اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَو يُعَجِّل‌ُ اللّه‌ُ لِلنّاس‌ِ الشَّرَّ استِعجالَهُم بِالخَيرِ لَقُضِي‌َ إِلَيهِم أَجَلُهُم فَنَذَرُ الَّذِين‌َ لا يَرجُون‌َ لِقاءَنا فِي طُغيانِهِم يَعمَهُون‌َ «11»
و اگر خداوند تعجيل کند براي ناس شرا آن نحوي که طلب تعجيل ميکنند خير را هر آينه اجل و مدت آنها منقضي ميشود پس وا ميگذارد کساني را که معتقد بقيامت و لقاء پروردگار نيستند که در طغيان و سرکشي خود حيران و سرگردان بمانند.
بسيار مورد تعجب است که بعض مفسرين با اينکه آيات بعد و آيات ديگر در موارد مختلفه داريم و انشاء اللّه تذکر ميدهيم اينکه آيه شريفه را يک تفسيرات بارده در معناي تعجيل و شر و استعجال و خير و قضي و اجل ميکنند و تقديراتي تحمل ميکنند که شرم ميآيد از نقل کلمات آنها.
و توضيح کلام اينست که خداوند اگر مردم را بعقوبت اعمالشان در دنيا ميگرفت تمام هلاک ميشدند چنانچه ميفرمايد وَ لَو يُؤاخِذُ اللّه‌ُ النّاس‌َ بِظُلمِهِم ما تَرَک‌َ عَلَيها مِن دَابَّةٍ وَ لکِن يُؤَخِّرُهُم إِلي أَجَل‌ٍ مُسَمًّي نحل آيه 63، و نيز ميفرمايد وَ لا يَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا أَنَّما نُملِي لَهُم خَيرٌ لِأَنفُسِهِم إِنَّما نُملِي لَهُم لِيَزدادُوا إِثماً وَ لَهُم عَذاب‌ٌ مُهِين‌ٌ آل عمران آيه 172، و غير اينها از آيات لذا در اينکه آيه شريفه ميفرمايد وَ لَو يُعَجِّل‌ُ اللّه‌ُ لِلنّاس‌ِ الشَّرَّ شر عقوبت کفر و اعمال سيّئه است يعني
جلد 9 - صفحه 355
اگر خداوند مردم را بعقوبت اعمال زشت آنها ميگرفت و تعجيل در عقوبت در همين دنيا ميفرمود استِعجالَهُم بِالخَيرِ يعني همان نحوي که اينها امور خيريه از حيات و صحت و مال و جاه طالب هستند و بفوريت ميخواهند نائل شوند و خداوند عنايت ميکند لَقُضِي‌َ إِلَيهِم أَجَلُهُم مرگ آنها ميرسيد و ببلاهاي عقوبت دنيوي هلاک ميشدند و لکن خداوند آنها را براي روز جزاء مهيّا فرموده.
فَنَذَرُ الَّذِين‌َ لا يَرجُون‌َ لِقاءَنا پس آنها را واگذارديم که منکر معاد هستند فِي طُغيانِهِم هر قدر بتوانند طغيان و سرکشي کنند و مشغول بدنيا شوند يَعمَهُون‌َ دنيا آنها را گيج و ويج و حيران و سرگردان کرده در همين سرگرداني بمانند