آیه ۱۲ سوره یونس

سوره یونس، آیه ۱۲ · جزء ۱۱ · صفحه ۲۰۹

وَ إِذَا مَسَ الْإِنْسَانَ الضُّرُّ دَعَانَا لِجَنْبِهِ أَوْ قَاعِداً أَوْ قَائِماً فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُ ضُرَّهُ مَرَّ كَأَنْ لَمْ يَدْعُنَا إِلَى ضُرٍّ مَسَّهُ كَذٰلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِفِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

هنگامی که به انسان زیان (و ناراحتی) رسد، ما را (در هر حال:) در حالی که به پهلو خوابیده، یا نشسته، یا ایستاده است، می‌خواند؛ امّا هنگامی که ناراحتی را از او برطرف ساختیم، چنان می‌رود که گویی هرگز ما را برای حل مشکلی که به او رسیده بود، نخوانده است! این گونه برای اسرافکاران، اعمالشان زینت داده شده است (که زشتی این عمل را درک نمی‌کنند)!

معنی کلمات و عبارات
«مَسَّ»: دست داد. اصابت کرد و رسید. «الضُّرُّ»: بلا و محنت. زیان مالی یا جانی. «لِجَنبِهِ»: بر پهلوی خود. حرف (ل) به معنی (عَلی) است، و (لِجَنبِهِ) حال ضمیر فاعلی مستتر در فعل (دَعَانَا) است. «قَاعِداً»: نشسته. حال است و عطف بر (لِجَنبِهِ) است.
نزول
نکات آیه
۱ - نیایش خالصانه انسان با خدا، به هنگام گرفتاریها و مصیبتهاى سخت و جانکاه «و إذا مسّ الإنسن الضرّ دعانا» «ضرّ» به معناى مطلق آسیب است، ولى در این جا با توجّه به «ال» - که به اصطلاح اهل ادب «ال» کمالیه است - به معناى آسیب سخت و جانکاه مى باشد. ۲ - توحید ربوبى، باور فطرى و غریزى انسان «و إذا مسّ الإنسن الضرّ دعانا» از این که انسانها در مواقع اضطرار و در هنگامه هاى سخت و دشوار، به خدا پناه مى برند و نجات خود را تنها در گرو مشیّت او مى دانند ; معلوم مى شود که این باور، باورى غریزى و ایمانى فطرى است. ۳ - گرفتاریها و مصایب، مایه بیدارى و تجلى فطرت توحیدى انسان «و إذا مسّ الإنسن الضرّ دعانا» ۴ - آدمیان، به هنگام گرفتارى و رنج، اهل دعا شده و در هر حالتى خدا را به فریادرسى مى خوانند. «و إذا مسّ الإنسن الضرّ دعانا لجنبه أو قاعداً أو قائماً» ۵ - انسانها، به هنگام گرفتارى و رنج فراگیر، به ناتوانى خود و قدرت و یارى خداوند اذعان مى کنند. «و إذا مسّ الإنسن الضرّ دعانا» ۶ - نیایش خالصانه شرک پیشگان به درگاه خداوند، به هنگام گرفتاریها و مصایب، دلیلى روشن بر پوچى اندیشه شرک و حقانیت توحید ربوبى «و إذا مسّ الإنسن الضرّ دعانا» روى سخن در این سوره با مشرکان مکّه است و آیه شریفه در مقام بیان یکى از دلیلهاى روشن توحید ربوبى و پوچى اندیشه شرک است. ۷ - نیایش خالصانه به درگاه خدا، عامل جلب رحمت او و مایه رفع گرفتاریهاست. «و إذا مسّ الإنسن الضرّ دعانا ... فلما کشفنا عنه ضرّه» تفریع جمله «لما کشفنا» بر «دعانا» بیانگر برداشت فوق است. ۸ - رهایى انسان از گرفتاریها و مصایب، در گرو مشیّت خدا و بسته به لطف و رحمت اوست. «و إذا مسّ الإنسن الضرّ دعانا ... فلما کشفنا عنه ضرّه» ۹ - لزوم شکر و سپاسگزارى به درگاه خدا، در برابر نعمت آسایش و رفاه و رفع گرفتاریها «فلما کشفنا عنه ضرّه مرّ کأن لم یدعنا إلى ضرّ مسّه» ۱۰ - انسان در برابر نعمتهاى خدا و لطف و مهربانیهاى او، موجودى ناسپاس است. «و إذا مسّ الإنسن الضرّ دعانا ... فلما کشفنا عنه ضرّه مرّ کأن لم یدعنا إلى ضرّ مسّه» ۱۱ - انسان باید در حال آسایش و سختى، متوجّه خدا بوده و به درگاه او نیایش داشته باشد. «و إذا مسّ الإنسن الضرّ دعانا ... فلما کشفنا عنه ضرّه مرّ کأن لم یدعنا» ۱۲ - رفاه و آسایش بسیار و بر کنار بودن از گرفتاریها و مصایب روزگار، زمینه ساز غفلت از یاد خداست. «فلما کشفنا عنه ضرّه مرّ کأن لم یدعنا إلى ضرّ مسّه کذلک زین للمسرفین» ۱۳ - زیبا جلوه کردن اعمال زشت، پیامد رفاه و آسایش بسیار، اسراف پیشگى، بیگانگى با خدا و غفلت از یاد او «فلما کشفنا عنه ضرّه ... کذلک زیّن للمسرفین ما کانوا یعملون» ۱۴ - مرفهان اسراف پیشه، مردمانى خودپسند، از خود راضى و حق ناپذیر «کذلک زیّن للمسرفین ما کانوا یعملون» ۱۵ - کسانى که در گرفتاریها به یاد خدا بوده و در رفاه و آسایش از او غافل مى شوند، مردمى مسرف هستند. «و إذا مسّ الإنسن الضرّ دعانا ... فلما کشفنا عنه ضرّه ... لم یدعنا ... کذلک زیّن للمسرفین»
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۱)
  • احساس غرور و سرمستی، با رویاوری خوشیها به انسان+۲ آیه
  • رفاه و اسایش انسان، زمینهساز ناسپاسی وی+۴ آیه
  • رفع بلا و گرفتاری از انسان، در پی استغاثه به درگاه خداوند+۷ آیه
  • اجابت استغاثه انسانها از سوی خداوند در دنیا+۶ آیه
  • استغاثه انسان در حال محنت و گرفتاری درپیشگاه خدا، و ناسپاسی و بیاعتنایی وی پس از رفع ان+۹ آیه
  • استغاثه مسرفان در حال محنت و ناسپاسی انان پس از رفع ان
  • سختی و مصیبت، از عوامل استغاثه و کمکخواهی از خدا+۹ آیه
  • خوی اسرافگری، زمینهساز زینت داده شدن اعمال زشت نزد مسرفان
  • اسراف، عامل ناسپاسی و غفلت از توجّه به خدا به هنگام رفع گرفتاری
  • زیبا جلوه کردن اعمال زشت مسرفان نزد انان
  • مرفّهان غافل، مردمی مسرف و ناسپاس
  • رفاه و اسایش، زمینه پیدایش اسراف و تجاوز
  • دعا و استغاثه به درگاه خداوند از اثار اضطرار+۷ آیه
  • اضطرار، درپیدارنده بازگشت به فطرت توحیدی+۷ آیه
  • اجابت استغاثه در حال اضطرار، از سوی خداوند+۱۰ آیه
  • اقرار انسانها به امدادهای الهی هنگام ابتلا به شداید+۴ آیه
  • غفلت انسان از خداوند، پس از رهایی از مشکل+۱ آیه
  • ظهور گرایش به خدای یگانه هنگام دچارشدن انسان به گرفتاری و مشکلات+۱۱ آیه
  • گرفتاری و رنج، زمینه دعا کردن به درگاه خداوند، در تمام احوال (به پهلو خوابیده، نشسته و ایستاده)
  • تزیین عمل برای مسرفان، عامل اعراض انان از خدا
  • شکوفایی فطرت توحیدی انسانها، به هنگام گرفتاریها+۱۴ آیه
  • گرفتاریها و سختیها، عاملی برای بیداری فطرت انسان و برانگیختن ان به سوی خدا+۵ آیه
  • دعا به درگاه خداوند، موجب رفع بلاها و دشواریها+۱۴ آیه
  • قرار گرفتن انسان در شرایط اضطرار و درماندگی، زمینه ساز اجابت دعا+۱۴ آیه
  • نیایش خالصانه انسان با خدا، هنگام گرفتاریها و مصیبتها+۸ آیه
  • مشکلات و سختیها، زمینه توجّه به خدا و دعا به درگاه او+۹ آیه
  • جلوه گری و تزیین زشتیها، پیامد منفی رفاه و اسایش برخی انسانها
  • رفاه طلبان، در خطر غفلت از یاد خدا
  • قرار گرفتن در رفاه، زمینه ساز فراموش کردن خدا+۲ آیه
  • لزوم شکر و سپاسگزاری به درگاه خداوند، هنگام رفاه و اسایش
  • مرفّهان، دارای خوی اسرافگری
  • مرفّهان دارای خوی ناشایست عُجب و غرور+۴ آیه
  • فراموش کردن خدا به سبب رفاه، از ویژگیهای مرفّهان+۲ آیه
  • سختی و مصیبت، سبب استغاثه به درگاه خدا+۶ آیه
  • بروز باطن انسان، در مراحل دشوار و تکالیف سخت الهی+۴ آیه
  • گرفتاریها و مشکلات، بیدارکننده فطرت توحیدی انسانها+۸ آیه
  • سختیها و شداید، زمینه ساز روی اوردن انسان به خداوند+۱۱ آیه
  • گرفتاری انسان به رنج و مشکلات، انگیزه دعای وی در پیشگاه خداوند+۱۴ آیه
  • احساس مصونیّت از ابتلا به سختیها و محنتها، از حالتهای انسان به هنگام رفاه و اسایش+۶ آیه
  • لزوم روی اوردن به درگاه خدا، در سختی و اسایش+۳ آیه
  • دعا به درگاه الهی، موجب نجات از سختیها و ناملایمات+۴ آیه
  • خداوند، برطرف کننده سختیها و گرفتاریهای انسان+۱۳ آیه
  • رفاه و اسایش، زمینه ساز غفلت و روی اوری به شرک+۱۵ آیه
  • اسراف و تجاوز مشرکان، در پی رفاه و اسایش
  • دعای مشرکان در پیشگاه خدا، هنگام گرفتاریها و سختیها+۱۱ آیه
  • شکوفایی فطرت و ظهور خداخواهی مشرکان، هنگام گرفتاری و سختیها+۱۴ آیه
  • قرار گرفتن در گرفتاری و سختیها، راهی برای توجه به خدا و مانع گرایشهای شرک الود در انسانها+۱۴ آیه
  • تزیین و تسویلات نفسانی، مانع شناخت و موجب گمراهی
  • ضررهای وارد بر انسان، هنگام گرفتاریها، موجب اعتراف به ناتوانی خویش و قدرت خداوند+۳ آیه
  • ضررها و گرفتاریها، موجب بیداری و تجلّی فطرت توحیدی انسان+۵ آیه
  • ضررهای عاید بر انسان در گرفتاری و رنج، موجب دعا و روی اوردن به خدا+۳ آیه
  • ناسپاسی انسان در مقابل دفع مضرّات و عنایت خداوندی+۶ آیه
  • روی اوردن گروهی از انسانها به شرک، پس از دفع ضرر از انها از جانب خداوند+۵ آیه
  • رفع مضرّات و کمبودها از انسانها، فقط به قدرت خداوند سبحان+۱۲ آیه
  • حالت رفاه و سختی و مضرّات دنیا، فرصتی برای بروز و ظهور شخصیّت و باطن انسانها+۳ آیه
  • انسان در معرض انواع مضارّ و گرفتاریهای دنیا+۳ آیه
  • نیایش خالصانه به درگاه خداوند، هنگام ابتلا به کمبودها و ضررها، موجب جلب رحمت او و دفع همه مضرّات+۷ آیه
  • خداوند، نجات دهنده انسانها از مضرّات+۳ آیه
  • نیایش خالصانه به درگاه خداوند، باعث رهایی از مضرّات+۲ آیه
  • نیایش خالصانه انسان با خدا، به هنگام ابتلا به ضررهای مالی و جانکاه+۶ آیه
  • تهدید کافران از جانب خداوند، به سبب عبرت نگرفتن از احوال امّتهای کافر پیشین
  • زیبا جلوه گر شدن اعمال به وسیله شیطان، سبب انحراف و اعراض از راه حق
  • زیبانمایی اعمال زشت، موجب فراموشی و اعراض انسان از خدا
  • تزیین عمل برای مسرفان، عامل اعراض انان از خدا
  • غرور و رضایت از اعمال خود، عامل اعراض از نیایش، در پیشگاه خدا
  • برخورداری از امکانات زندگی و رفاهی، مایه غرور و سرمستی+۵ آیه
  • اسرافکاران، گرفتار غرور و خودپسندی
  • مرفّهان غافل، مردمی مسرف و ناسپاس
  • غفلت انسان از خداوند، پس از رهایی از مشکلات و سختیها+۸ آیه
  • زیبا جلوه کردن اعمال زشت، پیامد غفلت از خدا
  • اسراف، عامل غفلت از توجّه به خدا، هنگام رفع گرفتاری
  • رفاه و اسایش، زمینه ساز غفلت از یاد خدا+۶ آیه
  • گرفتاری به سختیها و مشکلات، مایه توجّه به خدا و غفلت از غیر او+۵ آیه
  • رفاه و اسایش، زمینه غفلت انسان از فطرت توحیدی+۱۲ آیه
  • ناشایست بودن غفلت از سرچشمه اصلی نعمتها، پس از رهایی از مشکلات+۹ آیه
  • سختیها، بیدارکننده انسان از غفلت و گرایش دهنده او به سوی خدا+۵ آیه
  • گرفتاری و مشکلات، عامل شکوفایی فطرت توحیدی+۱۱ آیه
  • اسایش و رفاه، از زمینه های غفلت از فطرت توحیدی+۱۱ آیه
  • گرایش به خدای یگانه و توحید، نهادینه شده در فطرت انسان+۱۳ آیه
  • کاشف / اسماوصفات+۴ آیه
  • فرجام هلاکت بار کافران و امّتهای پیشین، مایه عبرت برای ادمیان
واژه‌ها