آیه ۳۲ سوره نساء

سوره نساء(النساء)، آیه ۳۲ · جزء ۵ · صفحه ۸۳

وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبُوا وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبْنَ وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِن فَضْلِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا

برتریهایی را که خداوند برای بعضی از شما بر بعضی دیگر قرار داده آرزو نکنید! (این تفاوتهای طبیعی و حقوقی، برای حفظ نظام زندگی شما، و بر طبق عدالت است. ولی با این حال،) مردان نصیبی از آنچه به دست می‌آورند دارند، و زنان نیز نصیبی؛ (و نباید حقوق هیچ‌یک پایمال گردد). و از فضل (و رحمت و برکت) خدا، برای رفع تنگناها طلب کنید! و خداوند به هر چیز داناست.

نزول

سال ۲۰ بعثت(دوره مدنی) · این آیه همچون دیگر آیات سوره نساء در مدینه بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نازل گردیده است. بازپخش وحی در این سال

شأن نزول

«شیخ طوسى» گوید: مجاهد گويد: سبب نزول اين آيه چنين بوده است که ام‌سلمة گفت: يا رسول الله ما هم‌دوش با مردان به جنگ نمى رويم و نصف ميراث حق ما است. اى کاش مرد مي‌بوديم و با مردان به قتال و کارزار در جنگ مى پرداختيم. زجاج گويد: مردان مى گفتند: اى کاش در آخرت نيز بر زنان برترى مي‌داشتيم، همچنانى که در دنيا داريم و نيز زنان مى گفتند: اى کاش وزر و وبال ما در آخرت نصف مردان مي‌گرديد، همچنانى که در دنيا نصف آنان ارث مى بريم. چنانکه قتادة و سدى روايت و نقل کرده اند.

طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‌۳، ص ۳. محمدباقر محقق،‌ نمونه بینات در شأن نزول آیات از نظر شیخ طوسی و سایر مفسرین خاصه و عامه، ص ۱۹۳. حاكم از عامه نيز آن را از ام‌سلمة نقل و روايت نموده است. در تفسير ابن ابى‌حاتم از ابن عباس روايت شده كه زنى نزد رسول خدا آمد و گفت: يا رسول الله مطابق آيه «لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ» مرد دو برابر زن ارث مى برد و شهادت دو زن هم برابر شهادت يك مرد است. آيا اگر زن عمل خير و كار نيكى انجام بدهد، ثواب آن نيز نصف مرد است؟ سپس اين آيه نازل گرديد. در تفسير برهان به نقل از ابن شهر آشوب و او از امامين امام باقر|باقر و امام صادق|صادق عليهماالسلام چنين روايت كرده كه اين آيه و آيه «ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ» درباره امام على مرتضى عليه‌السلام نازل شده است.

در آن زمان چه می‌گذشت (۷ رویداد)
نکات آیه
۱- خداوند، برخى از مردم را با برخوردار نمودن بیشتر از نعمتهاى خویش، بر برخى دیگر برترى داده است. «و لا تتمنّوا ما فضّل اللّه به بعضکم على بعض» ۲- لزوم خوددارى از طمعورزى و آرزوى دستیابى به نعمتهاى خدادادى دیگران «و لا تتمنّوا ما فضّل اللّه به بعضکم على بعض» ۳- وجود تفاوتهاى خدادادى در میان مردم «و لا تتمنّوا ما فضّل اللّه به بعضکم على بعض» ۴- چشمداشت به نعمتهاى دیگران، کارى زشت و نکوهیده «و لا تتمنّوا ما فضّل اللّه به بعضکم على بعض» ۵- چشمداشت و آرزوى دستیابى به نعمتهاى دیگران، زمینه ارتکاب گناه «ان تجتنبوا کبائر ما تنهون عنه ... و لا تتمنّوا ما فضّل اللّه» نهى از آرزوى دستیابى به نعمتهاى دیگران، پس از ترغیب به اجتناب گناهان، مى تواند اشاره به ریشه برخى گناهان کبیره و ارشاد به راه مبارزه با آن باشد. ۶- چشمداشت و آرزوى دستیابى به نعمتهاى خدادادى دیگران، زمینه حرامخوارى و ناهنجاریهاى اقتصادى «لا تاکلوا اموالکم بینکم بالباطل ... و لا تتمنّوا ما فضّل اللّه به بعضکم على بعض» نهى از آرزوى دستیابى به نعمتهاى دیگران، پس از بیان حکم تصرفات ناروا در اموال مردم، مى تواند بیانگر این باشد که تملک اموال دیگران از راه باطل، ریشه در طمعورزى به نعمتهاى دیگران دارد. ۷- مبارزه با علل و زمینه هاى گناه، از روشهاى قرآن در مبارزه با مفاسد «لا تاکلوا اموالکم بینکم بالباطل ... و لا تتمنّوا ما فضّل اللّه به بعضکم على بعض» ۸- لزوم مبارزه با ریشه ها و علل گناه، براى تأمین سلامت جامعه «لا تاکلوا اموالکم بینکم بالباطل ... و لا تقتلوا انفسکم ... و لا تتمنّوا ما فضّل اللّه» ۹- حق مساوى زن و مرد در مالکیّت و بهرهورى از کار و تلاش خویش «للرّجال نصیب مما اکتسبوا و للنساء نصیب مما اکتسبن» ۱۰- هر زن و مردى به پاداش اعمال خویش خواهد رسید. «للرّجال نصیب مما اکتسبوا و للنساء نصیب مما اکتسبن» جمله «للرجال نصیب ... »، مى تواند به این معنى باشد که هر انسانى، چه زن و چه مرد، بر اساس تکالیفى که خدا بر عهده او گذاشته، بهره مند از ثواب و پاداش خواهد شد. ۱۱- آمیختگى مسائل اقتصادى اسلام با اخلاق «لا تاکلوا ... و لا تتمنّوا ما فضّل اللّه ... للرّجال نصیب ... و للنساء نصیب» قرآن در این آیه و آیات گذشته، مسأله اقتصادى (لا تاکلوا ... للرجال نصیب) را با مسأله اخلاقى (لا تتمنوا) مرتبط دانسته و یکى را ریشه دیگرى معرفى کرده است. ۱۲- هر کس چه زن و چه مرد مالک دسترنج خویش است. «للرّجال نصیب ... و للنساء نصیب» ۱۳- زن و مرد، داراى حق کسب و کار «للرّجال نصیب ... و للنساء نصیب مما اکتسبن» ۱۴- برترى برخى از مردم بر برخى دیگر، نیتجه کار و قابلیّتهاى خود آنان است. «و لا تتمنّوا ما فضّل اللّه ... و للنساء نصیب مما اکتسبن» جمله «للرجال ... »، تعلیل جمله «لا تتمنوا ما فضل اللّه» است و بیانگر آن است که قابلیّت انسانها و کار و تلاش آنان منشأ این برترى شده است. گفتنى است که تصریح به «رجال» و «نساء»، اشاره به تفاوت قابلیّتها دارد. و گر نه مى فرمود: «للانسان نصیب مما اکتسب». ۱۵- توجه به نقش تلاش و قابلیّت افراد در برترى یافتن آنان، زمینه دورى جستن از تمنى نسبت به داراییها و امتیازات دیگران «و لا تتمنّوا ما فضّل اللّه ... للرّجال نصیب ... و للنساء نصیب» خداوند پس از منع طمعورزى به نعمتهاى دیگران، آن را نتیجه قابلیّت و تلاش افراد معرفى کرده تا زمینه آرزوهاى منفى را قطع کند. ۱۶- انسان، فقط مالک بخشى از درآمدهاى خویش است. «للرّجال نصیب مما اکتسبوا و للنساء نصیب مما اکتسبن» بنابر اینکه «من» در «ممّا» براى تبعیض باشد. یعنى انسانها مالک بخشى از درآمد خویش هستند و بخش دیگر مثلا از آنِ فقرا و یا حکومت اسلامى است. ۱۷- آدمى باید کمبودهاى خویش را با تقاضاى از خدا جبران کند، نه با طمعورزى و دست اندازى به حقوق دیگران «و لا تتمنّوا ما فضّل اللّه ... و سئلوا اللّه من فضله» ۱۸- لزوم امیدوارى به فضل خداوند در دعا و تقاضا از او «و سئلوا اللّه من فضله» ۱۹- نقش دعا در جلب فضل الهى «و سئلوا اللّه من فضله» ۲۰- امیدوارى به فضل الهى، زمینه ساز پرهیز از طمعورزى نسبت به داراییهاى دیگران «و لا تتمنّوا ما فضّل اللّه ... و سئلوا اللّه من فضله» نهى از تمنى و طمعورزى، و آنگاه امر به تقاضا از خدا، که نتیجه آن امیدبخشى به فضل الهى است، در حقیقت ارائه راهى است براى اجتناب از حسرت و دست اندازى به نعمتهاى دیگران. ۲۱- ضرورت امیدوارى به فضل خدا، در کنار کار و کوشش «للرّجال نصیب مما اکتسبوا و للنساء نصیب ... و سئلوا اللّه من فضله» جمله «للرجال ... » تعلیل جمله سابق است ; یعنى آرزوى نعمت دیگران نکنید، بکله خود در به دست آوردن مال و منال تلاش کرده و به فضل خدا نیز امیدوار باشید. ۲۲- جهت صحیح دادن به انگیزه هاى درونى انسان، از روشهاى تربیتى قرآن «و لا تتمنّوا ... و سئلوا اللّه من فضله» وجود آرزو و تمایل در آدمى انکارناپذیر است و قرآن، ضمن تحریم چشمداشت به اموال دیگران، خواسته هاى مردم را با فراخوانى آنان به جستجوى فضل خدا، جهتى صحیح داده است. ۲۳- خداوند، آگاه و دانا به هر چیز است. «انّ اللّه کان بکل شىء علیماً» ۲۴- خداوند، دانا به درخواستها و نیازهاى انسان «و سئلوا اللّه من فضله انّ اللّه کان بکل شىء علیماً» از مصادیق مورد نظر براى «بکل شىء»، تمام مسائلى است که در این آیه مطرح شده و از جمله، نیازها و درخواستهاى انسانهاست. ۲۵- آگاهى کامل خداوند به آرزوها و حالات درونى انسانها «و لا تتمنّوا ... انّ اللّه کان بکل شىء علیماً» ۲۶- توجه به آگاهى همه جانبه خداوند، زمینه مراقبت انسان بر حالات درونى خویش «و لا تتمنّوا ... انّ اللّه کان بکل شىء علیماً»
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۲۷- مرد، وظیفه دار پرهیز از دلدادگى به همسر و دختر دیگران و آرزوى داشتن آنها «و لا تتمنّوا ما فضّل اللّه به بعضکم على بعض» امام صادق (ع) در پاسخ به سؤال از آیه فوق فرمود: لا یتمنّى الرّجل امرأة الرجل و لا ابنته ... . [منبع: تفسیر عیاشى، ج ۱، ص ۲۳۹، ح ۱۱۵ ; تفسیر برهان، ج ۱، ص ۳۶۶، ح ۲.] ۲۸- درخواست روزى افزونتر از روزى مقدّر از درگاه خداوند، خواسته اى پسندیده و سزاوار «و سئلوا اللّه من فضله» امام صادق (ع): انّ اللّه قسّم الارزاق بین عباده و افضل فضلا کثیراً لم یقسّمه بین احد قال اللّه عز و جل: «و سئلوا اللّه من فضله». [منبع: تفسیر عیاشى، ج ۱، ص ۲۳۹، ح ۱۱۷ ; نورالثقلین، ج ۱، ص ۴۷۵، ح ۲۲۰ ; تفسیر برهان، ج ۱، ص ۳۶۶، ح ۴ ; بحارالانوار، ج ۵، ص ۱۴۵- ، ح ۵.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۰)
  • چشمداشت به نعمتهای خدادادی دیگران و ارزوی دستیابی به ان، امری ناپسند
  • زنان، برخوردار از حقّ تصرّف در اموال خویش و دارای استقلال اقتصادی+۲ آیه
  • ازادی انسان در انجام فعالیّتهای اقتصادی+۲ آیه
  • ازادی و استقلال زنان در فعّالیّتهای اقتصادی
  • شایسته بودن دعا برای پیشرفت اقتصادی+۱ آیه
  • امید به فضل الهی، زمینهساز پرهیز از طمعورزی به داراییهای دیگران
  • ضرورت امید به فضل خدا در کنار کار و کوشش
  • امید به فضل الهی، زمینهساز پرهیز از طمعورزی به داراییهای دیگران
  • تفاوت انسانها در برخورداری از امکانات و نعمتها+۱ آیه
  • عادلانه بودن پاداش الهی، نسبت به همه انسانها+۲ آیه
  • جواز تجارت و کسب و کار، برای زن و مرد
  • حق کسب و تجارت برای زن و مرد و بهرهوری از ان
  • جهان افرینش، در احاطه علم گسترده خداوند+۱ آیه
  • امیدواری به فضل الهی، زمینهساز پرهیز از طمعورزی نسبت به داراییهای دیگران
  • لزوم اجتناب از طمعورزی و ارزوی دستیابی به نعمتهای خدادادی دیگران
  • لزوم اجتناب هر یک از زنان و مردان، از طمعورزی به مزایای خدادادی و اکتسابی یکدیگر
  • درخواست از فضل خدا، راه بهرهمندی از عطایای الهی و نجات از حسادت به دیگران
  • توجّه به حکمت و علم خدا در برتریها و تفاوتها، راه درمان خصلت حسد
  • ضعف خداشناسی و جهل به حکمت تفاوتهای موجود در میان انسانها، از عوامل حسادت
  • حسد، از صفات نکوهیده و مورد نهی خدا
  • انسانها (زنان و مردان) دارای حق مساوی، در کسب و کار و مالکیّت
  • حق ازادی تجارت، برای مرد و زن
  • حرمت چشمداشت به امتیازات تشریعی عطا شده از جانب خداوند (مانند دو برابر بودن ارث مردان)
  • عدم جواز چشمداشت و ارزوی دستیابی به امتیازات و نعمتهای خدادادی دیگران
  • جواز تجارت و کسب و کار، برای زن و مرد
  • مطلوبیّت درخواست روزی از خداوند+۱ آیه
  • جواز تملّک هر کس بر دسترنج خود
  • لزوم امیدواری به فضل و عنایت خدا+۲ آیه
  • تفاوت انسانها، در برخورداری از فضل خدا+۶ آیه
  • نقش دعا، در بهره مندی از فضل خداوند
  • کار و کسب، زمینه بهره مندی از فضل و رحمت الهی
  • خویشاوندان، دارای سهمی معلوم از میراث+۱ آیه
  • دعا، عاملی مؤثّر در جلب فضل الهی
  • درخواست روزی افزونتر از روزی مقدّر از درگاه الهی، توصیه خداوند به بندگان
  • دعوت مردم به دعا و نیایش، از سوی خداوند
  • لزوم رضایت هر یک از زنان و مردان، به تفضلات و امتیازات مقرر شده از جانب خداوند برای انان
  • لزوم رضا به عطای خدا و طمع نداشتن به بیش از حق خود+۱ آیه
  • منافات نداشتن رضا به عطای خدا با دعا و درخواست عطایا از فضل الهی
  • منافات نداشتن رضا به عطای خداوند، با دعا و درخواست عطا از فضل الهی
  • استقلال زنان، در فعالیّتهای اقتصادی و بهره مندی از دسترنج و اموال خود+۲ آیه
  • جواز اشتغال (تجارت و کسب و کار) برای زن، همانند مردان+۱ آیه
  • اهمّیّت حقوق زنان، از دیدگاه اسلام+۴ آیه
  • زن، دارای حق کسب و کار و تحصیل درامد
  • برخورداری هر کدام از زن و مرد بر یکدیگر، در جهاتی از امور+۲ آیه
  • دعاها و نیایشها، در قلمرو استماع و اگاهی خدا
  • خداوند، عالم به شایستگان تفضّلات خود+۴ آیه
  • همه مخلوقات و اشیا، در قلمرو علم و اگاهی خدا
  • علیم / اسماوصفات+۷ آیه
  • لزوم امیدواری به فضل و عنایت خدا+۴ آیه
  • تفاوت انسانها، در برخورداری از فضل خدا+۶ آیه
  • تفاوت در برخورداری از فضل خدا، ناشی از علم گسترده او+۵ آیه
  • نقش دعا، در بهره مندی از فضل خداوند
  • کار و کسب، زمینه بهره مندی از فضل و رحمت الهی
  • زنان و مردان، دارای حق دستمزد و تلاش خویش
  • زنان مانند مردان، برخوردار از حق کار و کسب
  • مشروعیّت کار برای زنان، همانند مردان
  • نقش کار، در مالکیّت افراد بر دسترنج خود+۱ آیه
  • زنان مانند مردان، برخوردار از حق تملّک نسبت به حاصل کار و تلاش خویش
  • زنان، برخوردار از حق تصرف در اموال خویش+۲ آیه
  • مال، ثروت و امکانات مادّی، از عنایات و فضل الهی+۳ آیه
  • انسانها (زن و مرد) دارای حق مساوی، در بهرهوری از کسب و فعالیّتهای اقتصادی
  • زنان، برخوردار از حق تصرّف در اموال خویش و دارای استقلال اقتصادی، همانند مردان+۲ آیه
  • عمل و تلاش هر انسان، از اسباب مالکیّت او بر دسترنج خود+۱ آیه
  • زنان، برخوردار از استقلال مالی
  • اصل مالکیّت مردم بر اموال خویش، مورد پذیرش اسلام+۲ آیه
  • مرد، دارای حق کسب و کار و تجارت، با امید به فضل خدا
  • مرد و زن، دارای حقوق مساوی در مالکیت و بهرهوری از تلاش خویش
  • تفاوت مرد و زن، در مسایل حقوقی+۲ آیه
  • مُفَضِّل/ اسماوصفات+۵ آیه
  • حسدورزی مؤمنان، مورد نهی خداوند+۱ آیه
واژه‌ها