اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذا مَس‌َّ الإِنسان‌َ الضُّرُّ دَعانا لِجَنبِه‌ِ أَو قاعِداً أَو قائِماً فَلَمّا کَشَفنا عَنه‌ُ ضُرَّه‌ُ مَرَّ کَأَن لَم يَدعُنا إِلي ضُرٍّ مَسَّه‌ُ کَذلِک‌َ زُيِّن‌َ لِلمُسرِفِين‌َ ما کانُوا يَعمَلُون‌َ «12»
و زماني که تماس بگيرد انسان را ضرري از مرضي و کسالتي يا بلائي و مصيبتي يا فقري و تنگ‌دستي ما را ميخواند در هر حال بپهلو خوابيده يا نشسته يا ايستاده پس چون ما از او اينکه گرفتاري را و مضرّت را دفع کرديم و نجات پيدا کرد بکلي ما را فراموش ميکند ميرود مثل کسي که از ما چيزي نخواسته و بلائي باو متوجه نشده همين نحو زينت داده شد براي مسرفين آنچه را که بودند عمل ميکردند اينکه آيه شريفه هم شاهد قوي است بر آنچه در آيه قبل ذکر شد که انسان تا زماني که مبتلا است دعا ميکند، نذر ميکند، توسل پيدا ميکند که رفع بلاء از او بشود لکن چون خداوند رفع فرمود چنان ميرود غرق معاصي و اعمال سوء ميشود نه با خدا کاري دارد و نه با دين و احکام الهيه سر و کار دارد که گويا ابدا باو بلائي متوجه نشده و خدا در حق او تفضلي نفرموده.
جلد 9 - صفحه 356
وَ إِذا مَس‌َّ الإِنسان‌َ الضُّرُّ مس تلاقي دو چيز است بيکديگر تلاقي ضرر بانسان و ضرر معناي عامّي دارد مقابل نفع هر امر ناملايمي که بانسان متوجه شود ضرر است چه گرفتار ظالم شده باشد يا ضرر مالي، بدني، عرضي باو متوجه شده و او را بيچاره کرده و هيچگونه وسيله بر دفع او ندارد بياد خدا مي‌افتد.
دَعانا لِجَنبِه‌ِ خوابيده بر پهلو باشد او قاعدا نشسته باشد او قائما ايستاده باشد يعني در هر حالي باشد ما را ميخواند و اصلا يکي از حکم و مصالح اينکه بليات همين است که انسان متوجه خدا شود و دست از اعمال زشت و عقائد فاسده و اخلاق رذيله بردارد و ايمان و اعمال صالحه بجا آورد لکن انسان خيره سر فَلَمّا کَشَفنا عَنه‌ُ ضُرَّه‌ُ که يکي از امتحانات بزرگ الهي همين است که دفع بلاء ميکند و لکن پس از دفع انسان بهمان کفر و فسق و طغيان خود ادامه ميدهد چنانچه در حق آل فرعون چنين کرد و چنان شدند وَ لَمّا وَقَع‌َ عَلَيهِم‌ُ الرِّجزُ قالُوا يا مُوسَي ادع‌ُ لَنا رَبَّک‌َ بِما عَهِدَ عِندَک‌َ لَئِن کَشَفت‌َ عَنَّا الرِّجزَ لَنُؤمِنَن‌َّ لَک‌َ وَ لَنُرسِلَن‌َّ مَعَک‌َ بَنِي إِسرائِيل‌َ فَلَمّا کَشَفنا عَنهُم‌ُ الرِّجزَ إِلي أَجَل‌ٍ هُم بالِغُوه‌ُ إِذا هُم يَنکُثُون‌َ اعراف آيه 130.
مَرَّ کَأَن لَم يَدعُنا إِلي ضُرٍّ مَسَّه‌ُ يعني بکلي فراموش ميکند که گويا ضرّي بآنها متوجه نشده و خدا در حق آنها عنايتي نفرموده.
کَذلِک‌َ زُيِّن‌َ لِلمُسرِفِين‌َ ما کانُوا يَعمَلُون‌َ مسرف زياده‌روي در طغيان و معصيت و کفر و ظلم است و دنيا و هواي نفس و شيطان اعمال او را باو جلوه ميدهند و در نظر او زينت داده ميشود.
357