اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذا حَضَرَ القِسمَةَ أُولُوا القُربي وَ اليَتامي وَ المَساکِين‌ُ فَارزُقُوهُم مِنه‌ُ وَ قُولُوا لَهُم قَولاً مَعرُوفاً «8»
و زماني که حاضر باشند در موقع قسمت ترکه بين وراث ساير اقارب که ميراث بر نيستند و جزو طبقه بعد هستند و يتامي و فقراء پيش از قسمت يک مقداري بآنها بدهيد که آنها هم بي‌بهره نباشد و با آنها با زبان خوش صحبت کنيد.
اخبار در اينکه آيه مختلف است، در بعض اخبار دارد که اينکه آيه نسخ شده
جلد 5 - صفحه 19
بآيات ارث و در بعضي دارد که غير منسوخ است.
و بالجمله مطابق فتوي و عمل اصحاب اينست که امر (فَارزُقُوهُم) امر استحبابي است واجب نيست آن هم مشروط به اينکه وارث صغير و مجنون و سفيه نباشد که از سهم آنها نميتوان تصرف نمود و همين مقتضاي جمع بين اخبار است زيرا اخباري که ميفرمايد منسوخ شده حمل بر اينکه معني ميتوان کرد که ظاهر اينکه آيه وجوب است و اگر آيات ارث نبود ميگفتيم که واجب است بظاهر الامر لکن آيات ارث قرينه است بر اينکه اينکه امر وجوبي نيست و معني نسخ يعني خلاف ظاهر مراد است.
و اخباري که ميفرمايد محکم و غير منسوخ است اينست که اصل حکم برداشته نشده که بگوئيم جايز نيست و نبايد بآنها داد.
مطلب ديگر آنکه از بعض اخبار استفاده ميشود که راجع بخود مورث است که وصيت کند چيزي بساير ارحام و يتامي و مساکين بدهند چنان که مفاد آيه شريفه است الوَصِيَّةُ لِلوالِدَين‌ِ وَ الأَقرَبِين‌َ بِالمَعرُوف‌ِ بقره آيه 180، و اينکه هم منافات ندارد زيرا يکي از مصاديق عام است، غاية الامر اينکه وصيت مستحب‌ّ است و لو عمل بوصيت واجب است.
و ممکن است مراد از حضور اقربين و يتامي و مساکين نه مجرد حضور در مجلس قسمت باشد بلکه حضور در محل در موقع قسمت است که اگر غائب باشند در بلاد ديگر و دست رس نباشند از مورد آيه خارجند.
مسئله ديگر آنکه بعضي گفتند مراد از يتامي و مساکين يتامي و مساکين از ارحام هستند چنانچه مراد از أُولُوا القُربي فقراء از ذوي القربي است چنانچه در آيه خمس وَ اعلَمُوا أَنَّما غَنِمتُم مِن شَي‌ءٍ فَأَن‌َّ لِلّه‌ِ خُمُسَه‌ُ وَ لِلرَّسُول‌ِ وَ لِذِي القُربي وَ اليَتامي وَ المَساکِين‌ِ وَ ابن‌ِ السَّبِيل‌ِ الآية انفال آيه 41، مراد يتامي و مساکين
جلد 5 - صفحه 20
و إبن سبيل از سادات است لکن اينهم خلاف ظاهر است زيرا اولوا القربي اعم از فقير و غير فقير است و يتامي و مساکين اگر مراد از ارحام باشد خود اولوا القربي شامل بود احتياج ببيان نبود بلکه آنهم اعم است بلکه ميتوان گفت غير ارحام است چون عطف باولي القربي است و اللّه العالم.