اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلَو لا کان‌َ مِن‌َ القُرُون‌ِ مِن قَبلِکُم أُولُوا بَقِيَّةٍ يَنهَون‌َ عَن‌ِ الفَسادِ فِي الأَرض‌ِ إِلاّ قَلِيلاً مِمَّن أَنجَينا مِنهُم وَ اتَّبَع‌َ الَّذِين‌َ ظَلَمُوا ما أُترِفُوا فِيه‌ِ وَ کانُوا مُجرِمِين‌َ (116)
پس چرا و براي چه نبود از قرون سابقه که هلاک شدند مثل عاد و ثمود و غير آنها صاحبان عقل و ايمان و فهم و ادراک که قوم خود را نهي کنند و جلوگيري
جلد 11 - صفحه 139
کنند از فساد در روي زمين تا عذاب بر آنها نازل نشود مگر عدّه قليل مثل انبياء و کساني که ايمان آورده بودند بآنها از کساني که ما آنها را نجات داديم و متابعت کردند کساني که ظلم کردند آنچه را که در او خوش گذراني ميکردند از لذائذ دنيوي و بودند گناه کار مرتکب اعمال قبيحه.
فَلَو لا کان‌َ مِن‌َ القُرُون‌ِ مِن قَبلِکُم خطاب باين امّت که اگر در ميان امم سابقه اشخاصي بودند که امر بمعروف و نهي از منکر ميکردند ما عذاب نازل نميکرديم، اشاره به اينکه اگر از ميان شما هم آمرين بمعروف و ناهين از منکر برداشته شوند بر شما هم عذاب نازل خواهد شد که در زمان حاضر هم اينکه دور کن اعظم اسلامي اگر برداشته شود عذاب نازل ميشود کُنتُم خَيرَ أُمَّةٍ أُخرِجَت لِلنّاس‌ِ تَأمُرُون‌َ بِالمَعرُوف‌ِ وَ تَنهَون‌َ عَن‌ِ المُنکَرِ الايه آل عمران آيه 106 که اگر امر بمعروف و نهي از منکر نباشد امتيازي با ساير امم ندارند همان معامله که بآنها شده با شما هم ميشود.
أُولُوا بَقِيَّةٍ کساني که در ميان قوم باقي بودند و خبر از امم قبل داشتند و عقل و ادراک و فهم و شعور داشتند که سبب عذاب امم قبل شرک و فسق و فساد بوده ولي بدبختانه همچه کساني نبودند که يَنهَون‌َ عَن‌ِ الفَسادِ فِي الأَرض‌ِ از ظلم و شرک و کفر و فسق و فجور الّا قليلا که فقط انبياء و عدّه قليلي که بآنها ايمان آورده بودند مِمَّن أَنجَينا مِنهُم که اينکه عدّه قليل هم از ميان قوم بامر الهي خارج شدند و عذاب نازل بر قوم دامن‌گير آنها نشد، و توهّم اينکه اينکه استثناء منقطع است فاسد است زيرا اينکه عده قليل از همان قوم بودند که بلفظ منهم ذکر شده.
وَ اتَّبَع‌َ الَّذِين‌َ ظَلَمُوا شرک و ظلم بانبياء و مؤمنين و ظلم بنفس خود و ظلم بيکديگر ما أُترِفُوا فِيه‌ِ آنچه را که فرو رفته بودند در او و متابعت شهوات
جلد 11 - صفحه 140
و هواي نفس و زخارف دنيوي و لذائذ نفساني.
وَ کانُوا مُجرِمِين‌َ و از هيچ گناه و معصيتي رو برگردان نبودند و اينکه تنبيه بزرگي است براي اهل معصيت که موجب اينکه نوع عذاب‌ها ميشوند.