سوره هود، آیه ۱۱۶ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۴
فَلَوْ لاَ كَانَ مِنَ الْقُرُونِ مِنْ قَبْلِكُمْ أُولُوا بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسَادِ فِي الْأَرْضِ إِلاَّ قَلِيلاً مِمَّنْ أَنْجَيْنَا مِنْهُمْ وَ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَا أُتْرِفُوا فِيهِ وَ كَانُوا مُجْرِمِينَ
چرا در قرون (و اقوام) قبل از شما، دانشمندان صاحب قدرتی نبودند که از فساد در زمین جلوگیری کنند؟! مگر اندکی از آنها، که نجاتشان دادیم! و آنان که ستم میکردند، از تنعّم و کامجوئی پیروی کردند؛ و گناهکار بودند (و نابود شدند)!
معنی کلمات و عبارات
«الْقُرُونِ»: جمع قَرْن، مردمان یک عصر و زمان. مراد ملّتهای پیشین است. «أُولُوا بَقِیَّةٍ»: صاحبان فضل. خیرخواهان. خردمندان خویشتندار. «بَقِیَّة»: عقل و فضل. خیر و نیکی. «إِلاّ قَلِیلاً ...»: لیکن گروه اندکی. مستثنی منقطع است. «مَآ أُتْرِفُوا فِیهِ»: خوشگذرانی و مالاندوزی و شهرتطلبی گذرائی که درآن غوطهور گشتند و مایه غرور و سرکشی ایشان شد. میگویند: أَتْرَفَتْهُ النِّعْمَةُ: یعنی نعمت او را به سرکشی و خوشگذرانی کشاند. مُتْرِف به معنی غرق در شهوات، از این ریشه است.
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- امتهاى به هلاکت رسیده پیشین (نظیر امت نوح ، هود ، صالح ، لوط و ...) امتهایى فاسد و تبه کار بودند. «فلولا کان من القرون من قبلکم أُولُوا بقیة ینهون عن الفساد»
«قرن» (مفرد قرون) به امت و جامعه اى گفته مى شود که در یک عصر زندگى مى کنند.
۲- فساد و تبه کاریهاى امتهاى گذشته ، عامل گرفتارى آنان به عذاب و هلاکت «فلولا کان من القرون من قبلکم أُولُوا بقیة ینهون عن الفساد»
عبارت «ممن أنجینا منهم» قرینه بر این است که مقصود از «القرون من قبلکم» امتهایى اند که به عذابهاى الهى گرفتار شده و به هلاکت رسیده اند.
۳- فساد و تبه کاریهاى امتهاى گذشته ، فسادى فراگیر و همه جانبه بود. «ینهون عن الفساد فى الأرض»
قید «فى الأرض» بیانگر گستردگى و فراگیرى فساد مى باشد.
۴- امتهاى هلاکت شده پیشین ، فاقد جمعیتى از مصلحان دلسوز و بازدارنده مردم از فساد و تباهى «فلولا کان من القرون من قبلکم أُولُوا بقیة ینهون عن الفساد»
از معانى «بقیة» فضل و نیکى است. در تفسیر کشاف آمده: فلانى از «بقیة القوم» است; یعنى، از نیکان آنان است. بنابراین «اُولُوا بقیة»; یعنى، نیکان و دارندگان فضل که به مناسبت مورد به مصلحان دلسوز تعبیر شد. لولا به معناى «چرا نه» مى باشد و مفاد جمله «فلولا ...» این است که: چرا در میان امتهاى پیش از شما گروهى از مصلحان دلسوز نبودند که آن امتها را از فساد و تباهى باز دارند؟.
۵- فسادها و تباهیها ، آن گاه که رواج یابد و فراگیر شود ، امتها را در خطر عذابهاى الهى قرار مى دهد. «ینهون عن الفساد فى الأرض»
۶- لزوم نهى از منکر و بازدارى مردمان از فسادها و گناهان «فلولا کان ... أُولُوا بقیة ینهون عن الفساد»
۷- وجوب نهى از منکر در ادیان پیشین «فلولا کان من القرون من قبلکم أُولُوا بقیة ینهون عن الفساد»
۸- در میان امتهاى هلاک شده پیشین ، تنها اندکى از آنان از فساد و تباهى به دور بوده و مردم را از گناه و فساد نهى مى کردند. «فلولا کان ... أُولُوا بقیة ینهون عن الفساد فى الأرض إلاّ قلیلاً»
۹- خداوند ، تنها صالحان ناهى از منکر را از عذابهاى نازل شده بر امتهاى پیشین ، نجات داد. «إلاّ قلیلاً ممن أنجینا منهم»
«منهم» قید براى «قلیلاً» است و ضمیر در آن به «القرون» باز مى گردد و «من» در «ممن = مِن مَن» بیانیه است بنابراین «إلاّ قلیلاً ...»; یعنى، مگر اندکى از جوامع گذشته که در آنها صاحب خردانى ناهى از فساد بودند همانها که نجاتشان دادیم.
۱۰- نهى از منکر و بازدارى مردمان از فساد ، مایه نجات و رهایى از عذابهاى الهى است. «إلاّ قلیلاً ممن أنجینا منهم»
۱۱- ناهیان از منکر در میان اقوام هلاک شده پیشین به دلیل اندک بودنشان ، نتوانستند جامعه خویش را از فساد و تباهى بازدارند. «إلاّ قلیلاً ممن أنجینا منهم»
جمله «إلاّ قلیلاً...» به قرینه «أنجیناهم» دلالت مى کند که خداوند ناهیان از فساد را که در برخى از جوامع بودند نجات داد و جامعه ایشان را به عذاب هلاک کرد. بنابراین آن صاحب خردان نتوانسته بودند جامعه خویش را از فساد بازدارند و لذا عذاب بر جامعه آنان نازل شد.
۱۲- امتهاى هلاک شده پیشین ، مردمى دلبسته به تمتّعات و لذّتهاى دنیوى بودند. «واتبع الذین ظلموا ما أُترفوا فیه»
۱۳- گرایش شدید امتهاى پیشین به لذّتهاى مادى و تمتعات دنیوى ، آنان را به فساد و تباهى کشانید. «واتبع الذین ظلموا ما أُترفوا فیه»
«تُرفة» به معناى نعمت است و «مُترَف» به کسى گفته مى شود که نعمت فراوان آن را سرمست و سرکش کرده باشد. مراد از «ما» مال و منال و لذتهاى مادى است. بنابراین «ما أُترفوا فیه»; یعنى، مال و منال و لذایذى که در آن سرمست و سرکش شده بودند.
۱۴- جوامع هلاک شده پیشین ، مردمانى گنه کار بودند. «و کانوا مجرمین»
۱۵- دلبستگى به تمتعات دنیوى و لذّتهاى مادى ، گناه است. «واتبع الذین ظلموا ما أُترفوا فیه و کانوا مجرمین»
۱۶- رفاه و دلبستگى به لذّتهاى دنیا ، زمینه ساز ستمگرى و گرایش به جرم و گناه است. «واتبع الذین ظلموا ما أُترفوا فیه و کانوا مجرمین»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۰۹–۱۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۰۹–۱۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۰۹–۱۱۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۱۶ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۱۶ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۱۶ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۱۶ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۱۶ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۱۳–۱۱۷ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۱۶
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار ممانعت از فسادآثار نهی ازمنکراحکام نهی ازمنکردنیاطلبی اقوام پیشینعوامل جرم زافساد اکثریت جامعهفساد قوم لوطمصلحان در اقوام پیشینناهیان از منکر و افساد اقوام پیشینناهیان منکر در اقوام پیشیننجات مصلحان اقوام پیشیننجات ناهیان از منکرنهی ازمنکر در ادیانواجبات در ادیانکمی مصلحان اقوام پیشینکمی ناهیان منکر در اقوام پیشینگناه دنیاطلبیاقوام فاسدفساد اقوام پیشینفساد قوم ثمودفساد قوم عادفساد قوم نوحنهی از فسادنهی از گناهگناه اقوام پیشیناهمیت نهی ازمنکرآسیب شناسی جامعهزمینه ظلمعوامل فسادآثار فسادعذاب اقوام پیشینهلاکت اقوام پیشینتعالیم ادیانعوامل نجات از عذابزمینه گناهآثار رفاهموارد گناهعوامل هلاکتنجات بخشی خداآثار دنیاطلبیموجبات عذاب
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۱۱)
- برخورداری مؤمنان از حق مشارکت و دخالت در سرنوشت جامعه+۴ آیه
- ازاد نبودن فسادگری در جامعه+۴ آیه
- انجام اقدامات اصلاحی از سوی مصلحان جامعه، مانع نزول عذاب استیصال+۱ آیه
- اندک بودن اصلاحگران اجتماعی در میان امّتهای پیشین
- ضرورت وجود اصلاحگران در جامعه برای جلوگیری از فساد در اجتماع+۱ آیه
- خداوند، نجاتدهنده اصلاحگران اجتماعی امّتهای پیشین از عذاب و نابودی
- وجود اصلاحگران در اجتماع، ضامن بقای جامعه+۱ آیه
- اصلاحگران اجتماعی، دارای اندیشه و بصیرت در امور
- فقدان ناهیان از منکر و مصلحان از موانع اصلاح در جامعه+۱ آیه
- وجود اقلّیّت صالح در میان امّتهای گذشته
- وجود اقلّیّتی خردمند و نهیکننده از فساد میان ملّتهای گذشته
- رهایی اقلّیّت مصلح از نابودی به سبب اصلاحطلبیشان
- بیتفاوتی و سکوت اکثریّت پیشینیان در برابر فساد در زمین
- ستمگری، خوشگذرانی و تبهکاری اکثریّت پیشینیان
- ستمپیشگی امّتهای نابود شده پیشین
- رواج مفاسد اجتماعی میان امّتهای پیشین
- رهبری مترفان توانگر و کامران امّتها، سبب رواج مفاسد اجتماعی میان انها
- عدم توانایی امّتهای گذشته در بازداشتن مترفان ستمگر از فساد
- فساد امّتهای گذشته، عامل گرفتاری انان به عذاب و نابودی+۱ آیه
- فسادگری امّتها در زمین از عوامل کیفر و نابودی انان+۱ آیه
- ترک نهی از منکر از سوی امّتها، سبب نابودی انان+۱ آیه
- غرق شدن برخی امّتهای گذشته در دنیاو لذایذ ان، زمینهساز نابودی انان+۲ آیه
- ستم، سبب نابودی امّتهای پیشین+۴ آیه
- گناه و رفتار زشت، سبب نابودی امّتهای گذشته+۴ آیه
- وجود مصلحان اندک و بازدارنده از فساد میان امّتهای پیشین
- خداوند، نجاتدهنده مصلحان امّتهای پیشین
- ظهور و سقوط امّتهای فراوان در گذر تاریخ+۷ آیه
- هدف از تبلیغ و انذار جامعه، دور داشتن ان از فساد و تباهی+۱ آیه
- سوگند خداوند به پُر نمودن جهنّم، از مجرمان جنّ و انس
- حرمت فسادگری، در زمین+۴ آیه
- حرمت فسادگری، در زمین+۴ آیه
- وجوب نهی از منکر+۱۰ آیه
- وجوب نهی از منکر بر عالمان دین+۱ آیه
- حرمت ترک نهی از منکر+۳ آیه
- گرایش و دلبستگی امّتهای پیشین به رفاه و لذّتهای دنیوی، موجب ظلم
- دلبستگی و گرایش شدید به رفاه، از موجبات هلاکت امّتهای پیشین+۴ آیه
- دلبستگی به رفاه و لذّت های مادّی گناه و جرم
- گرایش شدید و علاقه پیشینیان به رفاه، از موجبات هلاکت انان+۱ آیه
- سرکشی و سرمستی ظالمان هنگام رفاه مندی+۲ آیه
- بهره مندی ظالمان از رفاه و اسایش دنیوی+۳ آیه
- هلاکت مرفّهان به سبب اعراض از پذیرش حق+۳ آیه
- سرزنش خداوند، از امّتهای پیشین، به دلیل سکوت در برابر فساد
- سکوت نکردن اندکی از امتهای گذشته، در برابر فساد
- سکوت در برابر منکرات و گناهان جامعه، موجب هلاکت و نابودی+۳ آیه
- سکوت گروهی از بنی اسراییل، در برابر منکرات جامعه خویش+۵ آیه
- مجرم بودن تجاوزگران و ستم پیشگان+۲ آیه
- مجرمان، در زمره ستمگران+۲ آیه
- مرفّهان و برخورداران سرمست جامعه، در زمره ستمکاران+۳ آیه
- مفسدان، عناصری بیدادگر و ستم پیشه
- جرم و گناه، زمینه ظلم و ستم+۱ آیه
- رفاه و برخورداری از نعمت فراوان، از موجبات تجاوز و ستم+۵ آیه
- ستمکاری قوم عاد، موجب هلاکت انان+۱ آیه
- امّتها و اقوام هلاک شده پیشین (نظیر امّت نوح، هود، صالح، لوط و...) امّتهای فاسد و تبهکار
- قوم عاد، مردمانی گناهکار
- عذاب خداوند بر ظالمان و مجرمان، بر پایه عدل و داد و مطابق با عمل انان+۱ آیه
- اقدامات اصلاحی از سوی مصلحان جامعه، مانع نزول عذاب+۱ آیه
- نهی از منکرات و مفاسد اجتماعی موجب نجات از عذاب الهی
- خداوند، نجات دهنده ناهیان از منکر و اصلاح گران اجتماعی امّتهای پیشین از عذاب و نابودی
- ترک اصلاح و جلوگیری نکردن از فساد در جامعه اباد، عامل نزول عذابِ نابودکننده+۱ آیه
- خوشگذرانی و تن اسایی، سبب نزول عذاب ویرانگر+۶ آیه
- تباهی و فساد، درپی دارنده نابودی و ویرانی و ابادانیها+۱ آیه
- از اهداف تبلیغ، دور نگهداشتن مردم از فساد و تباهی+۲ آیه
- حرمت فسادگری در زمین+۳ آیه
- ترک کردن نهی از منکر، موجب فساد در زمین
- امّتهای هلاک شده در گذشته، مردمانی فاسد
- بی تفاوتی و سکوت اکثریّت پیشینیان، در برابر فساد جامعه
- اندکی از مردم در بین اقوام پیشین، نهی کننده از فساد
- صالحان ناهی از فساد در اقوام پیشین، نجات یافته از عذابهای الهی
- گرایش شدید امّتهای پیشین به لذّتهای مادّی و تمتّعات دنیایی، عاملی برای کشانیده شدن انها به فساد و تباهی
- فراگیر شدن فسادها، عامل بروز عذابهای الهی، در اقوام پیشین
- امّتهای به هلاکت رسیده پیشین، مردمانی فاسد+۱ آیه
- پاک کردن زمین از افساد انسانها، مسیولیّت و وظیفه ای دینی
- زمین، جایگاهی برای فسادانگیزی انسانها+۴ آیه
- پاک کردن زمین از فساد انسانها، مسیولیّت و وظیفه ای دینی
- اندک بودن عوامل نهی از منکر و فساد، در بین اقوام پیشین
- نهی از منکر و بازداری مردمان از فساد، مایه نجات و رهایی از عذابهای الهی
- برانگیخته شدن عواطف و احساسات انسانها، شیوه ای برای دفع فساد+۳ آیه
- بیان زشتی فساد و نهی از ان، شیوه ای برای جلوگیری از مفاسد+۳ آیه
- دانشمندان توانمند، مکلف به مبارزه با فساد، در جامعه خود
- ظلم و ستم، عملی قبیح، از نظر عقل و عقلا+۲ آیه
- فساد، قبیح از نظر عقل+۴ آیه
- ترک نهی از منکر، زمینه ساز نزول عذاب و هلاکت قوم لوط
- افساد قوم لوط، زمینه نزول عذاب الهی بر انان
- سکوت در برابر گناه و منکرات، موجب هلاکت و نابودی+۳ آیه
- سرزنش دانشمندان و خردمندان، به دلیل سکوت انان در برابر گناه و مفاسد
- رفاه و دلبستگی به لذّتهای دنیا، موجب گرایش به جرم و گناه
- سکوت عالمان اگاه و بی تفاوتی انان در برابر منکرات، باعث رواج گناه در جامعه+۱ آیه
- عذاب استیصال، کیفر تبهکاران مجرم+۳ آیه
- گرفتاری امّتهای پیشین، به کیفر گناهان خویش+۳ آیه
- ظالمان، مردمی گناهکار و مجرم+۱ آیه
- رفاه و دلبستگی مترفان به لذّات دنیا، زمینه ساز جرم و گناه انان
- صاحبان علم، موظّف به نهی گناهکاران از فساد و ظلم در جامعه
- موظّف بودن عالمان، به نهی از گناه و منکرات+۱ آیه
- سکوت در برابر گناه و نهی نکردن از ان، گناه و ناروا+۲ آیه
- مترفان، مردمانی ستمگر و ظالم+۵ آیه
- ظلم و ستمگری مترفان، عامل عذاب و هلاکت انان+۵ آیه
- مترفان، مردمی گناهکار ومجرم
- ظلم و ستمگری مترفان، عامل عذاب انان+۵ آیه
- گناهکاری و مجرم بودن مترفان، موجب هلاکت و نابودی انان+۱ آیه
- ظلم و ستمگری مترفان امّتهای پیشین، عامل هلاکت و نابودی انان+۱ آیه
- هلاکت مترفان امّتهای پیشین، در پی جرم و گناهکاری انان+۲ آیه
- مُنجی/ اسماوصفات+۱ آیه
- جلوگیری از فساد و منکرات، به وسیله دانشمندان و صاحبان قدرت، موجب نجات انان
- وجوب نهی از منکر+۸ آیه
- حرمت ترک نهی از منکر+۴ آیه
- وجوب نهی از منکر بر عالمان دین+۱ آیه
- ترک نهی از منکر، موجب هلاکت و عقوبت الهی+۲ آیه
- پاک شدن زمین از فساد و تباهی، از علل نهی از منکر و بازداشتن مردمان از بدیها+۱ آیه
- وجوب نهی از منکر+۱۰ آیه
- وجوب نهی از منکر بر عالمان دینی+۱ آیه
- وجوب نهی از منکر، در ادیان پیشین