تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِکِينَ اسْتَجارَکَ فَأَجِرْهُ حَتَّى يَسْمَعَ کَلامَ اللَّهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ ذلِکَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْلَمُونَ «6»
بعد از آن در باب امان ايشان مى‌فرمايد:
وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِکِينَ: و اگر يکى از مشرکانى که بعد از انقضاى اشهر حرم متعرض قتل ايشان بايد شد. اسْتَجارَکَ: طلب امان نمايند تو را.
فَأَجِرْهُ حَتَّى يَسْمَعَ کَلامَ اللَّهِ: پس امان ده او را تا بشنود کلام الهى و قرآن سبحانى را و در آن تأمل و تدبر و تفکر نمايد و از حقيقت امر آن مطلع گردد.
تخصيص کلام الهى به ذکر براى آنست که معظم آيات و بينات داله واضحه در قرآن مجتمع مى‌باشد، و تعقل در آن سبب عبرت و تنبه است.
ثمّ: پس از شنيدن آيات الهى اگر اسلام آوردند، خير دارين را نائل شدند، و اگر مسلمان نگرديدند با آنها مقاتله مکن که غدر نموده بلکه، أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ:
برسان او را به شهر قومش که مأمن او است. ذلِکَ: اين امان دادن، و يا امر به امان ايشان، بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْلَمُونَ: به سبب آنست که ايشان گروهيند که نمى‌دانند حقيقت ايمان را و نمى‌شناسند خدا را، پس تعجيل مکن و ايشان را امان ده تا شايد که به سمع قبول آن را بشنوند و در آن تأمل و تفکر نمايند.
در تفسير رازى در اخبار خوارج نقل شده که: «1» قومى از خوارج جمع شده بر قطاع الطريق، و مخالفين مذهب خود را مى‌کشتند. اتفاقا کاروانى عبور، و ابو الهذيل علاف در ميان آنها بود. اهل قافله از جان خود ترسيدند. ابو الهذيل گفت: به من واگذاريد. چون سر راه گرفتند و گفتند چه کسانيد؟ ابو الهذيل پيش آمد گفت: ما قوم مشرکان مستجيران آمده‌ايم تا کلام الهى بشنويم.
خارجيان گفتند: مَرْحَباً بِکُمْ، و آيات چند از قرآن براى ايشان خواندند و تصديق
«1» ج 5 ص 131.
ج5، ص 24
نمودند. خارجيان گفتند شما در امان ما هستيد، برويد به سلامت. ابو الهذيل گفت: حق ما تمام نشده، بايد ما را به مأمن خود رسانيد، زيرا حق تعالى فرمايد «ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ». گفتند: راست گفتى. پس آنها را به مأمن خود رسانيدند.
تبصره- آيه شريف دلالت دارد بر بطلان قول کسانى که قائلند بر آنکه معارف از قسم ضروريات و بديهيات است، زيرا امر به امان براى شنيدن کلام الهى و تفکر در آن، برهانى است بر نظرى بودن معارف. و ايضا دال است بر آنکه متلو و مسموغ کلام الهى است؛ زيرا که شرع و عرف، حکايت را عين محکى مى‌دانند کما يقال هذا کلام فلان و خطبة فلان و امثال آن. و شيخ طبرسى (رحمه اللّه) در مجمع فرمايد «1». کسى که گمان مى‌کند اينکه حکايت مفارقت دارد محکى را به جهت اين ظاهر، پس بتحقيق خطا نموده؛ زيرا مراد چيزى است که ما ذکر کرديم.