیه
  • اقامه نماز، درپیدارنده دشواریها و نیازمند صبر و شکیبایی+۴ آیه
  • مراقبت و مداومت بر اقامه نماز، نیازمند صبر و شکیبایی+۲ آیه
  • صبر بر اقامه نماز، از اسباب قرار گرفتن در زمره نیکوکاران+۱ آیه
  • نماز صبح، از نمازهای واجب یومیّه+۹ آیه
  • نماز ظهر، از نمازهای واجب یومیّه+۹ آیه
  • نماز عشا، از نمازهای واجب یومیه+۹ آیه
  • نماز عصر، ازنمازهای واجب یومیّه+۹ آیه
  • نماز مغرب، از نمازهای واجب یومیّه+۹ آیه
  • نماز، از مصادیق احسان+۳ آیه
  • وجوب اقامه نماز+۷ آیه
  • وجوب نمازهای صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشا+۶ آیه
  • وجوب نماز، در اوقات پنجگانه شبانه روز+۶ آیه
واژه‌ها