اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِلاَّ الَّذِين‌َ عاهَدتُم مِن‌َ المُشرِکِين‌َ ثُم‌َّ لَم يَنقُصُوکُم شَيئاً وَ لَم يُظاهِرُوا عَلَيکُم أَحَداً فَأَتِمُّوا إِلَيهِم عَهدَهُم إِلي مُدَّتِهِم إِن‌َّ اللّه‌َ يُحِب‌ُّ المُتَّقِين‌َ «4»
مگر کساني که از مشرکين که با شما مسلمين معاهده و قرارداد کردند و چيزي از شرائط معاهده را کسر نگذاردند و ديگران را وادار نکردند بر دشمني با شما پس شما هم تمام کنيد براي آنها عهد آنها را و متعرض آنها نشويد تا انقضاء مدت معاهده محققا خداوند دوست دارد پرهيزکنندگان را.
إِلَّا الَّذِين‌َ عاهَدتُم مِن‌َ المُشرِکِين‌َ اينکه استثناء از محاربه و مقاتله و معانده است نه آنکه با آنها موافقت و محبت و وداد باشد زيرا مؤمن نبايد با کفار محبت داشته باشد حتي پدر و مادر هم اگر باشند چنانچه در همين سوره آيه 23 ميفرمايد يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا آباءَکُم وَ إِخوانَکُم أَولِياءَ إِن‌ِ استَحَبُّوا الکُفرَ عَلَي الإِيمان‌ِ وَ مَن يَتَوَلَّهُم مِنکُم فَأُولئِک‌َ هُم‌ُ الظّالِمُون‌َ و لسان آيه آبي از تخصيص است بلکه ملاک عقلي است. و مورد اينکه آيه گفتند جماعتي از بني کنانه و بني ضمره بودند که نه ماه بمدت آنها باقي بود و آنها عملي بر خلاف معاهده نکردند.
ثُم‌َّ لَم يَنقُصُوکُم شَيئاً سياهي قرآن نقص بصاد است بدون نقطه بعضي قرائت کردند نقض بضاد منقوط، و نقص بمعني کمي در شرائط معاهده است يعني هيچگونه عملي جزئي و کلي بر خلاف معاهده از آنها سر نزده باشد و اينکه معني اعم و انسب است که اگر قدمي بر خلاف معاهده بردارند از مورد آيه خارج ميشوند بخلاف نقض منقوط که ظاهر آن اينست که بکلي معاهده را نقض کنند.
جلد 8 - صفحه 177
وَ لَم يُظاهِرُوا عَلَيکُم أَحَداً خود که مخالفت نکردند ديگران را هم وادار بر مخالفت نکردند حتي يک نفر را که دائره را تضييق ميکند فَأَتِمُّوا إِلَيهِم عَهدَهُم إِلي مُدَّتِهِم شما هم کوچک‌ترين اقدامي بر خلاف معاهده در حق آنها نکنيد تا مدت معاهده منقضي شود إِن‌َّ اللّه‌َ يُحِب‌ُّ المُتَّقِين‌َ و لو اينکه جمله عام است تمام اهل تقوي را شامل است لکن بمناسبت مورد استفاده ميشود که نقض عهد و لو با کفار و مشرکين باشد حرام است و بر خلاف تقوي است.