آیه ۱۰۱ سوره هود

سوره هود، آیه ۱۰۱ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۳

وَ مَا ظَلَمْنَاهُمْ وَ لٰكِنْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَمَا أَغْنَتْ عَنْهُمْ آلِهَتُهُمُ الَّتِي يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ شَيْ‌ءٍ لَمَّا جَاءَ أَمْرُ رَبِّكَ وَ مَا زَادُوهُمْ غَيْرَ تَتْبِيبٍ

ما به آنها ستم نکردیم؛ بلکه آنها خودشان بر خویشتن ستم روا داشتند! و هنگامی که فرمان مجازات الهی فرا رسید، معبودانی را که غیر از خدا می‌خواندند، آنها را یاری نکردند؛ و جز بر هلاکت آنان نیفزودند!

معنی کلمات و عبارات
«مَآ أَغْنَتْ عَنْهُمْ»: عذاب خدا را از ایشان دور نکرد. بدیشان سودی نبخشید. «مِن شَیْءٍ»: هیچ چیزی. حرف (مِنْ) در اینجا برای عمومیّت نفی بعد از خود می‌باشد. «تَتْبِیب»: هلاک ساختن. زیانمند کردن.
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- خداوند ، بر بندگانش ستم نمى کند. «و ما ظلمنهم» ۲- خداوند ، مردمان را به طرف گناهان (شرک ورزى ، انکار پیامبران و ...) سوق نمى دهد. «و ما ظلمنهم» منظور از ستم نکردن خدا بر بندگان این است که: او آنان را به موجبات هلاکت و عذاب (شرک و ...) وانمى دارد. بنابراین عذابهاى نازل شده بر آنان مقتضاى عملکرد خودشان است. ۳- شرک ورزى ، انکار پیامبران و ارتکاب گناه ، ستمهایى است که مشرکان ، کافران و گنه کاران در حقِ خود روا مى دارند. «و لکن ظلموا أنفسهم» مقصود از ظلم به نفس - که جمله «ظلموا أنفسهم» گویاى آن است - هم گناهان و هم آثار و تبعات آن مى باشد. برداشت فوق ناظر به لِحاظ نخست است. ۴- گرفتارى کافران ، مشرکان و گنه کاران به عذابهاى الهى ، ستم و کیفرى است که آنان خود براى خویشتن فراهم مى کنند. «و لکن ظلموا أنفسهم» چنان چه گذشت، مقصود از «ظلم به نفس» گناهان و نیز آثار و تبعات گناهان مى باشد; برداشت فوق ناظر به دومین لحاظ است. بنابراین «ظلموا أنفسهم...»; یعنى، نزول عذاب بر کافران - که از آثار و تبعات گناهانشان است - ستمى بود که آنان بر خود روا داشتند. ۵- اقوام هلاک شده گذشته: قوم نوح ، عادیان ، ثمودیان ، قوم شعیب و لوط و فرعونیان ، با شرک ورزى و انکارِ رسالت پیامبران ، بر خویش ستم کردند. «و ما ظلمنهم و لکن ظلموا أنفسهم» مراد از ضمیر «هم» و مانند آن در آیه مورد بحث ، اقوامى است که سرگذشت آنان در سوره هود بیان شده است; یعنى: قوم نوح ، عادو ... . ۶- عذابهاى نازل شده بر اقوام گذشته (فرعونیان ، عادیان و ...) کیفرهایى بود که آنان خود براى خویشتن فراهم آوردند. «و ما ظلمنهم و لکن ظلموا أنفسهم» ۷- مشرکان به هنگام نزول عذابهاى الهى ، از بتها و خدایان دروغین استمداد مى کنند و براى رفع آن ، از آنها یارى مى جویند. «فما أغنت عنهم ءالهتهم التى یدعون من دون الله من شىء لما جاء أمر ربک» مراد از «أمر ربک» عذاب الهى است. اغناء (مصدر أغنت) به معناى کفایت کردن و برطرف ساختن است. «من شىء» مفعول براى «ما أغنت» مى باشد و مقصود از آن عذاب است. بنابراین «فما أغنت عنهم آلهتهم ... من شىء»; یعنى، خدایانشان آنان را کفایت نکردند و حتى مقدار اندکى از عذاب را از ایشان، برطرف نساختند. ۸- بتها و خدایان پندارى ، هرگز به فریاد پرستشگران خویش نمى رسند و نمى توانند حتى اندکى از عذابهاى الهى را از آنان دور سازند. «فما أغنت عنهم ءالهتهم التى یدعون من دون الله من شىء لما جاء أمر ربک» ۹- تنها خداوند بر نجات آدمیان از خطرها و عذابها تواناست. «فما أغنت عنهم ... من دون الله» توصیف «ءالهتهم» به «التى یدعون من دون الله» گویاى این است که: نباید غیر خدا را به یارى طلبید; زیرا هر معبودى غیر از خداى یکتا ، از دفع عذاب ناتوان است. ۱۰- عذابهاى نازل شده بر مشرکان ، برخاسته از فرمان خداوند است. «لما جاء أمر ربک» ۱۱- نزول عذاب بر مشرکان و گنه پیشگان ، جلوه اى از ربوبیت خدا و در جهت تدبیر امور انسانهاست. «لما جاء أمر ربک» برداشت فوق ، با توجه به کلمه «رب» (مدبر و مربى) استفاده شده است. ۱۲- فرمانهاى خدا بدون کمترین تخلف و کاستیى ، تحقق مى یابد. «لما جاء أمر ربک» تعبیر کردن از عذاب به «أمر» - که به معناى فرمان است - به این نکته اشاره دارد که: آنچه خداوند به تحققش فرمان مى دهد ، عیناً و بدون کمترین کاستیى انجام مى پذیرد ، به گونه اى که گویا آن فعلِ انجام شده همان فرمان است. ۱۳- خداوند ، مشرکان عصر بعثت و منکران رسالت پیامبر(ص) را به عذاب و کیفر تهدید کرد. «فما أغنت عنهم ءالهتهم ... لما جاء أمر ربک» خطاب کردن به پیامبر(ص) (لما جاء أمر ربک) و (ذلک من أنباء القرى نقصه علیک) در بیان نتیجه گیرى از سرگذشت اقوام پیشین، حاوى این نکته است که: مشرکان عصر پیامبر نیز در خطر گرفتار شدن به آن گونه عذابها بودند. ۱۴- پرستش کنندگانِ خدایان دروغین ، مردمانى تباه شده و خسارت دیده اند. «و ما زادوهم غیر تتبیب» «تتبیب» در لغت به معانى خسارت دیدن ، خسارت زدن ، هلاکت ساختن و نیز نفرین و درخواست هلاکت و خسارت ، آمده است. ۱۵- استمداد از خدایان دروغین نه تنها سودى براى استمداد کنندگان ندارد; بلکه بر خسارت و تباهى آنان نیز مى افزاید. «و ما زادوهم غیر تتبیب» در جمله «و ما زادوهم ...» نسبت افزودن خسارت به بتها داده شده است; ولى از آن جا که بتها بر خسارت زدن ناتوانند، مراد از «ما زادوهم ...» به قرینه «التى یدعون ...» این است که: اعتقاد به بتها مایه خسارت است و خواندن آنها و استمداد از آنها به هنگام نزول عذاب الهى، موجب افزایش خسارت استمداد کنندگان خواهد شد.
تفسیر (۱۱)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

استمداد بی ثمربتها و نجات از عذابزیان استمداد از معبودان باطلعوامل عذاب مشرکانعوامل عذاب گناهکارانمعبودان باطل و نجات از عذابکیفر اهل مدینمنشأ عذاب مشرکانظلم اهل مدینعوامل عذاب کافرانظلم قوم لوطاستمداد مشرکاناستمداد از بتهاکیفر قوم نوحعذاب اهل مدینظلم قوم نوحمشرکان هنگام عذابعذاب فرعونیاناستمداد از معبودان باطلتهدید به کیفرکیفر قوم لوطظلم گناهزیانکاری مشرکانتهدید مشرکان صدر اسلامظلم قوم عادکیفر قوم عادکیفر فرعونیانتهدید مکذبان محمدظلم قوم ثمودهلاکت مشرکانظلم تکذیب انبیاکیفر قوم ثمودزیانکارانعذاب قوم نوححتمیت اوامر خداظلم فرعونیانعجز بتهاعذاب گناهکارانمدبر انسان هاعذاب قوم ثمودعذاب قوم عادظلم شرکعذاب مشرکانعذاب قوم لوطخدا و ظلمظلم به خودآثار تکذیب انبیاهدایتگری خداعجز معبودان باطلنجات از عذابنجات بخشی خداتهدید به عذابموارد ظلمآثار شرکصفات جلالتنزیه خداتهدیدهای خدانشانه های ربوبیت خدااوامر خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۵)
  • استعانت مشرکان از بتها و عدم اجابت انها+۲ آیه
  • محرومیّت فرعونیان از هرگونه امداد هنگام فرارسیدن عذاب الهی
  • نزول عذاب بر اقوام ستمپیشه به فرمان خداوند+۲ آیه
  • ستم به خود، پیامد بتپرستی+۱ آیه
  • زیانبار بودن بتها، برای بتپرستان+۲ آیه
  • باور مشرکان به الوهیّت بتهایشان+۲ آیه
  • محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۴ آیه
  • ثمودیان، مردمی بتپرست و مشرک+۱ آیه
  • ثمود، مردمانی ستمگر+۱ آیه
  • عذاب قوم ثمود، عادلانه و به دور از هرگونه ستم+۲ آیه
  • کیفر و هلاکت ستمگران و گناه کاران، مقتضای ربوبیّت خداوند+۲ آیه
  • کیفر کافران و مشرکان، اقتضای ربوبیّت الهی+۱ آیه
  • استمداد مشرکان از معبودان باطل، موجب خسارت و تباهی انان
  • استمداد مشرکان از معبودان باطل، موجب خسارت و تباهی انان
  • مجازات و هلاکت جوامع ظالم و گناهکاران، سنّت الهی+۳ آیه
  • شرک، مایه خسارت و از کف دادن سرمایه عمر+۲ آیه
  • شرک به خدا، مصداق ظلم و ستمگری+۴ آیه
  • اتّخاذ شریک برای خدا در تدبیر انسانها و جهان، پنداری نادرست+۲ آیه
  • باور مشرکان به الوهیّت بتها، در کنار خدا+۱ آیه
  • شرک در عبادت، مورد نکوهش و نهی خدا+۳ آیه
  • ناتوانی شریکان و معبودان از هر نوع اثر بخشی، دلیل بطلان شرک+۵ آیه
  • مددخواهی، زمینه پرستش معبودهای دروغین، از سوی مشرکان+۲ آیه
  • تهدید شدن مشرکان به عذاب، با صیحه اسمانی+۳ آیه
  • باور مشرکان به الوهیّت و معبود بودن بتهای شان+۲ آیه
  • مشرکان، مستحقّ کیفر و عذاب خداوندی+۳ آیه
  • فرعون، حاکمی شرک پیشه و معتقد به معبودهای دروغین+۲ آیه
  • بت پرستان، گرفتاران در دام شقاوت+۱ آیه
  • مشرکان، تیره بخت و شقاوتمند در قیامت+۳ آیه
  • ظلم و ستم به خویشتن، از عوامل شقاوت انسان+۲ آیه
  • ظلم و ستم شهرنشینان، موجب نزول عذاب الهی و خرابی شهرها+۶ آیه
  • ویرانی شهرها و هلاکت جوامع پیشین، به سبب ظلم و ستم اهل ان+۶ آیه
  • تهدید مشرکان، به عذاب با صیحه اسمانی+۳ آیه
  • هلاکت مردم مدین با صیحه مرگ بار اسمانی، بر اثر ظلم به خویشتن+۳ آیه
  • خداوند، منزّه از هر گونه ظلم به بندگان+۵ آیه
  • منزّه بودن خداوند از هرگونه ستم به بندگان، در جزا و پاداش+۱ آیه
  • ماندگاری ابادیها و شهرهای برخی از امّتهای ظالم، تا عصر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
  • کیفر ستم پیشگان، سنّت تغییرناپذیر خداوند+۲ آیه
  • گرفتاری به عذاب در اخرت، پیامد ظلم و ستمگری+۳ آیه
  • امّتهای ظالم و ستم پیشه، در خطر هلاکت و نابودی+۲ آیه
  • گرفتار امدن به لعنت، کیفر ظلم و ظالمان+۲ آیه
  • ظلم، درپی دارنده لعنت در دنیا+۲ آیه
  • اشراف و خوشگذرانان، مردمانی ظالم و ستم پیشه+۱ آیه
  • فرعون، فردی ستم پیشه+۳ آیه
  • ظلم و ستم فرعون به خویشتن، موجب هلاکت و عذاب وی+۴ آیه
  • هلاکت فرعون با عذاب الهی، به سبب ظلم وی+۴ آیه
  • فرعونیان، مردمی ستمگر و ظالم+۱ آیه
  • ستمگری فرعونیان، موجب هلاکت انان+۲ آیه
  • قوم ثمود، مردمانی ظالم و گرفتار عذاب الهی، بر اثر ستمگریهای خویش+۲ آیه
  • قوم عاد، در زمره ظالمان و ستمگران، به جهت انکار رسالت انبیا و عدم پذیرش دعوت انان+۲ آیه
  • رواج ظلم، در میان قوم عاد (جامعه پس از نوح(علیه السلام)) عامل نابود شدن انان با عذاب الهی+۲ آیه
  • قوم لوط، مردمی ظالم و مستحقّ عذاب+۳ آیه
  • ظلم، عامل نابودی شهرهای قوم لوط+۳ آیه
  • قوم نوح، مردمی ظالم و ستم پیشه+۲ آیه
  • مفسدان، عناصری بیدادگر و ستم پیشه
  • عذاب استیصال اقوام گذشته، پیامد ظلم به خودشان+۴ آیه
  • انکارکنندگان رسالت شعیب، در زمره ظالمان به نفس خویش+۱ آیه
  • کیفر الهی، عادلانه و به دور از هر گونه ظلم+۴ آیه
  • شرک، از مصادیق ظلم+۳ آیه
  • قوم عاد، مردمی ستمکار+۲ آیه
  • گرفتاری قوم عاد، به عذاب الهی، در پی ظلم انان+۳ آیه
  • عبادت غیر خدا و شرک، باعث خسران و زیانکاری+۱ آیه
  • عبادت غیر خدا، از مصادیق بارز ظلم+۲ آیه
  • پرستش غیر خدا، غیر سودمند به حال ادمی+۳ آیه
  • تعدّد معبودان باطل مشرکان+۲ آیه
  • عذاب خداوند بر فرعون و فرعونیان، مقتضای عدل و مطابق با عمل انان+۲ آیه
  • عذاب خداوند بر ظالمان و مجرمان، بر پایه عدل و داد و مطابق با عمل انان+۵ آیه
  • عدالت خداوند، در کیفر نمودن گناهکاران+۶ آیه
  • مراعات عدالت در کیفر الهی نسبت به گناهکاران و ستمگران+۲ آیه
  • عادلانه بودن عذاب در قیامت
  • کیفر انسانهای بدکار، بازتاب و نتیجه اعمال خود انها+۱ آیه
  • ظلم امّتهای پیشین، باعث ویرانی سرزمینهای اباد انان+۸ آیه
  • شهرهای اباد، در امّتهای پیشین+۴ آیه
  • ظلم و ستم فرعون به خویشتن، موجب هلاکت و عذاب وی+۴ آیه
  • فرعون، حاکمی مشرک و معتقد به خدایان متعدّد+۲ آیه
  • فرعون، فرمانروایی مشرک و بت پرست+۲ آیه
  • کیفر فرعون و عذاب او، مقتضای ربوبیّت خداوند+۲ آیه
  • ظلم و ستم، عملی قبیح، از نظر عقل و عقلا+۹ آیه
  • ظلم قوم لوط، زمینه ساز نزول عذاب الهی بر انان و موجب هلاکت شان+۱ آیه
  • ظلم و ستم قوم نوح به خویشتن، با بت پرستی و شرکورزی+۱ آیه
  • قوم نوح، خود عامل ظلم به خویشتن+۲ آیه
  • شرک، ظلم به نفس
  • شرک ورزی و انکار رسالت پیامبران، ظلم به نفس اقوام هلاک شده گذشته، چون قوم نوح، عادیان، ثمودیان، قوم شعیب و لوط و فرعونیان+۱ آیه
  • نزول عذاب بر مشرکان، پیامد ظلم انان به نفس خویش
  • عذابهای نازل شده بر اقوام گذشته (فرعونیان، عادیان، ثمودیان و ...) کیفرهایی به واسطه ظلم انان به نفس خویش+۲ آیه
  • نقش عملکرد ظالمانه خود انسانها در ابتلا به دشواریها+۴ آیه
واژه‌ها