اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما کان‌َ رَبُّک‌َ لِيُهلِک‌َ القُري بِظُلم‌ٍ وَ أَهلُها مُصلِحُون‌َ (117)
و هرگز پروردگار تو خدايي نيست که هلاک کند شهرستان‌هايي را از روي ظلم و حال آنکه اهل آن شهرستان مصلح باشند.
مسئلة- از اصول مذهب شيعه و معتزله از عامه مسئله عدل است و لکن اشاعره از عامّه و يهود و نصاري منکر عدل هستند و استدلال کردند بر اينکه خدا قدرت بر هر چيزي دارد مثلا اگر اراده کند فرداي محشر پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و ساير انبياء و اولياء را جهنم برد و فرعون و نمرود و شدّاد و ساير اشقياء را بهشت برد ميتواند و احدي حق اعتراض ندارد لا يُسئَل‌ُ عَمّا يَفعَل‌ُ وَ هُم يُسئَلُون‌َ انبياء آيه 23 و جواب از اينکه شبهه اينکه قدرت حق منافي با ترک فعل قبيح نيست فرق است بين نتوانستن و نکردن چنانچه معصومين عليهم السلام محال است از آنها صدور معصيت نه اينکه قدرت ندارند و الّا فضيلتي نبود کسي نتواند معصيت کند و اينکه آيه هم منافي نيست زيرا عدم سؤال از فعل الهي دليل نيست بر اينکه فاعل قبيح است و آيات شريفه سر تا سر قرآن ببانگ بلند ميفرمايد إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَظلِم‌ُ مِثقال‌َ ذَرَّةٍ نساء آيه 44 وَ ما کان‌َ اللّه‌ُ لِيَظلِمَهُم توبه آيه 71 وَ ما ظَلَمناهُم هود آيه 103 الي غير ذلک از آيات و مکرر اينکه موضوع را در موارد متعدده تذکر داده‌ايم لذا ميفرمايد وَ ما کان‌َ رَبُّک‌َ لِيُهلِک‌َ القُري بِظُلم‌ٍ وَ أَهلُها مُصلِحُون‌َ که اگر اهل صلاح باشند هرگز خداوند عذاب نازل نميکند و لو اهل صلاح کمتر باشند و اکثريت با اهل فساد باشد و از اينکه آيه شريفه چند نکته استفاده ميشود:
جلد 11 - صفحه 141
1- اينکه اگر آمرين بمعروف و ناهين از منکر ميان قوم باشند خداوند عذاب نميفرستد.
2- آنکه هر بلائي بانسان متوجه ميشود در اثر معاصي است مثل معاصي مثل زهر است ممکن است قليل آن و لو کسالت، و مرض توليد کند لکن قابل معالجه هست که برگرداند و رفع اثر آن بشود، و اما کثير آن قابل معالجه نيست و موجب هلاکت است، معاصي هم قابل توبه است اما کثير آن که موجب سياهي قلب و قساوت شود ديگر قابل علاج نيست و موجب هلاکت ميشود و همچنين زخم کم او قابل جرّاحي هست و اما زياد آن مورث تلف ميشود و هکذا ساير مضرّات 3- مثلي که معروف است بين مردم که ميگويند آتش که آمد تر و خشک هر دو را ميسوزاند تمام نيست تا تر را خشک نکند نميسوزاند اگر يک نفر صالح ميان قومي که اهل فساد هستند باشد عذاب نازل نميشود يا آن صالح را خارج ميکند پس از آن عذاب نازل ميفرمايد يا آنهم فاسد ميشود يَوم‌َ لا تَملِک‌ُ نَفس‌ٌ لِنَفس‌ٍ شَيئاً انفطار آيه 19.