اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِلَيه‌ِ مَرجِعُکُم جَمِيعاً وَعدَ اللّه‌ِ حَقًّا إِنَّه‌ُ يَبدَؤُا الخَلق‌َ ثُم‌َّ يُعِيدُه‌ُ لِيَجزِي‌َ الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ بِالقِسطِ وَ الَّذِين‌َ کَفَرُوا لَهُم شَراب‌ٌ مِن حَمِيم‌ٍ وَ عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ بِما کانُوا يَکفُرُون‌َ «4»
بسوي او است بازگشت شما جميع شماها وعده خداوند حق است تخلف‌پذير نيست محققا خداوند تبارک و تعالي ابتداء خلق ميفرمايد پس از مردن باز اعاده ميفرمايد در روز جزاء زنده خواهيد شد براي اينکه جزاء دهد کساني را که ايمان آوردند و عمل کردند باعمال صالحه بعدل و کساني که کافر شدند از براي آنها است آب جوشان و عذاب دردناک بسبب آنچه که بودند کافر ميشدند إِلَيه‌ِ مَرجِعُکُم جَمِيعاً خطاب بجميع افراد بشر بلکه جن و انس که احدي از آنها باقي نميماند مگر آنکه برگردد در روز جزاء حتي اطفال و مجانين و حتي وحوش و طيور وَ يَوم‌َ نَحشُرُهُم جَمِيعاً انعام آيه 22 وَ إِذَا الوُحُوش‌ُ حُشِرَت
جلد 9 - صفحه 347
تکوير آيه 5 وَعدَ اللّه‌ِ حَقًّا خلف وعد قبيح است و محال است از خدا صادر شود إِنَّه‌ُ يَبدَؤُا الخَلق‌َ در مراحل سير از نطفه، علقه، مضغه تا در دنيا تا رحلت در عالم برزخ که اصلا غرض اصلي از آمدن باين عالم براي تحصيل ايمان و تکميل نفوس و اتيان باعمال صالحه بوده ثُم‌َّ يُعِيدُه‌ُ مرجع ضمير خلق است و اسم جنس است شامل تمام مخلوقات ميشود که تماما عود ميکنند و زنده ميشوند با همين بدن عنصري لِيَجزِي‌َ الَّذِين‌َ آمَنُوا که مقصود اصلي از اينکه اعاده در روز بازپسين براي جزاء دادن کسانيست که ايمان آوردند وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ و اعمال صالحه بجا آوردند بالقسط بمعني عدل است چون از لغت اضداد است و اشاره باين است که هيچگونه عمل خيري بدون ثواب و اجر نيست فَمَن يَعمَل مِثقال‌َ ذَرَّةٍ خَيراً يَرَه‌ُ زلزال آيه 7.
وَ الَّذِين‌َ کَفَرُوا عطف بالذين آمنوا است مدخول ليجزي است سواء اينکه کفار اعمال خيريه از آنها صادر شده باشد يا نشده باشد زيرا شرط صحت کل اعمال ايمان است لَهُم شَراب‌ٌ مِن حَمِيم‌ٍ حميم آبي است که در غايت حرارت باشد مثل فلز گداخته که مقابل صورت گرفته شود تمام گوشت صورت ميريزد وَ إِن يَستَغِيثُوا يُغاثُوا بِماءٍ کَالمُهل‌ِ يَشوِي الوُجُوه‌َ کهف آيه 28 وَ عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ ردّ بعض صوفيه که ميگويند که اهل عذاب پس از مدتي طبيعة آتشي پيدا ميکنند و ديگر از آتش متألم نميشوند بِما کانُوا يَکفُرُون‌َ اينکه حميم و عذاب اليم فقط براي کفر آنها است و عذاب ساير معاصي آنها بجاي خود محفوظ است.
348