اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَومَئِذٍ يَوَدُّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا وَ عَصَوُا الرَّسُول‌َ لَو تُسَوّي بِهِم‌ُ الأَرض‌ُ وَ لا يَکتُمُون‌َ اللّه‌َ حَدِيثاً (42)
روز قيامت آرزو ميکنند کفار و آنهايي که نافرماني رسول را نمودند که اي کاش با زمين يکسان ميشدند و حديثي را از خدا کتمان نميکردند.
يومئذ يعني همچه روزي که شهود مذکوره بر تمام افعال و اقوال آنها شهادت ميدهند و احوال روز قيامت را مشاهده ميکنند (يود) يعني دوست ميدارند و آرزو ميکنند الَّذِين‌َ کَفَرُوا وَ عَصَوُا الرَّسُول‌َ کفار و کساني که در حکم کفار هستند از معاندين و ارباب ضلالت.
لَو تُسَوّي بِهِم‌ُ الأَرض‌ُ کنايه است يا از اينکه بدنيا نيامده بوديم و بهمان اصل مادي اولي که خاک بود باقي مانده بوديم، چنانچه در جاي ديگر ميفرمايد وَ يَقُول‌ُ الکافِرُ يا لَيتَنِي کُنت‌ُ تُراباً نبأ آيه 40. تا مورد اينکه عقوبات واقع نميشديم، و يا کنايه از اينست که پس از مردن و خاک شدن بهمان حال باقي مانده بوديم و ديگر زنده نميشديم و مبعوث نميگرديديم، و يا کنايه از اينکه فعلا هم ميمرديم و خاک ميشديم تا از اينکه عقوبات نجات پيدا ميکرديم.
وَ لا يَکتُمُون‌َ اللّه‌َ حَدِيثاً اينکه مرتبه تنزل است از آرزوي اول اشاره به اينکه حال که در دنيا آمديم و فعلا هم مبعوث گرديديم و ديگر هم مردن در کار نيست و گرفتار عذاب کفر و معاصي شديم لا اقل خود اقرار و اعتراف بتقصير خود ميکرديم و انکار نمي‌نموديم تا احتياج باقامه اينکه شهود نبود و در ميانه اهل محشر مفتضح و رسوا نميشديم چون مقصر اگر خود اعتراف و اقرار بتقصير خود کند ديگر بر او اقامه شهود نميکنند، و بدبختي اينست که گمان ميکردند اگر کتمان کنند و انکار نمايند راه اثبات بر خدا مسدود ميگردد و نجات پيدا ميکنند غافل از اينکه
جلد 5 - صفحه 87
شهود محکم بر اعمال آنها هست که نميتوان تکذيب و جرح آنها نمود.
و از اينکه بيان استفاده ميشود که کفار با اينکه در قيامت مشاهده احوال قيامت را ميکنند هنوز بکفر اولي باقي هستند و گمان ميکنند که بکتمان و انکار ميتوان نجات پيدا نمود حتي اينکه قسم ميخورند و ميگويند وَ اللّه‌ِ رَبِّنا ما کُنّا مُشرِکِين‌َ انعام آيه 23 مَن کان‌َ فِي هذِه‌ِ أَعمي فَهُوَ فِي الآخِرَةِ أَعمي وَ أَضَل‌ُّ سَبِيلًا بني اسرائيل آيه 72.