آیه ۸ سوره توبه

سوره توبه(التوبة)، آیه ۸ · جزء ۱۰ · صفحه ۱۸۸

كَيْفَ وَإِن يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لَا يَرْقُبُوا فِيكُمْ إِلًّا وَلَا ذِمَّةً يُرْضُونَكُم بِأَفْوَاهِهِمْ وَتَأْبَىٰ قُلُوبُهُمْ وَأَكْثَرُهُمْ فَاسِقُونَ

چگونه (پیمان مشرکان ارزش دارد)، در حالی که اگر بر شما غالب شوند، نه ملاحظه خویشاوندی با شما را می‌کنند، و نه پیمان را؟! شما را با زبان خود خشنود می‌کنند، ولی دلهایشان ابا دارد؛ و بیشتر آنها فرمانبردار نیستند!

معنی کلمات و عبارات
«إِن یَظْهَرُوا ...»: اگر پیروز و چیره شوند. «لا یَرْقُبُوا»: مراعات نمی‌دارند. مواظبت نمی‌کنند. «إِلاّ»: قرابت و خویشاوندی. «ذِمَّةً»: عهد و پیمان. «تَأبَی»: سر باز می‌زند. خودداری می‌کند. «فَاسِقُونَ»: افراد نافرمانبردار و دررونده از پذیرش دستور خدا.
نزول
نکات آیه
۱ - وجود ناخرسندى میان مسلمانان صدر اسلام، نسبت به لغو اعتبار پیمان عدم تعرض و تردید و دودلى آنان در پیکار با مشرکان پیمان شکن «کیف و إن یظهروا علیکم» کلمه «کیف» - که براى استفهام انکارى است - مفید برداشت فوق است. ۲ - لزوم هشیارى و بیدارى مسلمانان نسبت به ترفندها و ظاهرسازیهاى دشمنان اسلام «کیف و إن یظهروا علیکم لایرقبوا فیکم إلّاً و لاذمة» ۳ - غیر قابل اعتماد بودن کافران و مشرکان، در پیمان و پیوند دوستى با مسلمانان «کیف و إن یظهروا علیکم لایرقبوا فیکم إلّاً و لاذمة» «إلّ» در لغت به معناى عهد، قسم و قرابت (خویشاوندى) آمده است (قاموس المحیط) ولى در این آیه - به قرینه آمدن واژه «ذمة» که به معناى عهد است - معناى قرابت و خویشاوندى مقصود است. ۴ - جلوگیرى از تسلط مشرکان و کافران حق ستیز بر مسلمانان، فلسفه فرمان الهى مبنى بر کشتن، اسارت، محاصره و کمین زدن به آنان «فإذا انسلخ ... فاقتلوا المشرکین ... کیف و إن یظهروا علیکم لایرقبوا فیکم إلّاً» ۵ - دشمنى و کینه توزى شدید مشرکان صدر اسلام نسبت به مسلمانان «کیف و إن یظهروا علیکم لایرقبوا فیکم إلّاً و لاذمة» ۶ - دشمنان اسلام و کافران حق ستیز در صورت تسلط بر مسلمانان هرگز بر پیمان و پیوند دوستى و خویشاوندى پایبند نخواهند بود. «کیف و إن یظهروا علیکم لایرقبوا فیکم إلّاً و لاذمة» ۷ - شرک پیشگان صدر اسلام در صورت پیروزى بر مسلمانان، از زیر پا گذاشتن حقوق خویشاوندى و شکستن پیمان، باکى نداشتند. «و إن یظهروا علیکم لایرقبوا فیکم إلّاً و لاذمة» ۸ - وجود پیوندهاى قرابت و خویشاوندى میان مسلمانان صدر اسلام و مشرکان «و إن یظهروا علیکم لایرقبوا فیکم إلّاً و لاذمة» ۹ - رعایت حقوق خویشاوندان - اگر چه دشمن باشند - لازم است. «و إن یظهروا علیکم لایرقبوا فیکم إلّاً» خداوند مشرکان را به خاطر رعایت نکردن حق خویشاوندى خود با مسلمانان که درحال ستیز و دشمنى با آنان بودند محکوم کرد و آنها را متجاوز خواند (هم المعتدون); این مى رساند که حق خویشاوندى را در هر شرایط (جنگ و دشمنى و ...) باید رعایت کرد. ۱۰ - وفادارى و التزام به عهد و پیمان، واجب است. «و إن یظهروا علیکم لایرقبوا فیکم إلّاً و لاذمة» ۱۱ - شرک پیشگان صدر اسلام تلاش مى کردند تا با ظاهر سازى و خوش زبانى (رفتار منافقانه) افکار عمومى مسلمانان را فریب داده و رضایت و خوشبینى آنان را نسبت به خود جلب کنند. «یرضونکم بأفوههم و تأبى قلوبهم» ۱۲ - رفتارهاى فریبکارانه (ظاهرسازیها و خوش زبانیهاى) مشرکان صدر اسلام، خوشبینى هایى را در میان مسلمانان نسبت به آنان به وجود آورده بود. «کیف یکون للمشرکین عهد ... کیف ... یرضونکم بأفوههم و تأبى قلوبهم» ۱۳ - افشاى رفتارهاى فریبکارانه و کینه قلبى مشرکان صدر اسلام نسبت به مسلمانان از سوى خداوند «و إن یظهروا علیکم لایرقبوا فیکم إلّاً و لاذمة ... و تأبى قلوبهم» آمدن فعلهاى «یظهروا»، «یرقبوا» و «تأبى» به صورت فعل مضارع که دلالت بر حال و آینده مى کند، مى تواند حاکى از این حقیقت باشد که آیه در صدد افشاى رازهاى منافقان علیه مسلمانان است. ۱۴ - خداوند، به ضمایر، نیات و مقاصد آدمیان، آگاه و از آنها باخبر است. «کیف و إن یظهروا علیکم ... یرضونکم بأفوههم و تأبى قلوبهم» ۱۵ - اکثریت مشرکان صدر اسلام بر پیمان عدم تعرض خود با مسلمانان پایبند نمانده و آن را نقض کردند. «و أکثرهم فسقون» ۱۶ - اکثریت مشرکان صدر اسلام، مردمى فاسق و بیرون از مسیر حق بودند. «و أکثرهم فسقون» ۱۷ - پیمان شکنى، کردارى برخاسته از روحیه فسق و حق گریزى است. «لایرقبوا فیکم إلّاً و لاذمة ... و أکثرهم فسقون» ۱۸ - پیمان شکنان، مردمانى فاسق و منحرف از مسیر حق «لایرقبوا فیکم ... ذمة ... و أکثرهم فسقون» ۱۹ - عدم رعایت حقوق خویشاوندى، برخاسته از روحیه فسق و حق گریزى است. «لایرقبوا فیکم إلّاً ... و أکثرهم فسقون»
تفسیر (۱۴)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

آثار سلطه دشمنانآثار سلطه کافرانآثار فسخ معاهدهافشای مشرکان صدر اسلامانحراف ناقضان معاهدهبی اعتباری خویشاوندی مشرکانبی اعتباری دوستی دشمنانبی اعتباری دوستی مشرکانبی اعتباری دوستی کافرانبی اعتباری معاهده مشرکانبی اعتباری معاهده کافرانتضییع حقوق خویشاوندیتظاهر مشرکان صدر اسلامخوشبینی مسلمانان صدر اسلامخویشاوندی با مشرکان صدر اسلامفسق اکثریت مشرکان صدر اسلامفسق ناقضان معاهدهفلسفه اسارت مشرکانفلسفه اسارت کافرانفلسفه قتل مشرکانفلسفه قتل کافرانفلسفه محاصره مشرکانفلسفه محاصره کافرانفلسفه کمین به مشرکانفلسفه کمین به کافرانممانعت از سلطه مشرکانممانعت از سلطه کافرانمنشأ نقض معاهدهمکر مشرکان صدر اسلامکافران ناقض معاهدهکینه مشرکان صدر اسلاممشرکان و مسلمانان صدر اسلاماکثریت مشرکان صدر اسلامتزلزل در مسلمانان صدر اسلامناخشنودی مسلمانان صدر اسلامآثار پیروزی مشرکانبی اعتباری خویشاوندی کافرانبی اعتنایی به حقوق خویشاوندیمسلمانان صدر اسلام و مشرکاننیات انسان هاوجوب وفای به معاهدهمنحرفانعوامل سستی در جنگکافران حق ستیزاهمیت حقوق خویشاوندانروش برخورد مشرکان صدر اسلاممشرکان و مسلماناناهمیت هوشیاریدشمنی مشرکان صدر اسلاماحکام معاهدهمعاهده عدم تعرضافشاگری خدامشرکان ناقض معاهدهحق ناپذیراندشمنان اسلامدشمنان مسلمانانآثار فسقمسؤولیت مسلمانانآثار حق ناپذیریواجباتفلسفه احکامعلم غیب خداتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۰)
  • جلوگیری از تسلّط مشرکان و کافران پیمانشکن، فلسفه فرمان الهی به اسیر گرفتن انان+۳ آیه
  • مشرکان صدر اسلام، بازدارنده مردم از گرایش به اسلام+۲ آیه
  • خداوند، افشاکننده کینه مشرکان به مسلمانان و رعایت نکردن خویشاوندی در صورت تسلّط بر مسلمانان+۱ آیه
  • اقلّیّتی از مشرکان، متعهّد به پیمانهای خود
  • رعایت پیمانها از سوی اقلّیّت غیر فاسق مشرکان
  • فسق و پیمانشکنی اکثریّت مشرکان مکّه+۱ آیه
  • فروختن ایات خدا به بهای اندک با هدف بازداشتن مردم از دین و راه خدا به وسیله اکثریّت مشرکان مکّه+۲ آیه
  • سرزنش اکثریّت مشرکان مکّه از سوی خدا به سبب اعمال زشت انان+۱ آیه
  • عدم رعایت حقّ خویشاوندی و تجاوزکاری اکثریّت مشرکان مکّه+۱ آیه
  • ممنوع شدن پیامبر(صلی الله علیه واله) از حضور یافتن بر سر قبر متخلّفان و دعا برای انان
  • حرمت نقض حقوق خویشاوندی+۱ آیه
  • وجوب وفای انسانها به معاهدات و پیمانهای خود+۶ آیه
  • پیمان شکنی مشرکان، سبب جواز تعقیب و به محاصره دراوردن انان+۳ آیه
  • پیمان شکنی مشرکان، سبب جواز جهاد با ایشان و اسارت انان+۴ آیه
  • حرمت کفر به اسلام+۲ آیه
  • مشرکان، دارای خویشاوندانی در بین مؤمنان+۱ آیه
  • رعایت نکردن و عدم پایبندی مشرکان، به حقوق خویشاوندان+۲ آیه
  • فسق مشرکان، از عوامل عدم رعایت انان نسبت به حقوق خویشاوندان+۱ آیه
  • پیوندها و روابط خویشاوندی، میان مسلمانان و مشرکان صدر اسلام
  • روحیّه تجاوزگری مشرکان، از عوامل زیر پا نهادن حقوق و روابط خویشاوندان انان با مؤمنان+۲ آیه
  • فسق، از عوامل قطع روابط خویشاوندی
  • مشرکان، از سرسخت ترین دشمنان مؤمنان+۲ آیه
  • لزوم بیداری و اگاهی مسلمانان، نسبت به نیّتهای پنهان مشرکان و دشمنی قلبی انان با مسلمانان
  • افشای دشمنی پنهان مشرکان صدر اسلام با مؤمنان، از سوی خداوند
  • دهان مشرکان مجرای سخنان فریبنده و ظاهرساز+۱ آیه
  • ترک زکات، نشانه کفر (عملی)+۴ آیه
  • ضرورت جهاد و مبارزه با جبّاران سلطه گر، برای ممانعت از سلطه انان+۵ آیه
  • سلطه کافران بر مسلمانان، عامل نقض پیمان و پیوندهای دوستی از سوی انان
  • جهاد و مبارزه، راهی برای رهایی از سلطه بیگانگان و کافران+۶ آیه
  • ضرورت جهاد و مبارزه مسلمانان، برای ممانعت از هرگونه سلطه مشرکان بر خود+۱ آیه
  • ثبات و ایستادگی مشرکان بر عهد و پیمان خود با خدا و پیامبر(صلی الله علیه واله)، مورد پرسش و نفی خدا+۱ آیه
  • ثبات و ایستادگی مشرکان بر عهد و پیمان خود با خدا و پیامبر(صلی الله علیه واله)، مورد پرسش و نفی خدا+۱ آیه
  • سؤال انکاری خداوند از مؤمنان، درباره پایبندی مشرکان به عهد و پیمان خویش+۱ آیه
  • خداوند، افشاگر کینه های مشرکان نسبت به مسلمانان+۱ آیه
  • رفتار فریبنده و چرب زبانی مشرکان با مؤمنان، به رغم کینه و ناخشنودی قلبی انان+۱ آیه
  • رعایت نکردن حق خویشاوندی و عهد و پیمان از سوی مشرکان، دلیل اعتبار نداشتن عهد و پیمان انان نزد خدا و رسول(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • عهدشکنی اکثر مشرکان صدر اسلام+۵ آیه
  • فسق و انحراف مشرکان عهدشکن+۲ آیه
  • لزوم جلوگیری از به قدرت رسیدن مشرکان متجاوز و پیمان شکن+۳ آیه
  • به قدرت رسیدن مشرکان، موجب زیرپا گذاشتن عهد و پیمان خویش با مسلمانان+۱ آیه
  • نفاق مشرکان صدر اسلام با چاپلوسی در گفتار، به رغم کینه قلبی نسبت به مسلمانان
  • سوگند مشرکان برای ابراز وفاداری خود به پیمان صلح با مسلمانان+۳ آیه
  • ابطال اعتبار پیمانهای صلح مسلمانان با مشرکان از جانب خدا و پیامبر(صلی الله علیه واله) در پی نقض ان از سوی مشرکان+۲ آیه
  • ناخرسندی برخی مسلمانان، نسبت به لغو اعتبار پیمان صلح با مشرکان+۱ آیه
  • نقض پیمان صلح بین مشرکان و مسلمانان از جانب بیشتر مشرکان+۲ آیه
  • نقض پیمان صلح، از سوی مشرکان صدر اسلام، برخاسته از روح تجاوزگری انان+۲ آیه
  • نقض پیمان صلح از سوی مشرکان صدر اسلام، ناشی از فسق انان+۲ آیه
  • پیمان شکنی مشرکان، مانع ایجاد صلح و اشتی+۲ آیه
  • روحیّه تجاوزگری، سبب نپذیرفتن صلح+۲ آیه
  • فسق، از موانع صلح+۱ آیه
  • عدم پایبندی به عهد و پیمان، از نشانه های بیدادگران و سرکشان+۱ آیه
  • پیمان شکنی اکثر مشرکان مکّه
  • وفاداری اقلّیّتی از مشرکان به عهدهای خود+۱ آیه
  • فسق و تبهکاری، مایه گسستن پیوندها و روابط خویشاوندی+۳ آیه
  • پیمان شکنی، مایه فسق و تبهکاری+۳ آیه
  • اکثریّت مشرکان صدر اسلام، مردمی فاسق و خارج از مسیر حق+۱ آیه
  • اکثریّت مشرکان مکّه، مردمانی فاسق+۱ آیه
  • جلوگیری از تسلط مشرکان بر مسلمانان، فلسفه فرمان الهی مبنی بر قتل انان+۱ آیه
  • فسق مشرکان و بی رحمی انان، عامل فرمان خداوند به قتل انان+۱ آیه
  • اگاهی خداوند از اسرار قلبها
  • کینه و دشمنی قلبی مشرکان به رغم اظهار دوستی انان با مسلمانان+۱ آیه
  • خدا، افشا کننده نیات قلبی مشرکان و ناسازگاری انها با ظاهر گفتارشان در رعایت حقوق خویشاوندی و پیمانهای خود با مسلمانان+۱ آیه
  • ناهماهنگی ظاهر گفتار مشرکان با اندیشه ها و نیّات قلبی انان، نشانه فسق انان+۱ آیه
  • جلوگیری از تسلط مشرکان حق ستیز بر مسلمانان، فلسفه فرمان الهی، مبنی بر کشتن، اسارت، محاصره و کمین زدن به انان+۱ آیه
  • سرزمین مکّه، در قلمرو حکومت پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • جواز انعقاد پیمان عدم تعرّض، با جوامع غیر مسلمان+۹ آیه
  • جواز لغو اعتبار پیمان عدم تعرض، در صورت نقض ان از سوی طَرف معاهده+۶ آیه
  • صحت انعقاد معاهده عدم تعرّض، میان مشرکان و مسلمانان+۴ آیه
  • غیر قابل اعتماد بودن پیمان و معاهده با مشرکان+۴ آیه
  • پایبند نبودن اکثر مشرکان، بر پیمان عدم تعرض خویش، در صورت تسلط بر مؤمنان+۲ آیه
  • پایبند نبودن مشرکان نقض کننده معاهده، بر پیمان دوستی و خویشاوندی خویش، در صورت غلبه بر مؤمنان+۱ آیه
  • نقضکنندگان معاهده، مردمانی فاسق و منحرف از مسیر حق
  • تذکر خداوند به باز بودن راه بازگشت به اسلام، برای مشرکان پیمانشکن+۴ آیه
  • ابطال اعتبار پیمانهای صلح مسلمانان از سوی خدا و رسول او صلی الله علیه و اله، در پی نقض ان به وسیله مشرکان معاهد+۳ آیه
  • پیمانشکنی اکثر مشرکان و عدم التزام به معاهدات خویش، موجب فسق و انحراف انان
  • پیمان شکنی و عدم التزام به ان، برخاسته از روح تجاوز پیشگی+۱ آیه
  • کینه و دشمنی مشرکان با مؤمنان، به رغم چرب زبانی انان+۱ آیه
  • نفاق، امری قلبی و درونی
  • ناهماهنگی قلب و زبان منافقان با یکدیگر
  • روحیّه نفاق و دورویی، در برخی مشرکان+۱ آیه
واژه‌ها