اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لا تَتَمَنَّوا ما فَضَّل‌َ اللّه‌ُ بِه‌ِ بَعضَکُم عَلي بَعض‌ٍ لِلرِّجال‌ِ نَصِيب‌ٌ مِمَّا اکتَسَبُوا وَ لِلنِّساءِ نَصِيب‌ٌ مِمَّا اکتَسَبن‌َ وَ سئَلُوا اللّه‌َ مِن فَضلِه‌ِ إِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ عَلِيماً (32)
و آرزو نکنيد آنچه را که خداوند فضيلت داده بعض شما را بر بعض ديگر از براي مردان است نصيب از آنچه کسب نمودند و از براي زنان است نصيب از آنچه کسب کردند و از خدا سؤال کنيد که زائد بر مقدار قابليت و استعداد شما بشما تفضل فرمايد محققا خدا بهر چيز عالم است.
اينکه آيه شريفه عام است و لو در مورد ميراث يا در موضوع جهاد يا موارد ديگري نازل شده باشد زيرا مورد مخصص نيست، و توضيح کلام در اينکه آيه موقوف بر تقديم يک مقدمه است و آن اينست که خداوند حکيم که عالم بجميع حکم و مصالح است و عادل است تمام کارها و افعال آن مطابق با مصالح است و ابدا کار قبيح و ذي مفسده از او صادر نخواهد شد و محال است صادر شود، البته نسبت بهر يک از بندگانش آنچه صلاح شخصي يا نوعي او است بآن عنايت ميفرمايد از غنا و فقر و عزت و ذلت و مرض و صحت و حيات و موت و نعمت و بلا و جمال و حسن صورت و قبح آن و رجوليت و انوثيت و بياض وجه و سواد آن و غير اينها حتي فهم و بله و عقل و جنون و بصر و عمي و سمع و صم و نطق و بکم و هر چه از جانب او باشد در دنيا و همچنين مثوبات در آخرت نبايد در کارهاي او اعتراض نمود که چرا بفلان غنا و عزت و صحت و نعمت و زيبايي و عقل و فهم و غير اينها از نعم مرحمت فرمودي و بفلان ندادي ان من عبادي من لا يصلحه الا الغناء فلو افقرته لافسده ذلک و ان من عبادي من لا يصلحه الا الفقر فلو اغنيته لافسده ذلک فمن لم يرض بقضايي و لم يصبر علي بلائي فليطلب ربا سواي و ليخرج من ارضي و سمائي بلي مانعي ندارد که از خداوند طلب نمائيد که بشما هم تفضل فرمايد.
جلد 5 - صفحه 68
بعد از اينکه مقدمه مي‌گوييم قوله تعالي وَ لا تَتَمَنَّوا ما فَضَّل‌َ اللّه‌ُ بِه‌ِ بَعضَکُم عَلي بَعض‌ٍ تمني بمعني آرزو است و اينکه غير از رجاء است که بمعني اميدواري است و اينکه تمني از اخلاق رذيله است و تعبير بآمال ميکنند و غير از غبطه است که تعبير بحسرت ميکنند و غير از حسد است که تمني زوال نعمت از غير باشد که يک نوع تمني است، لذا مي‌گوييم خداوند هر چه بهر که داده چه از نعم دنيوي و چه از نعم اخروي و مثوبات تفضلاتي است که تماما بجا و بموقع است نبايد حسد برد و تمناي زوال نعمت از او کرد که دارد در اخبار
الحسد يأکل الايمان کما تأکل النار الحطب
و معلوم است شخص حسود اعتراض بخدا دارد و عدل الهي را منکر است و موجب زوال ايمان است لذا ميفرمايد لِلرِّجال‌ِ نَصِيب‌ٌ مِمَّا اکتَسَبُوا چه از منافع دنيوي بتجارت و کسب و زراعت و غير اينها و چه از منافع اخروي از مثوبات بواسطه ايمان و تقوي.
وَ لِلنِّساءِ نَصِيب‌ٌ مِمَّا اکتَسَبن‌َ و هر که بخواهد بمقامي رسد بايد زحمت کشد و از خدا بطلب که او را مدد کند و اعانت کند که مسئلت از او يکي از عبادات بزرگ است و آيات و اخبار و ادعيه بر اهميت آن و فضيلت آن بسيار داريم که در مجلد اول در ذيل وَ يُقِيمُون‌َ الصَّلاةَ بيان کرده‌ايم.
إِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ عَلِيماً از نيات و قلوب هر کسي با خبر است.
و ممکن است گفته شود که اينکه آيه شريفه در مقام ترغيب و تشويق در عبادت و بندگي است که هر کس بمقدار معرفت و اطاعت و تقواي از محرمات اجر و نصيبي دارد، مرد باشد يا زن، سياه يا سفيد، پير يا برنا هر چه بيشتر و بالاتر رود اجرش زيادتر ميشود إِن‌َّ أَکرَمَکُم عِندَ اللّه‌ِ أَتقاکُم حجرات آيه
خلقت الجنة لمن اطاع اللّه و لو کان غلاما حبشيا و خلقت النار لمن عصي اللّه و لو کان سيدا قرشيا
13منتسب بزين العابدين عليه السّلام، عبث تمناي بهشت و درجات عاليه و مقامات ساميه اهل معرفت
جلد 5 - صفحه 69
و اطاعت و تقواي آنها را بدون عمل نداشته باشيد چه رجل باشد چه امرأة.
و مراد از وَ سئَلُوا اللّه‌َ مِن فَضلِه‌ِ نه مجرد دعاء باشد بلکه تحصيل قابليت تفضل است بتکميل ايمان و اطاعت و اخلاق حميده هر کس باشد.
بلبل بباغ و جغد بويرانه تافته || هر کس بقدر همت خود خانه ساخته
آن پير سال خورده چه خوش گفت با پسر || کي نور چشم من بجز از کشته ندروي
و همين است آنچه علماء اخلاق گفتند و از لسان اخبار هم استفاده ميشود که فرق است بين رجاء و تمني شخص راجي عمل ميکند و رجاء ثواب دارد، و متمني بدون عمل توقع دارد چنانچه شخص خائف از آنچه ميترسد ترک ميکند بخلاف مغرور که با ارتکاب معاصي مغرور است که بهشت برود، و دعاء هم يکي از عبادات است و اللّه العالم.