تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَلَوْ لا کانَ مِنَ الْقُرُونِ مِنْ قَبْلِکُمْ أُولُوا بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسادِ فِي الْأَرْضِ إِلاَّ قَلِيلاً مِمَّنْ أَنْجَيْنا مِنْهُمْ وَ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا ما أُتْرِفُوا فِيهِ وَ کانُوا مُجْرِمِينَ (116)
«1» تفسير قمى ج 1 ص 129، و بحار ج 71 ص 85.
«2» اصول کافى ج 2 کتاب الايمان و الکفر، باب الصبر ص 93، حديث 24.
جلد 6 - صفحه 155
چون بيان فرمود هلاک امم سابقه را، در عقب آن بيان فرمايد به اين که اين هلاکت از جانب خودشان بود و الا اگر در آنها جماعتى مؤمنين و امر به صلاح و نهى از فساد مى‌نمودند هرآينه مستأصل نمى‌گشتند و لذا فرمايد:
فَلَوْ لا کانَ مِنَ الْقُرُونِ مِنْ قَبْلِکُمْ: پس چرا نبودند از اهل قرنهائى که پيش از شما بودند. أُولُوا بَقِيَّةٍ: صاحبان عقل و رأى و اخبار، يا چرا نبودند باقى گذارندگان نفس خود و نگاهدارندگان غير که از روى جزم و عاقبت بينى و خيرخواهى، يَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسادِ فِي الْأَرْضِ: باز مى‌داشتند مفسدان را از فساد در زمين به گمراهى و سرکشى و نافرمانى تا عذاب بديشان نازل نشود. إِلَّا قَلِيلًا مِمَّنْ أَنْجَيْنا مِنْهُمْ: مگر عده کمى از آنها که نجات داديم ايشان را از گذشتگان که نهى مى‌نمودند مردمان را، مراد انبياء و مؤمنينند. وَ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا: و پيروى کردند آنانکه کافر شدند. ما أُتْرِفُوا فِيهِ: آن چيزى را که متنعم بودند، يعنى پيروى آرزوهاى خود نموده تمام همت را به تحصيل اسباب شهوات صرف گردانيده از ماوراى آن اعراض کردند. وَ کانُوا مُجْرِمِينَ: و بودند مصرّ در طغيان و کفران و مخالفت حضرت منان، لا جرم مبتلا به نتايج اعمال، و معذب به عذاب استيصال گرديدند.
تنبيه: آيه شريفه دليل است بر وجود امر به معروف و نهى از منکر، زيرا حق تعالى مذمت فرمود ايشان را به ترک نهى از فساد، و اخبار فرمود که عده قليلى از آنها نجات يافتند به سبب اقدام بر نهى از فساد، و تنبيه نموده بر اين که اگر نهى مى‌کردند کثيرشان مانند قليل، هرآينه هلاک نمى‌گشتند.
حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در نهج البلاغه (ذيل خطبه‌اى) فرمايد: فانّ اللّه سبحانه لم يلعن القرن الماضى بين ايديکم الّا لترکهم الامر بالمعروف و النّهى عن المنکر فلعن السّفهاء لرکوب المعاصى و الحکماء لترک التّناهى ... «1»
«1» نهج البلاغه فيض الاسلام خطبه 234 ص 808 با اختلافى مختصر.
جلد 6 - صفحه 156
يعنى: پس بدرستى که خداوند سبحان دور نساخت از رحمت واسعه خود قرون گذشته را که پيش از شما بودند مگر به جهت ترک ايشان امر به معروف و نهى از منکر را، پس لعن فرمود نادانان را به جهت ارتکاب معصيتها، و دانايان را به سبب ترک نهى از مناهى.