تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا کُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَداءَ بِالْقِسْطِ وَ لا يَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلى أَلاَّ تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ «8»
چون ذکر وفاى به عهود نمود، در عقب آن ذکر مى‌فرمايد که: آنچه لازم الوفا مى‌باشد اين است:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا کُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ: اى کسانى که ايمان آورده‌ايد، باشيد قيام کنندگان به حق براى خدا، يعنى بايد که مراعات شما قيام نمودن باشد به حق به جهت خدا و خالص براى او سبحانه. شُهَداءَ بِالْقِسْطِ: شاهدان براستى.
وَ لا يَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ: و بايد که وادار نکند شما را فرط دشمنى گروهى مشرکان. عَلى أَلَّا تَعْدِلُوا: بر آنکه عدل نکنيد در باب ايشان و نقض عهد نمائيد بمثله و قتل و سبى ذرارى و نسوان آنها. اعْدِلُوا: عدالت کنيد و طريقه سويه و راستى را مرعى داريد هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى: آن عدالت نزديکتر است به پرهيزگارى، و چون عدالت با کفار اقرب است به مرتبه تقوى، پس نسبت به مؤمنان در چه مقام باشد؟
حاصل: حق تعالى امر فرموده است به مواظبت به عدل و تبيين فرموده که اين مرتبه عظيمه است در تقوى بعد از آنکه نهى کرده بود از جور، و بيان فرمود که غايت تباعد است ميان آن و تقوى جهت مبالغه به عدالت مى‌فرمايد که:
وَ اتَّقُوا اللَّهَ: و بترسيد از خداى تعالى در ظلم و ستمکارى. إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ: بدرستى که خداى تعالى بينا است به آنچه مى‌کنيد از عدل و ظلم، پس شما را بر وفق آن مجازات خواهد بود. تکرير اين حکم يا به جهت اختلاف سبب آن است، چنانچه آيه اولى در باره مشرکان نازل شده و اين آيه در باره
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 34
يهود؛ يا به جهت مزيد اهتمام به عدل و مبالغه خاموش کردن آتش غضب.
تبصره- در کنز العرفان گويد: حق تعالى در اين آيه امر فرموده به آنکه همه حرکات و افعال را خالص گردانند براى او سبحانه، به حيثيتى که هيچ فعلى نباشد مگر که ايقاع آن نمايند خالصا لوجهه. و نيز امر نموده به ايقاع شهادت به عدل، زيرا قوام دنيا و آخرت به آنست و قوله «وَ لا يَجْرِمَنَّکُمْ» (الخ) به دلالت التزامى دلالت مى‌کند به امر، لکن چون دلالت مطابقه اقوى است از دلالت التزام، ثانيا تصريح به آن فرموده که «اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى» و در قوله «هُوَ أَقْرَبُ» مبالغه عظيمه است در عدل؛ چه آن را اقرب به حصول مفهوم تقوى گردانيده. و نيز در آيه تأکيد امر است به اقامه شهادت به جهت رعايت مصالح بندگان، چنانچه امير المؤمنين عليه السّلام فرموده: فرض اللّه تعالى الشّهادات استظهارا على المجاحدات. «1»