آيات قبل، از حرام خوارى نهى فرمود، اين آيه به ريشه‌ى حرام‌خوارى اشاره مى‌کند که طمع، آرزو و رقابت است.
عدالت، غير از تساوى است. عدالت همه جا ارزش است، ولى تساوى گاهى ارزش وگاهى ظلم است. مثلًا اگر پزشک به همه مريض‌ها يک نوع دارو بدهد، يا معلّم به همه شاگردان يک نوع نمره بدهد، تساوى هست، امّا عدالت نيست. عدالت، آن است که به هرکس بر اساس استحقاقش بدهيم، گرچه تفاوت باشد، زيرا تفاوت گذاشتن بر اساس لياقت‌ها و کمالات حقّ است، امّا تبعيض باطل است. تبعيض آن است که بدون دليل و براساس هواى نفس يکى را بر ديگرى ترجيح دهيم، ولى تفاوت آن است که بر اساس معيارها يکى را بر
جلد 2 - صفحه 57
ديگرى ترجيح دهيم. بنابراين بايد آرزوى عدالت داشت، ولى تمنّاى يکسان بودن همه چيز و همه کس نابجاست. اعضاى يک بدن و اجزاى يک ماشين از نظر جنس و شکل و کارايى متفاوتند، امّا تفاوت آنها حکيمانه است. اگر خداوند، همه را يکسان نيافريده، طبق حکمت اوست. بنابراين در امورى که به دست ما نيست، مثل جنسيّت، زيبايى، استعداد، بيان، هوش، عمر و ... بايد به تقسيم و تقدير الهى راضى بود. ما که خدا را عادل و حکيم مى‌دانيم، اگر در جايى هم دليل و حکمت چيزى را نفهميديم نبايد قضاوت عجولانه و جاهلانه همراه با سوءظن يا توقّع نابجا به خداوند حکيم داشته باشيم و يا بر دارندگان اين نعمت‌ها حسد ورزيم، چرا که با فزونى هر نعمتى، مسئوليّت بيشتر مى‌شود و آمدن هر نعمتى، با غم از دست دادنش همراه است. اين حقيقت را در نهج‌البلاغه مى‌خوانيم.
در موارد اختيارى، بايد با کوشش و تلاش و پرهيز از کسالت و تنبلى، در رقابتى سالم به قوّت و کثرت و استقلال رسيد و اجازه‌ى استثمار و استعمار به ديگران نداد و در مواردى که بدست ما نيست، بايد تفاوت‌ها را دليل رشد و آزمايش و تحرک و تعاون و پيوستگى جامعه دانست، زيرا که اگر همه مردم داراى امکانات يکسان باشند، صفات انسانى از قبيل:
سخاوت، شجاعت و ايثار در انسان رشد نمى‌کند. انسان در لابلاى فراز و نشيب‌ها خود را نشان مى‌دهد، حرکت مى‌کند و با ديگران به خاطر نيازش پيوند مى‌خورد.
امام صادق عليه السلام در پاسخ از آيه فرمودند: کسى به همسر و فرزند ديگران چشم داشت نداشته باشد، ولى همانند آن را از خداوند بخواهد. «1»
زمانى که اين آيه نازل شد، اصحاب پيامبراکرم گفتند: مقصود از فضل در «وَ سْئَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ» چيست؟ قرار شد تا على عليه السلام اين موضوع را از پيامبر سؤال کند. پيامبر صلى الله عليه و آله در پاسخ فرمودند: خداوند ارزاق را در ميان مردم از طريق حلال تقسيم کرده وحرام را نيز عرضه کرده است. کسى که حرام را تحصيل کند، به همان اندازه از رزق حلال خود کاسته است و بر حرام مورد محاسبه قرار مى‌گيرد. «2»
«1». وسائل، ج 12، ص 241.
«2». تفسير عيّاشى، ج 1، ص 215.
جلد 2 - صفحه 58