اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما ظَلَمناهُم وَ لکِن ظَلَمُوا أَنفُسَهُم فَما أَغنَت عَنهُم آلِهَتُهُم‌ُ الَّتِي يَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ مِن شَي‌ءٍ لَمّا جاءَ أَمرُ رَبِّک‌َ وَ ما زادُوهُم غَيرَ تَتبِيب‌ٍ (101)
و ما ظلم نکرديم باين امم انبياء که هلاک شدند و لکن خود آنها بنفوس خود ظلم کردند پس بي‌نياز نکرد آنها را خدايان آنها که ميپرستيدند غير از خداي متعال از هيچ گونه عذابي موقعي که آمد امر پروردگار تو و زياد نکردند بر آنها غير از هلاکت و فناء و از بين رفتن آنها.
جلد 11 - صفحه 121
وَ ما ظَلَمناهُم ظلم از قبايح عقليه است و محال است از خداوند صادر شود و يکي از معاني عدل همين است که ظلم نميکند و فعل قبيح و لغو از او صادر نميشود بر کافر و فاسق زائد بر استحقاق عذاب نميکند و غير مستحق را عذاب نميفرمايد وَ لکِن ظَلَمُوا أَنفُسَهُم با اينکه خداوند از راه لطف و رحمت بر آنها انبياء فرستاد و حجت را بر آنها از هر جهت تمام کرد و راه رستگاري و نجات از مهالک را بآنها نشان داد و آنها علاوه بر اينکه قبول نکردند در مقام اذيت و ظلم بانبياء و گروندگان بآنها هر قدر توانستند کردند و فسق و فجور و طغيان نمودند و مانع ديگران هم شدند و نگذاشتند آنها بشرف ايمان مشرف شوند.
فَما أَغنَت عَنهُم پس بي‌نياز نکرد آنها را از عذاب الهي آلِهَتُهُم‌ُ بتهاي آنها و جلوگيري نکردند از عذاب.
الَّتِي يَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ خداوند عالم است که قدرت دارد بر دفع شرّ آنها از انبياء و مؤمنين و اينکه دشمنان آنها را هلاک نمايد مِن شَي‌ءٍ هيچگونه نفعي و دفع ضرري اينکه آلهه آنها براي آنها ندارند يک جمادي بيش نيستند.
لَمّا جاءَ أَمرُ رَبِّک‌َ موقعي که مشيّت الهي تعلق گرفت بهلاکت آنها اصنام آنها که جاي خود دارند اگر جن و انس جمع شوند و بخواهند مقابل مشيّت الهي عرض اندام کنند قدرت ندارند.
وَ ما زادُوهُم غَيرَ تَتبِيب‌ٍ تتبيب هلاکت است يعني آلهه آنها سبب شدند بر نزول عذاب الهي اينکه هم باين معني که پرستش اينها آلهه خود را که شرک باشد سبب استحقاق آنها شد بر عذاب آنها هم در دنيا و هم در آخرت و الّا خود آلهه که يک جمادي بيش نيست و منشأ هيچگونه اثري نيستند.