تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يَسْئَلُونَکَ ما ذا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّيِّباتُ وَ ما عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوارِحِ مُکَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَکُمُ اللَّهُ فَکُلُوا مِمَّا أَمْسَکْنَ عَلَيْکُمْ وَ اذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسابِ «4»
ترجمه
ميپرسند از تو که چه چيز حلال شد مر ايشانرا بگو حلال شد پاکيزه‌ها و آنچه تعليم داديد شما از حيوانات شکارى با آنکه ادب کننده سگانيد تعليم ميکنيد آنها را از آنچه آموخت شما را خدا پس بخوريد از آنچه نگاه داشتند براى شما و ياد کنيد نام خدا را بر آن و بترسيد از خدا همانا خداوند زود حساب است.
تفسير
بعد از ذکر محرّمات مذکوره گويا سؤال شده بود از آنکه پس حلال چيست براى مسلمانان لذا خداوند جواب فرمود که بگو اى پيغمبر (ص) حلال شد براى ايشان اشياء پاکيزه که طباع سليمه از آن نفرت ندارند يا حيوانات حلال گوشت
جلد 2 صفحه 175
که بذبح شرعى رسيده باشند يا هر چه لذيذ باشد و مضرّ بنفس نباشد بنابر اختلاف تفاسير و هر حيوانيکه تعليم کرديد آن را براى شکار از جنس حيوانات شکارى در حاليکه ادب کنندگانيد سگان را و مى‌آموزيد بآنها شکار نمودن را بسبب علمى که خداوند بشما عطا فرموده پس بخوريد از گوشت آن حيوانيکه آنها براى شما نگاه داشتند بعد از آنکه بذبح شرعى برسانيد آنها را و نام خداوند را در موقع ذبح ببريد مگر سگ شکارى که اگر مسلمان او را ارسال براى شکار نمود و نام خدا را در وقت ارسال بزبان جارى نمود و آن سگ آن شکار را گرفت و کشت و آن شخص فرصت ننمود که آن را تذکيه نمايد حلال است گوشت آن زيرا مکلّب شکار آموزنده سگ است چنانچه در منتهى الارب نقل نموده و از مجمع استفاده ميشود نه آنکه مطلق ادب کننده حيوان شکارى است چنانچه در صافى نقل نموده و بنابر اين آنچه از اخبار ائمه عليهم السلام استفاده ميشود و علماء اماميه فتوى داده‌اند که اين حکم مخصوص بسگ شکارى است موافق با ظاهر آيه است و ممکن است گفته شود اگر چه جوارح هر حيوان شکارى است اعم از وحوش و طيور لکن منصرف بهمان سگ‌هاى شکارى است چون غالبا کسب صيد بآنها ميشود و جوارح اصلا بمعنى کو اسب است يعنى کسب کنندگان شکار و چرخ و باز و يوز را اهل لهو بشکار ميبرند و مهيّا براى کسب نيست در هر حال حکم بين اماميه مسلم است که مخصوص بسگ است و موافق با ظاهر آيه يا قدر متيقن از مفاد آن است که از اصل عدم تذکيه خارج شده است چنانچه قدر متيقن از نام خدا آنستکه بگويد بسم اللّه و اللّه اکبر و معلّم بودن سگ بآن است که باختيار صاحبش باشد اگر آن را بسوى صيد براند برود و اگر آنرا بخواند بر گردد و اگر او را توقيف نمايد واقف شود و صيد را براى صاحبش نگهدارد اگر چه بنظر حقير مطلق بردن نام خدا از قبيل بسم اللّه و الحمد للّه و لا اله الّا اللّه و امثال آنها کافى است و در معلم بودن سگ اعتبار بهمان امکان ارسال و توقيف است چنانچه در کافى و تهذيب و فقيه از حضرت صادق عليه السّلام نقل نموده که اگر صاحب سگ او را ارسال نمود و نام خدا بزبان جارى کرد حلال است شکار اگر چه سگ آنرا کشته باشد و اگر خورده باشد فرموده باقى مانده آن را بخور و اگر سگ معلم نيست يک ساعت او را تعليم کن پس از آن ارسال نما او را که معلّم خواهد بود اما غير سگ از قبيل يوز و باز و امثال اينها پس نخور از شکار آنها مگر آنچه ادراک تذکيه آنرا نمودى چون خداوند فرموده مکلّبين يعنى در حالتى که تعليم دهندگان
جلد 2 صفحه 176
سگ باشيد پس صيد غير سگ را نميشود خورد مگر آنکه ادراک تذکيه آن شود و باين مضمون روايات تقريبا متواتر است و اگر روايتى هم بر خلاف اين صادر باشد بايد حمل بر تقيّه شود چون موافق با عامه است و در روايت قمّى ره از حضرت صادق (ع) ذکر شده که هر حيوان درنده صيد را براى خودش نگاه ميدارد مگر سگ شکارى که براى صاحبش نگاه ميدارد وقتى او را ارسال نمودى و نام خدا را بردى همان تذکيه صيد است و بپرهيزيد از خداوند در اجتناب از محرمات همانا خداوند زود حساب مخلوق را ميرسد و بزودى مجازات مينمايد آنها را و آثار ارتکاب محرمات را در دنيا و آخرت بآنها ميرساند چه کم باشد چه زياد ..