تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
دَعْواهُمْ فِيها سُبْحانَکَ اللَّهُمَّ وَ تَحِيَّتُهُمْ فِيها سَلامٌ وَ آخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ «10»
دَعْواهُمْ فِيها: خواندن آن بهشتيان مر خداى را در بهشت، و دعاى آنها بر اين وجه باشد که گويند: سُبْحانَکَ اللَّهُمَ: به پاکى ياد مى‌کنيم تو را بار خدايا از هر نقص و عيب. و اين ذکر ايشان به سبب تلذذ باشد نه براى عبادت، و چون اين کلمه گويند آنچه مشتهاى ايشان باشد حاضر شود.
عياشى «3»- از حضرت صادق عليه السّلام: انّه سئل عن التّسبيح فقال هو اسم من اسماء اللّه و دعوى اهل الجنّة. از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله معنى سبحان الله را پرسيدند، فرمود: منزه نمودن ذات الهى از هر بدى. «4» و ابن الکوا از امير المؤمنين عليه السّلام معنى سبحان الله را پرسيد، حضرت فرمود: کلمة رضيها اللّه لنفسه کلمه عالى مقدار است که حضرت آفريدگار براى ذات اقدس خود اختيار و پسنديده. «5»
«1» منهج ج 4 ص 357.
«2» سوره مريم آيه 24.
«3» تفسير عياشى ج 2 ص 120 حديث 9.
«4» منهج ج 4 ص 357.
«5» منهج ج 4 ص 357.
ج5، ص 269
وَ تَحِيَّتُهُمْ فِيها سَلامٌ: و درود و ثناى ايشان بر يکديگر، يا تحيت حق يا ملائکه بر ايشان در بهشت سلام باشد که مشتمل است بر سلامتى از جميع آفات و نقايص و مکاره. وَ آخِرُ دَعْواهُمْ: و آخر دعاى ايشان. أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ: اينکه گويند سپاس و ستايش مختص خداى تعالى که پروردگار عالميان است.
در انوار «1» نقل نموده که چون مؤمنان به بهشت درآيند، انوار عظمت و کبريائى حضرت عزت، عز شأنه مشاهده نمايند، زبان به نعت جلال و تسبيح ملک متعال بگشايند، و ملائکه با حق تعالى بر ايشان سلام فرستاده به انواع کرامات و علوّ مقامات مبشر گردند، وظايف حمد و ثناى الهى بجا آورده، ختم کلام به صفت اکرام نمايند، و هر آينه لذت تحميد و تسبيح ايشان از جمع لذايذ بهشت خوشتر آيد.
مروى است «2» که چون مرغى بر بالاى سر ايشان پرواز کند، و ايشان آرزوى گوشت او نمايند، گويند: (سُبْحانَکَ اللَّهُمَّ) فورا پرها از آن مرغ جدا شده بريان شود، جلوى ايشان افتد. چون آن را تناول کنند گويند: (الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ) در حال، استخوانهاى آن مرغ گوشت پيدا کرده، پرواز کند مانند اول و تسبيح ايشان در جنت بدل تسميه باشد در دنيا، و اين روايت از ابن جريح است و حسن و جبائى گفته‌اند: مراد «آخِرُ دَعْواهُمْ» نه آنست که بعد از حمد تکلم نکنند، بلکه مراد آنست که هرگاه ايشان ذکر کنند، حمد، آخر ذکر ايشان باشد. در بعض تفاسير نقل شده که: هرگاه بهشتيان آرزوى طعام کنند، به کلمه «سُبْحانَکَ اللَّهُمَّ» مترنم شوند، طعام و شراب از بهشت حاضر کنند بر خوانى که طول آن ميلى در ميلى و در آن انواع طعامها، چون از آن تناول کنند به شکرانه آن «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ» گويند.
«1» (منهج ج 4 ص 357)
«2» از اين جريح نقل شده است مجمع ج 3 ص 93.
ج5، ص 270