اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
کَيف‌َ وَ إِن يَظهَرُوا عَلَيکُم لا يَرقُبُوا فِيکُم إِلاًّ وَ لا ذِمَّةً يُرضُونَکُم بِأَفواهِهِم وَ تَأبي قُلُوبُهُم وَ أَکثَرُهُم فاسِقُون‌َ «8»
چگونه اينها مشرکين بعهد خود وفا ميکنند و حال آنکه اگر بر شما مسلط شدند مراعات نميکنند نه قسم و سوگندهاي خود را و نه عهد و پيمان خود را شما را بزبان راضي ميکنند ولي قلوب آنها اباء و امتناع دارد از وفاي بعهد و قسم و اکثر آنها از حدّ خود خارج ميشوند و اهل فساد هستند که معناي فسق خروج از طاعت است يعني بر هيچ امري ثبات ندارند و تعدّي ميکنند.
کيف بيان وجه آيه قبل است که فرمود کَيف‌َ يَکُون‌ُ لِلمُشرِکِين‌َ عَهدٌ که حال آنها و قلوب آنها داراي اينکه صفت خبيثه است که وَ إِن يَظهَرُوا
جلد 8 - صفحه 182
عَلَيکُم يک قوه و قدرتي در خود ديدند و ضعفي در شما مشاهده کردند لا يَرقُبُوا فِيکُم هيچ رقبت و عطوفتي درباره شما ندارند الّا از ماده ايلاء بمعني قسم است که اگر قسمهاي مغلظه ياد کرده باشند که بر ضرر شما اقدامي نکنند تمام را کنار ميگذارند و نقض ميکنند و لا ذمّة و بر عهد و ميثاقي که با شما بسته‌اند صرف نظر ميکنند و نقض ميکنند.
يُرضُونَکُم بِأَفواهِهِم زبان بازي ميکنند ما چنين و چنانيم با شما ولي باطنا اعدا عدوّ شما هستند وَ تَأبي قُلُوبُهُم ابدا قلب آنها با شما نيست و تمام چاپلوسي است وَ أَکثَرُهُم فاسِقُون‌َ فقط قليلي از آنها که در آيه قبل استثناء شده بعهد و قرارداد خود پابند باشند و چهار صباحي مراعات کنند و لکن اکثر آنها بهيچ امري مستقيم نخواهند شد.